فکت چک/ آیا عباس عراقچی بدون هماهنگی به ملاقات استیو ویتکاف رفت؟ چقدر از طرح استیضاح برخی نمایندگان بر مبنای اصول صحیح است؟
خبرآنلاین - ماجرای ملاقات عباس عراقچی و استیو ویتکاف در نیویورک به سرعت از یک موضوع دیپلماتیک به مسئلهای سیاسی در ایران تبدیل گردید. در حالیکه گزارشی در مورد دیدار وزیر امور خارجه ایران با نماینده ویژه رئیسجمهور ایالات متحده منتشر شده بود، تعدادی از نمایندگان مجلس این اقدام را بدون مجوز و برخلاف نقشه راه سیاستگذاری کشور دانستند و حتی آن را در میان محورهای پیگیری استیضاح وزیر امور خارجه قرار دادند. در مقابل، یک روایت دیگر در مجلس و در سطح ساختار تصمیمگیری در سیاست خارجی مطرح شد که بر اساس آن، عراقچی بهمنظور انتقال شروط ایران به طرف امریکایی مأموریت یافته است.
در این میان، اظهارات محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، اهمیت قابلتوجهی دارد. رضایی در مصاحبه تلویزیونی خود بیان کرد که پیش از این سفر، در نشستی که با حضور مسعود پزشکیان و عباس عراقچی تشکیل شده بود، تصمیم بر این شده بود که شروط ایران به امریکاییها ابلاغ گردد. او تأکید کرد: «در جلسهای با آقای پزشکیان و عراقچی توافق شد که شروط خود را در آمریکا منتقل سازیم.» به گفته رضایی، این موضوع شرط جدیدی محسوب نمیشود و قرار بود شروط هفتگانه ایران به طرف امریکایی منتقل گردد.
این جمله همچنین بخشی از ادعای «اقدام کاملاً شخصی» را با تردید مواجه میکند. با توجه به اظهارات دبیر شورای عالی امنیت ملی، مأموریت عراقچی برای انتقال مواضع و شروط ایران، تصمیمی فردی و خارج از ساختار تصمیمگیری نبوده است. اما این اظهارات به تنهایی به یک پرسش دیگر پاسخ واضحی نمیدهد: آیا برای تماس یا ملاقات مستقیم با ویتکاف نیز مجوز خاصی صادر گردیده بود؟
ادعا از کجا نشأت گرفت؟
موضوع استیضاح عراقچی پس از انتشار اخبار مربوط به دیدار او با ویتکاف در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل جدیتر شد. امیرحسین ثابتی، نماینده تهران، از ثبت طرح استیضاح وزیر امور خارجه در سامانه مجلس خبر داد و ملاقات با مقامهای امریکایی را در زمره محورهای انتقادی خویش قرار داد. این طرح در حالی مطرح شد که عراقچی در نیویورک به رایزنیهای دیپلماتیک مشغول بود. گزارشهای منتشرشده حاکی از آن است که موضوع صدور مجوز و هماهنگی ملاقات، یکی از مباحث اصلی انتقاد برخی نمایندگان شکل گرفته است.
محسن رضایی چه گفته است؟
نقطه اصلی صحتسنجی، اظهارات محسن رضایی میباشد. دبیر شورای عالی امنیت ملی در خصوص روند انتقال شروط ایران توضیح داد که پاکستان، قطر و عراق از شروط تهران مطلع بوده و این شروط در اختیار واسطهها قرار گرفته است. سپس در جلسهای که با حضور مسعود پزشکیان و عباس عراقچی برگزار شد، توافق گردید که شروط ایران به امریکاییها ابلاغ گردد.
این روایت دو نکته روشن را به همراه دارد. نخست اینکه انتقال شروط ایران به طرف امریکایی از پیش در سطوح تصمیمگیری رسمی مطرح بوده است. دوم اینکه عراقچی در انجام این مأموریت نقشی کلیدی داشته است.
بنابراین این بخش با ادعای اینکه عراقچی اساساً بدون مأموریت و هماهنگی وارد این پرونده شده، همخوانی ندارد.
اما نکته مهم دیگری نیز وجود دارد. رضایی در اظهارات خود یادآور شد که قرار بوده شروط ایران مجدداً از طریق «واسطهها» منتقل شود. خبرگزاری تسنیم نیز با استناد به همین بخش نتیجهگیری کرد که مأموریت انتقال شروط به واسطهها بوده و این موضوع لزوماً به معنای صدور مجوز برای تعامل مستقیم با ویتکاف نمیباشد. تسنیم در گزارشی بهطور صریح مدعی شد که تعامل عراقچی با ویتکاف بدون هماهنگی و بدون اخذ مجوز از نهادهای سیاستگذاری، از جمله شورای عالی امنیت ملی، انجام شده است. لذا میان دو گزاره باید تفکیک شود: «مأموریت برای انتقال شروط ایران» و «مجوز مشخص برای دیدار مستقیم با ویتکاف». اولی طبق اظهارات رضایی قابل طرح است؛ اما دومی بهوضوح از سخنان او استنباط نمیشود.
آیا اصلاً دیدار مستقیم بوده است؟
موضوع دیگری که در فرایند صحتسنجی باید مورد توجه قرار گیرد، نحوه توصیف خود این ملاقات است. صداوسیما گزارش داد عراقچی با ویتکاف دیدار کرده و ابلاغ شروط ایران را به عنوان دلیل پذیرش درخواست طرف امریکایی برای این ملاقات قلمداد کرد.
اما روایت امریکاییها در مورد شکل تماس متفاوت بود. خبرگزاری تسنیم نیز در این مورد نوشت که ویتکاف اعلام کرد که از طریق واسطهها به مذاکرات طولانی با هیئت ایرانی وارد شده و واسطهها بین دو طرف در حال رفت و آمد بودند. بنابراین در سخنان او تأکید بر «تعامل از طریق واسطهها» وجود دارد.
از این رو، حتی در مورد شکل دقیق ارتباط بین عراقچی و ویتکاف نیز باید با احتیاط سخن گفت. آنچه در روایت رسمی ایران گزارش شده، لقای دو طرف و انتقال مواضع ایران بود؛ در حالی که روایت ویتکاف، گفتوگو از طریق واسطهها را توصیف کرد. این تفاوت در روایت، اهمیت بیشتری به جداسازی میان «انتقال پیام» و «مذاکره مستقیم» میدهد.
ادعای «بدون هماهنگی» چقدر قابل اثبات است؟
اگر منظور از این ادعا این باشد که عراقچی بدون اطلاع و مأموریت قبلی از ساختار تصمیمگیری ایران، شخصاً تصمیم به انتقال شروط ایران به طرف امریکایی گرفته است، اظهارات محسن رضایی با این روایت همخوانی ندارد. دبیر شورای عالی امنیت ملی بهصراحت از نشستی با حضور رئیسجمهور و وزیر امور خارجه سخن گفته که در آن درباره ابلاغ شروط ایران در امریکا تصمیمگیری شده است.
اما اگر ادعا بهطور دقیقتر این باشد که برای ملاقات مستقیم با ویتکاف، مجوز مشخص و مستقلتری صادر نشده بود، اظهارات رضایی بهتنهایی نه این ادعا را تأیید و نه رد میکند. زیرا در سخنان رضایی، او فقط در مورد مأموریت انتقال شروط صحبت کرده و در بخش منتشرشده از اظهاراتش اشارهای به مجوز ملاقات مستقیم با ویتکاف وجود ندارد.
از اینرو، نمیتوان از مجموع سخنان دبیر شورای عالی امنیت ملی نتیجهگیری کرد که «ملاقات مستقیم با ویتکاف حتماً با مجوز صریح انجام شده است». در عین حال، ارزیابی کل ماجرا به این گزاره که «عراقچی بدون هرگونه هماهنگی و مأموریتی، بهطور شخصی وارد تعامل با امریکا شده» نیز با روایت رسمی رضایی تناقض دارد.
طرح استیضاح وزیر امور خارجه نیز در این شرایط بهاحتمال بیشتر باید از موضوع ادعای مربوط به مجوز ملاقات متمایز گردد. ثبت درخواست استیضاح یک واقعیت پارلمانی است، اما ثبت استیضاح به معنای اثبات تخلف یا حتی نتیجه نهایی استیضاح نمیباشد. طرح باید مراحل قانونی خود را بگذراند و نمایندگان، پس از بررسی، درباره دلایل مطرحشده تصمیمگیری خواهند کرد.
در این پرونده، سؤال اصلی برای فرایند صحتسنجی این نیست که آیا مجلس حق دارد از وزیر امور خارجه در مورد عملکردش سؤال کند؛ این اختیار در چارچوب سازوکار نظارتی مجلس وجود دارد. پرسش اساسی این است که آیا ادعای روشن «ملاقات بدون هماهنگی» با اطلاعات موجود تأیید شده است یا خیر.
بر مبنای اطلاعات منتشرشده، پاسخ را باید با جداسازی دو سطح بیان کرد: اصل مأموریت عراقچی برای انتقال شروط ایران، طبق روایت محسن رضایی، پیش از این در نشستی با حضور مسعود پزشکیان و خود عراقچی به تصمیمگیری رسیده بوده است. بنابراین تصویر «مأموریت کاملاً شخصی و بدون هماهنگی» با این روایت همخوانی ندارد.
۳۱۳۱