عقبنشینی اقلیمی در آنتالیا؛ کنار گذاشتن انتقال از سوختهای فسیلی و کاهش تعهدات مالی
به نقل از ایسنا، در حالی که مذاکرات سیویکمین کنفرانس جهانی تغییر اقلیم سازمان ملل (COP31) در آنتالیا به مراحل پایانی رسیده است، انتشار نسخه اصلاحی پیشنویس توافق نهایی، نشاندهنده کاهش تعهدات مالی و حذف کامل اشاره به گذار از سوختهای فسیلی است؛ همچنین، برای نخستین بار در متن پیشنهادی توافق سیاسی کاپ، بهصراحت تأیید شده که گرمایش جهانی از مرز ۱.۵ درجه سانتیگراد عبور خواهد کرد؛ اعترافی که نشاندهنده فاصله میان اهداف توافق پاریس و واقعیتهای موجود جهانی است.
مذاکرات در آستانه اضافهکاری؛ احتمال تداوم اجلاس تا بامداد
با نزدیکشدن به پایان زمان رسمی اجلاس در روز جمعه، هنوز برخی اختلافنظرها در خصوص چندین موضوع کلیدی از جمله تأمین مالی اقلیمی، سازگاری، گذار عادلانه و متن نهایی توافق حل نشده باقی مانده است. گزارشها حکایت از آن دارد که نمایندگان نزدیک به ۲۰۰ کشور بهصورت فشرده در حال تلاش برای دستیابی به توافق هستند و در صورت عدم توافق در مهلت مجاز، نشست نهایی ممکن است تا ساعات پایانی شب و حتی بامداد روز بعد ادامه یابد؛ شرایطی که در کنفرانسهای اقلیمی سازمان ملل مسبوق به سابقه است.
در چنین شرایطی، نسخه اصلاحی منتشرشده هنوز بهعنوان سند نهایی و مورد توافق تمامی کشورها نیست و هر یک از بندهای آن باید از مراحل مذاکرات سیاسی عبور کند. ازآنجاکه تصمیمات کنفرانس با توافق همه طرفها تصویب میشود، مخالفت یک کشور نیز میتواند روند تصویب را مختل کرده و منجر به مذاکرات بیشتر شود.
حذف رقم ۱۲۰ میلیارد دلار؛ عقبنشینی در اصلیترین درخواست مالی کشورهای درحالتوسعه
یکی از تغییرات عمده در نسخه اصلاحی، حذف پیشنهاد تخصیص دستکم ۱۲۰ میلیارد دلار در سال تا سال ۲۰۳۵ برای تأمین مالی سازگاری کشورهای درحالتوسعه است. این مبلغ در نسخه قبلی پیشنویس مطرح شده بود، اما در متن جدید، علیرغم حفظ اظهارنظر درباره سهبرابر شدن تأمین مالی سازگاری تا سال ۲۰۳۵، دیگر رقم مشخصی برای این هدف تعیین نشده است.
در نسخه اصلاحی، بهجای تعیین حداقل مالی، تأسیس گزارشی درباره مبنای محاسبه افزایش منابع و بررسی مسیر اجرایی تحقق این هدف به مذاکرات و نشستهای بعدی واگذار شده است. نقشه راه «آنتالیا تا آدیسآبابا» نیز به منظور شناسایی منابع قابل پیشبینی و افزایشیافته تأمین مالی سازگاری حفظ شده است.
اهمیت این عقبنشینی زمانی بهخوبی مشخص میشود که توجه کنیم برآوردهای سازمان ملل نیاز کشورهای درحالتوسعه به منابع مالی سازگاری را تا سال ۲۰۳۵ حدود ۳۰۵ میلیارد دلار در سال برآورد میکند. در این شرایط، حذف رقم مشخص از متن توافق میتواند به تداوم ابهام در خصوص تعهد مالی کشورهای توسعهیافته، زمانبندی پرداختها و امکان ارزیابی میزان تحقق وعدهها منجر شود.
پیامد عدم توافق مالی؛ افزایش شکاف میان تعهدات و نیازهای اقلیمی
اگر کشورها بر سر سازوکاری روشن و قابل سنجش برای سهبرابر شدن تأمین مالی سازگاری توافق نکنند، یکی از خروجیهای اصلی مورد انتظار اجلاس با خطر تضعیف مواجه خواهد شد. نبود یک رقم مشخص، خط مبنای مشترک و جدول زمانی اجرایی میتواند پیگیری تعهدات را مشکلساز کند و دست کشورهای آسیبپذیر را برای برنامهریزی بلندمدت در حوزههایی نظیر مدیریت منابع آب، حفاظت از زیرساختها، کشاورزی مقاوم، مقابله با سیلاب و خشکسالی و حمایت از جوامع محلی خالی بگذارد.
این موضوع صرفاً به اختلاف در ارقام مربوط نمیشود؛ تأخیر در تأمین منابع سازگاری میتواند هزینه مواجهه با خطرات اقلیمی را در سالهای آتی افزایش دهد و فاصله بین کشورهایی که از نظر مالی و فناوری در موقعیت بهتری هستند و کشورهایی که بالاترین میزان آسیبپذیری را تجربه میکنند را عمیقتر کند.
حذف سوختهای فسیلی از متن؛ عقبنشینی از یکی از محورهای اساسی گذار اقلیمی
تغییر دیگری که در نسخه اصلاحی رخ داده، حذف تمام اشارهها به گذار از سوختهای فسیلی است؛ این موضوع در نسخه قبلی پیشنویس با پیشنهادهایی برای سرعت بخشیدن به روند دوری از زغالسنگ، نفت و گاز مطرح شده بود. بنابراین، متن جدید برخلاف انتظارات فعالان و کشورهای خواهان تحرکات قاطعتر، فاقد یک مسیر سیاسی مشخص برای کاهش اتکا به سوختهای فسیلی است.
چنانچه این حذف در متن نهایی باقی بماند، میتواند پیام سیاسی توافق را در خصوص لزوم کاهش تدریجی وابستگی به منابع اصلی انتشار گازهای گلخانهای تضعیف کند. عدم وجود اشاره واضح به این مسیر، فشار سیاسی برای تدوین برنامههای ملی زمانبندی شده و پاسخگویی دولتها در خصوص کاهش مصرف و تولید سوختهای فسیلی را نیز کاهش خواهد داد.
علاوه بر این، حذف این بند میتواند اختلافی اساسی میان کشورهایی که خواهان درج تعهد روشن درباره گذار از سوختهای فسیلی هستند و کشورهای مخالف، ایجاد کند و یکی از موانع اصلی دستیابی به توافق نهایی گردد. در صورت عدم کسب اجماع، احتمال آنکه اجلاس بدون یک پیام مشترک و واضح درباره یکی از عوامل بنیادین گرمایش جهانی به پایان برسد، وجود دارد.
یک اتفاق تاریخی؛ پذیرش احتمال عبور از آستانه ۱.۵ درجه در متن کاپ
در میان عقبنشینیهای مالی و اختلافات سیاسی، یکی از تحولات کلیدی در نسخه اصلاحی، تأکید صریح بر این واقعیت است که اوج گرمایش جهانی به احتمال زیاد از آستانه ۱.۵ درجه سانتیگراد فراتر خواهد رفت؛ آستانهای که توافق پاریس بر کوشش برای محدود نمودن افزایش دمای متوسط جهان به آن تأکید دارد.
متن پیشنویس بهصراحت ابراز نگرانی کرده و خاطرنشان میسازد که خطرات و عواقب ناشی از گرمایش به سطح ۱.۵ درجه بهمراتب کمتر از حد ۲ درجه خواهد بود و عبور از این آستانه، همراه با هر افزایش بیشتر در دما، به وقوع خسارات و زیانهای بیشتر اقلیمی منجر خواهد شد و در برخی موارد باعث پیامدهایی غیرقابل بازگشت خواهد گردید.
در عین حال، متن بر اهمیت محدودکردن مقدار و مدت عبور از این حد و بازگشت سریع به مسیر محدودسازی گرمایش تأکید میکند. اهمیت این بند در آن است که واقعیت علمی دشواری که جهان با آن مواجه است را به مباحث سیاسی مذاکرات وارد کرده است؛ اما این عبارت به معنای اعلام رسمی عبور قطعی جهانی از ۱.۵ درجه نیست، بلکه گواهی بر پیشبینی عبور از این حد در اوج گرمایش و ضرورت محدوده و زمان آن است.
صندوق خسارت و زیان؛ فاصله قابل توجه میان درخواستها و منابع موجود
به گزارش سازمان حفاظت از محیط زیست؛ چالش تأمین مالی در زمینه خسارت و زیان نیز همچنان پابرجاست. طبق اطلاعات ارائهشده مربوط به صندوق پاسخ به خسارت و زیان، در اولین فراخوان این صندوق، ۱۷۶ درخواست از سوی ۱۱۹ کشور درحالتوسعه ثبت شده که مجموع نیاز مالی آنها حدود ۲.۸ میلیارد دلار تخمین زده میشود؛ در حالی که منابع تخصیصیافته حدود ۳۴۲ میلیون دلار گزارش شده است.
این فاصله حاکی از آن است که حتی سازوکارهای مالی ایجادشده برای حمایت از کشورهای در حال مواجه با خسارتهای ناشی از تغییر اقلیم نیز با محدودیت جدی منابع مواجه هستند. در صورت عدم وجود توافق مؤثر برای تقویت منابع مالی، شکاف میان نیازهای واقعی کشورها و حمایتهای در دسترس همچنان ادامه خواهد داشت.
اقیانوسها و هشدار زودهنگام؛ محورهایی که در متن باقی ماندند
در کنار اختلافات سیاسی، نسخه اصلاحی همچنان بر اهمیت حفاظت از اقیانوسها، تقویت نظامهای مشاهده و پایش اقیانوسی، دسترسی به دادهها و فناوریهای مرتبط و توجه بیشتر به پیامدهای گرمایش آب دریاها و افزایش سطح آب اقیانوسها تأکید دارد.
همچنین تقویت سامانههای هشدار زودهنگام و ارتقاء ظرفیت کشورها برای پیشبینی و مواجهه با خطرات اقلیمی از دیگر محورهای مدنظر در متن است؛ موضوعی که برای کاهش خسارات ناشی از سیل، خشکسالی، امواج گرما و سایر وقایع شدید از اهمیت بالایی برخوردار است.
آنتالیا در انتظار توافقی که هنوز در هالهای از ابهام است
در مجموع، نسخه اصلاحی پیشنویس توافق COP31 تصویری دوگانه از مذاکرات آنتالیا ارائه میدهد: از یک سو، پذیرش صریحتر خطر عبور از آستانه ۱.۵ درجه و حفظ برخی محورهای همکاری در زمینه سازگاری، اقیانوسها و هشدار زودهنگام؛ و از سوی دیگر، حذف رقم مشخص تأمین مالی سازگاری و کنار گذاشتن اشاره به گذار از سوختهای فسیلی.
اکنون سوال کلیدی این است که آیا مذاکرهکنندگان در زمان باقیمانده میتوانند بر سر سازوکاری شفاف برای تأمین مالی و متنی قابل قبول در خصوص مسیر کاهش انتشار به توافق برسند یا اینکه اختلافات، اجلاس نهایی را به ساعات بامداد و روز بعد سوق خواهد داد. آنچه در این میان حائز اهمیت است، این است که تفاهمی که فاقد تعهدات مالی قابل ارزیابی و پیام روشن درباره کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی باشد، ممکن است فاصله میان هشدارهای علمی و تصمیمات سیاسی را کماکان حفظ کند.
انتهای پیام