مغز هر شب در حین خواب، چرخهای از پاکسازی را آغاز میکند تا با جریان مایع مغزینخاعی (CSF) مواد زائد و مضر را از خود دور کند. این فرآیند حیاتی برای سلامت مغز است و اختلال در آن با بیماریهای تخریبکننده عصبی مانند آلزایمر و پارکینسون مرتبط دانسته شده است. اکنون، پژوهشی جدید راهی برای بهبود این سیستم پاکسازی ارائه میدهد.
کشف ارتباط مستقیم بین امواج مغزی و پاکسازی مایع مغزینخاعی
دانشمندان مدتهاست میدانند که جریان مایع مغزینخاعی (CSF) در مغز، چه در بیداری و چه در خواب، برای دفع مواد زائد مانند پلاکهای آمیلوئید و پروتئین تائو که عامل اصلی آلزایمر و سایر اشکال زوال عقل هستند، حیاتی است. بهبود این سیستم پاکسازی میتواند راهی برای پیشگیری از تجمع این پلاکها باشد.
در مطالعهای که اخیراً در مجله Science Translational Medicine منتشر شد، جاشوا لویت، مهندس عصبشناس، و همکارانش در دانشگاه بوستون و MIT، روشی برای تقویت جریان CSF در حین خواب کشف کردند. آنها دریافتند که جریان CSF در طول خواب غیر REM (NREM) با امواج آهسته فعالیت عصبی که با الکتروانسفالوگرافی (EEG) قابل مشاهده هستند، هماهنگ میشود. در این آزمایش، ۱۴ بزرگسال سالم بین ۱۸ تا ۵۲ سال تحت اسکن MRI قرار گرفتند تا جریان CSF در مغزشان ردیابی شود؛ همزمان، کلاهکهای EEG امواج عصبی آنها را پایش میکردند. با پخش پالسهای بسیار کوتاه نویز صورتی – نوعی نویز سفید ملایمتر و عمیقتر – دقیقاً همزمان با اوج امواج الکتریکی آهسته مغز، پژوهشگران توانستند فعالیت عصبی را تقویت کنند.
لورا لوئیس، عصبشناس MIT، تأکید کرد: «ما موفق شدیم اندازه موج جریان CSF را در طول خواب افزایش دهیم که تا جایی که میدانیم، پیش از این هیچ روشی برای انجام آن وجود نداشت.» این یک کشف مهم است، زیرا پیش از این مشخص نبود که آیا ارتباط علی میان امواج آهسته عصبی و جریان CSF وجود دارد یا خیر. به لطف این نتایج، اکنون میدانیم که چنین ارتباطی هست و میتوان آن را برای افزایش قدرت جریان دستکاری کرد.
افزایش کارایی سیستم پاکسازی مغز و چشمانداز آینده
دانشمندان هیجانزدهاند تا این فناوری را به جمعیتهای بالینی معرفی کرده و تأثیرات آن را مشاهده کنند. این یافتهها ارتباط علی بین دینامیکهای عصبی در خواب و جریان CSF را برقرار میکند و یک فناوری را ارائه میدهد که اکنون میتواند برای تعدیل جریان CSF و تصویربرداری مستقیم از اثرات بازخورد عصبی حلقه بسته بر مغز انسان مورد استفاده قرار گیرد.
اگرچه این مطالعه نشان میدهد که جریان CSF را میتوان افزایش داد، اما لازم به ذکر است که این یک آزمایش کوچک بوده و در حال حاضر، مشخص نیست که آیا افزایش جریان CSF واقعاً مزایای واقعی برای سلامت مغز دارد یا خیر، زیرا این مورد اندازهگیری نشده است. با این حال، اگر چنین باشد، این کشف درهای جدیدی را به روی احتمالات بیشماری میگشاید و میتواند تعریف یک خواب شبانه خوب را تغییر دهد. این رویکرد میتواند در آینده برای درک چگونگی تأثیر دینامیکهای CSF در مقیاس بزرگ بر عملکرد مغز و آزمایش اینکه آیا این فرآیند در پیری، بیماریهای تخریبکننده عصبی و اختلالات خواب قابل تعدیل است یا خیر، بررسی شود.

