دیپلماسی ایران در آوازه؛ از نشست سران «سی آی اس» تا رایزنی با پوتین
به گزارش روز چهارشنبه گروه آسیا و اقیانوسیه ایرنا، بر اساس اعلام رسانه های ترکمنستان، نشست شورای سران کشورهای مستقل مشترک المنافع (CIS) ۱۷ مهر (۹ اکتبر) در منطقه گردشگری آوازه برگزار خواهد شد و مسعود پزشکیان نیز به عنوان مهمان ویژه در آن حضور خواهد داشت. رسانه «ترکمن پورتال» گزارش داده است که در این نشست، سران جمهوری آذربایجان، ارمنستان، بلاروس، قزاقستان، قرقیزستان، روسیه، تاجیکستان و ازبکستان شرکت می کنند و موضوعات همکاری سیاسی، اقتصادی و انسانی و برنامه های آینده این سازمان در دستور کار قرار خواهد گرفت.
رسانه «بیزنس ترکمنستان» نیز با اشاره به اعلام اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، گزارش داده است که پزشکیان در دو رویداد مهم آوازه شامل نشست سران کشورهای مستقل مشترک المنافع و اجلاس زیست محیطی خزر شرکت خواهد کرد. این رسانه همچنین برنامه برگزاری نشست وزیران خارجه کشورهای مستقل مشترک المنافع در ۱۵ مهر (۷ اکتبر)، نشست مشورتی سران آسیای مرکزی و جمهوری آذربایجان در ۱۶ مهر (۸ اکتبر) و نشست سران کشورهای مستقل مشترک المنافع در ۱۷ مهر (۹ اکتبر) را تشریح کرده است.
در همین حال، رسانه «اینترفاکس» روسیه به نقل از یوری اوشاکوف، دستیار رئیس جمهور روسیه، اعلام کرده است که پوتین روزهای ۱۶ و ۱۷ مهر (۸ و ۹ اکتبر) به ترکمنستان سفر می کند و ۱۷ مهر (۹ اکتبر) با پزشکیان دیدار خواهد داشت. به گفته اوشاکوف، مسائل مربوط به همکاری های دوجانبه در دستور کار این دیدار قرار خواهد داشت.
رسانه «آر بی کا» روسیه نیز با اشاره به برنامه سفر پوتین به ترکمنستان گزارش داده است که رئیس جمهور روسیه علاوه بر حضور در نشست سران کشورهای مستقل مشترک المنافع و اجلاس زیست محیطی خزر، دیدارهای دوجانبه ای با مقام های منطقه از جمله رئیس جمهور ایران خواهد داشت. این رسانه همچنین به سی و پنجمین سال تاسیس کشورهای مستقل مشترک المنافع در سال ۲۰۲۶ اشاره کرده است.
در باره شورای سران کشورهای مستقل مشترک المنافع
شورای سران کشورهای مستقل مشترک المنافع، عالی ترین نهاد این سازمان برای بررسی و هماهنگی مسائل مشترک میان کشورهای عضو است. سازمان کشورهای مستقل مشترک المنافع در پی فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در دسامبر ۱۳۷۰ (۱۹۹۱) شکل گرفت و توافقنامه ایجاد آن در ۱۷ آذر ۱۳۷۰ (۸ دسامبر ۱۹۹۱) در مینسک میان روسیه، بلاروس و اوکراین امضا شد. چند روز بعد، در ۳۰ آذر ۱۳۷۰ (۲۱ دسامبر ۱۹۹۱)، رهبران ۱۱ جمهوری در شهر آلماتی با امضای پروتکل و اعلامیه آلماتی، چارچوب همکاری این سازمان را تثبیت کردند.
بر اساس اسناد دبیرخانه کشورهای مستقل مشترک المنافع، شورای سران کشورها عالی ترین سطح تصمیم گیری و هماهنگی در این سازمان است و موضوعات کلان سیاسی، اقتصادی، امنیتی، انسانی و دیگر حوزه های مورد علاقه مشترک را بررسی می کند. نشست این شورا معمولا سالانه برگزار می شود و تصمیمات آن بر اساس توافق میان کشورهای مشارکت کننده اتخاذ می شود.
در طول بیش از سه دهه فعالیت، شورای سران کشورهای مستقل مشترک المنافع به یکی از بسترهای اصلی رایزنی میان کشورهای حوزه پس از شوروی تبدیل شده است. در سال ۱۴۰۵ (۲۰۲۶) نیز برگزاری نشست سران در ترکمنستان با توجه به سی و پنجمین سال تاسیس این سازمان و ریاست دوره ای عشق آباد بر کشورهای مستقل مشترک المنافع اهمیت بیشتری یافته است.
بر اساس برنامه اعلام شده از سوی ترکمنستان، مجموعه ای از نشست های مهم منطقه ای در روزهای ۱۵ تا ۱۷ مهر (۷ تا ۹ اکتبر) در منطقه آوازه برگزار می شود. نشست وزیران خارجه کشورهای مستقل مشترک المنافع، نشست مشورتی سران آسیای مرکزی و جمهوری آذربایجان، نشست شورای سران کشورهای مستقل مشترک المنافع و برنامه های مرتبط با مسائل دریای خزر از مهمترین رویدادهای این مجموعه است.
فرصت های ایران از حضور در نشست آوازه
حضور رئیس جمهور ایران در این سطح، فرصت مناسبی برای فعال تر شدن دیپلماسی منطقه ای تهران در آسیای مرکزی و حوزه خزر فراهم می کند. قرار گرفتن ایران در کنار روسیه، جمهوری آذربایجان و کشورهای آسیای مرکزی امکان رایزنی مستقیم درباره توسعه تجارت، حمل و نقل، ترانزیت، انرژی، همکاری های بندری و دریایی و اتصال مسیرهای منطقه ای را فراهم خواهد کرد.
همزمانی این سفر با نشست مشورتی سران آسیای مرکزی و جمهوری آذربایجان و اجلاس زیست محیطی خزر نیز ظرفیت دیگری برای پیگیری منافع ایران در حوزه خزر ایجاد می کند. همکاری های زیست محیطی، حمل و نقل دریایی، توسعه تجارت و تقویت ارتباطات میان کشورهای پیرامون خزر از جمله موضوعاتی است که می تواند در حاشیه این نشست ها مورد توجه قرار گیرد.
از سوی دیگر، دیدار پزشکیان و پوتین می تواند یکی از مهمترین برنامه های رئیس جمهور ایران در حاشیه نشست آوازه باشد. اعلام این دیدار از سوی مسکو، بر اهمیت رایزنی تهران و مسکو درباره همکاری های دوجانبه و تحولات منطقه ای تاکید دارد.
دعوت از رئیس جمهوری اسلامی ایران به نشست گسترده شورای سران کشورهای مستقل مشترک المنافع نیز از منظر جایگاه منطقه ای تهران قابل توجه است. رسانه «ریپورت آذ» جمهوری آذربایجان با استناد به اظهارات مقام روسی گزارش داده است که پزشکیان برای نخستین بار در چنین ترکیبی از نشست شورای سران کشورهای مستقل مشترک المنافع حضور خواهد یافت.
در مجموع، حضور پزشکیان در آوازه را می توان فرصتی برای تقویت حضور ایران در تعاملات سیاسی و اقتصادی آسیای مرکزی و حوزه خزر دانست؛ فرصتی که در صورت بهره گیری فعال از ظرفیت دیدارهای دوجانبه و چندجانبه، می تواند به توسعه همکاری های تجاری، ترانزیتی، انرژی و ارتباطات منطقه ای میان ایران و کشورهای این حوزه منجر شود.
آوازه (Avaza) یک منطقه گردشگری ملی و ساحلی در ترکمنستان در کرانه دریای خزر است که طی سال های اخیر به یکی از مراکز مهم برگزاری نشست های بین المللی و رویدادهای منطقه ای این کشور تبدیل شده است. این منطقه با مجموعه ای از هتل ها، مراکز همایش و زیرساخت های گردشگری، میزبان شماری از اجلاس های مهم ترکمنستان بوده است.