عطریانفر: از هماندیشی تحمیلی پرهیز کنیم/ بیاموزیم که اختلاف نظر را به رسمیت بشناسیم/ اگر فرد مخالف ما نکتهای درست مطرح کرد، آن را نادیده نگیریم
طبق گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، محمد عطریانفر در خصوص وظیفه شهروندان در مواجهه با افکار متنوع، گفت: اولین مسئولیت هر شهروند در برابر افرادی که نگرش متفاوتی دارند، پذیرش "حق تفاوت" است. یک جامعه سالم به طور طبیعی به معنای یکسان بودن افکار نیست؛ بلکه باید قابلیت مدیریت اختلافات بدون تبدیل آن به خصومت را داشته باشد. ممکن است با یک نظر سیاسی یا اجتماعی مخالف باشیم، اما این مخالفت نباید نتیجهاش این باشد که فردی که این نظر را دارد، مضر یا دشمن ماست. مسئله اخلاق در گفتگو مطرح است؛ که در آن میتوان با قاطعیت مخالفت کرد، اما همواره باید حرمت طرف مقابل را حفظ نمود.
به نقل از ایسنا، عضو حقیقی شورای اطلاعرسانی دولت در رابطه با وظیفه شهروندان هنگام برخورد با اختلاف نظر تاکید کرد: وظیفه شهروندان این است که قبل از قضاوت، سعی کنند بفهمند. بسیاری از اختلافات زمانی تشدید میشود که بدون شنیدن دلایل طرف مقابل، به او نیت و انگیزه نسبت میدهیم.
نقد یک نظر نباید به حمله به شخصیت تبدیل شود
این فعال سیاسی اصلاحطلب در مورد علت تبدیل مخالفت با یک نظر به دشمنی با صاحب آن نظر بیان کرد: زمانی که یک دیدگاه سیاسی یا اجتماعی بالاتر از سطح نظر میرود و به بخش جداییناپذیر هویت فرد تبدیل میشود، نقد آن دیدگاه به ناگاه به عنوان حملهای به شخصیت و هویت آن فرد تلقی میشود. از این مرحله به بعد، گفتوگو به دفاع و تقابل تبدیل میشود. همچنین، سادهانگاری مسائل پیچیده نیز از دیگر مشکلات است. مسائل اجتماعی معمولاً با پیچیدگیهایی همراهند و در شرایط اضطراب و فقدان اعتماد، ذهن انسان تمایل دارد که دنیا را به دو دسته "خودی" و "غیرو" تقسیم کند. در این بین، ما دیگر با انسانی که دیدگاهی متفاوت دارد مواجه نیستیم؛ بلکه با "نماینده یک طرف" روبرو هستیم.
وی در مورد راهکار خروج از این وضعیت توضیح داد: برای فرار از این شرایط، باید اختلاف را به سطح ابتدایی و مربوط به دلایل آن برگردانیم. به جای اینکه بگوییم "تو اینچنین انسانی هستی"، باید بگوییم "من با این بخش از نظرت مخالفم". این تغییر کوچک در بیان، مرز بین اختلاف مدنی و دشمنی اجتماعی را مشخص میسازد.
بیاموزیم که اختلاف را تحمل کنیم
توهین و تحقیر مشکلات را حل نمیکند و طرف مقابل را به حالت تدافعی سوق میدهد
این فعال سیاسی اصلاحطلب در مورد نقش شهروندان در فضای مجازی و تأثیر رفتارهای آنان بر کاهش یا افزایش شکافهای اجتماعی بیان کرد: امروزه فضای مجازی بخشی از عرصه عمومی جامعه است و رفتار ما در آن، بر خلاف تصور، تنها یک رفتار شخصی به حساب نمیآید. هر کاربر با انتشار، بازنشر و حتی تقویت یک محتوا، سهمی در شکلگیری فضای عمومی دارد. یکی از اصلیترین مسئولیتهای شهروندان در فضای مجازی، الزام به حقیقت و احترام به آن است. ارسال اخبار نادرست، تصاویر گزینششده یا ادعاهای اثباتنشده ممکن است به سرعت هزاران بار بازنشر شود و حتی اصلاح آن نتواند آثار اولیه را از بین ببرد. مسئله دیگری که اهمیت دارد نوع ادبیاتی است که در شبکههای اجتماعی به کار میبریم. میتوان اعتراض کرد، نقد کرد و حتی بسیار صریح بود، اما توهین و تحقیر نه تنها مشکل را حل نمیکند بلکه طرف مقابل را به موضع دفاعی وادار میسازد.
شهروند بالغ کسی نیست که با همه توافق کند
عطریانفر در خصوص پذیرش تفاوت به عنوان یکی از ارکان اصلی فرهنگ شهروندی بیان داشت: مفهوم شهروندی زمانی معنا پیدا میکند که بپذیریم جامعه شامل انسانهایی با پیشینه، تجارب، علایق و نظرات گوناگون است. اگر قرار باشد فقط افراد همفکر شایسته حضور در عرصه عمومی شناخته شوند، دیگر با یک جامعه متنوع مواجه نخواهیم بود. پذیرش تفاوت به هیچوجه به معنای بیتفاوتی یا کنار گذاشتن اصول نیست. ممکن است فردی با یک دیدگاه سیاسی یا اجتماعی مخالف باشد و برای تغییر آن تلاش کند. نکته کلیدی این است که اظهارنظرها باید در چارچوب گفتوگو، قوانین و احترام به حقوق دیگران صورت پذیرد. اهمیت فرهنگ شهروندی در چنین شرایطی بروز میکند. در واقع، شهروند بالغ کسی نیست که با همه توافق کند؛ بلکه کسی است که میتواند با شخصی که با او اختلاف نظر دارد، رابطهای انسانی و مدنی برقرار کند.
ایجاد اعتماد اجتماعی فقط با سخنرانی و دستور امکانپذیر نیست
این فعال سیاسی اصلاحطلب در مورد نقش شهروندان در بازسازی اعتماد اجتماعی گفت: اعتماد اجتماعی چیزی نیست که با سخنرانی یا دستورالعمل تحقق یابد؛ بلکه نتیجه تجربههای متناوب انسانها از یکدیگر است؛ به گونهای که مردم در زندگی روزمره مشاهده کنند که دیگران چقدر صادق، منصف، مسئولیتپذیر و قابل اعتماد هستند. بنابراین، شهروندان در فرآیند بازسازی اعتماد اجتماعی نقش بسیار مهمی دارند. هنگامی که فردی از انتشار خبری که تأیید نشده پرهیز کند، اشتباه خود را بپذیرد، در قضاوت درباره دیگران شتابزده عمل نکند و به تعهدات خود به نحو مطلوبی پایبند باشد، در واقع بخشی از سرمایه اعتماد جامعه را در حال بازسازی است.
وی در اشاره به یکی از دلایل اصلی بیاعتمادی در روابط اجتماعی تاکید کرد: وجود احساس بیعدالتی در روابط اجتماعی از جمله دلایل مهم بیاعتمادی است. اگر مردم حس کنند با آنها به شکل عادلانهای رفتار نمیشود، اعتماد به تدریج کاهش مییابد. به همین خاطر، عدالت در روابط روزمره، حتی در حداقل مناسبات اجتماعی، از اهمیت بالایی برخوردار است. بازسازی اعتماد در کوتاهمدت ممکن نخواهد بود و باید از رفتارهای کوچک شروع و سپس به مداومت در این رفتارها پرداخت. شاید کلید اصلی آغاز همین باشد که دوباره بیاموزیم در قضاوتهای خود درباره یکدیگر منصفتر باشیم و قبل از محکومکردن، این امکان را برای دیگری فراهم کنیم که توضیح دهد.
اگر مخالف ما سخن صحیحی گفت، آن را نادیده نگیریم
عطریانفر در مورد اهمیت پایبندی به اخلاق سیاسی و اثر آن بر رفتار سیاستمداران خاطرنشان کرد: تعهد به اخلاق سیاسی یکی از ملزومات اولیه پذیرش مسئولیت سیاستمداران و افرادی است که در مقام قدرت قرار دارند. سیاست در خلأ شکل نمیگیرد؛ بلکه در بطن جامعه جاری است و شهروندان نیز از طریق رفتار و گفتار خود در ایجاد فرهنگ سیاسی تأثیرگذارند. اگر شهروندان در رقابتهای سیاسی تحت هر شرایطی اقدام به نشر دروغ و شایعه کنند، به تحقیر مخالفان بپردازند یا برای اثبات نظرات خود به تخریب شخصیت دیگری روی بیاورند، نمیتوان انتظار داشت فضای سیاسی از ادبیاتی چنین دور باشد.
عضو حقیقی شورای اطلاعرسانی دولت ادامه داد: اخلاق سیاسی در سطح شهروندی به معنای وفاداری به حقیقت است، حتی زمانی که این حقیقت به نفع جریانی باشد که با آن همسو هستیم. یعنی اگر فرد یا گروهی که با آن هم نظر داریم اشتباهی انجام داده، باید آن را به دلیل تعلق سیاسی نادیده نگیریم؛ و زمانی که مخالف ما سخن صحیحتری بیان کرد، نباید فقط به دلیل مخالف بودن سیاسی آن را انکار نماییم.
به دنبال همفکری اجباری نباشیم
این فعال سیاسی اصلاحطلب در خصوص چگونگی تبدیل تفاوتهای سیاسی به دوگانه "ما و آنان" و نقشی که شهروندان در بازگشت به وضعیت مطلوب دارند، به این نکته اشاره کرد: ابتدا باید از نگاه آرمانی و سادهسازانه به گذشته پرهیز کنیم. هیچ دورهای را نمیتوان کاملاً عاری از اختلاف و مناقشه دانست. با این حال، در برخی از مراحل، اختلافات سیاسی در کنار نوعی احساس تعلق مشترک و برادری اجتماعی برقراری میشود. سوال اصلی امروز این است که چگونه میتوان سرمایه مشترک را در شرایط کنونی بازسازی کرد. دنیای معاصر با پیشرفت رسانههای اجتماعی، سرعت بالای انتقال اطلاعات و امکان تشکیل جوامع فکری متفاوت مواجه است.
وی با یادآوری نکتهای گفت: افراد ممکن است ساعتها در فضایی بودن که تمام افراد به یک نحو فکر میکنند. در چنین محیطی، به تدریج مخالفان نادیده انگاشته میشوند و در صورت بروز، به گونهای تهدیدآمیز به نظر میرسند. راه حل برگرداندن وضع به حالت قبلی، حذف اختلاف نیست. شهروندان باید خود را متعهد سازند که کمتر برچسب بزنند، کمتر تعمیم دهند، از نشر اخبار تأییدنشده پرهیز کنند و قبل از قضاوت، به روایت طرف مقابل گوش دهند.
عطریانفر در خصوص مفهوم "برادری" در شرایط کنونی بیان داشت: "برادری" در اوضاع کنونی نباید به مفهوم همفکری اجباری تعبیر شود. معنای اساسیتر آن حفظ پیوند انسانی و اجتماعی در شرایط وجود اختلاف است. اگر بپذیریم هیچ فردی مالک انحصاری جامعه نیست و همه ما با وجود تفاوتها در یک سرنوشت مشترک زندگی میکنیم، آنگاه میتوانیم از بینش "ما و آنان" به سمت مفهوم "ما در یک جامعه" پیش برویم.
29218