معماهای بازار طلا؛ خرید بیشتر، ارزش کمتر!
بر اساس گزارش ایلنا که به نقل از الجزیره منتشر شده، صندوقهای سرمایهگذاری طلا با وجود اینکه ذخایر خود را افزایش دادهاند، اما با کاهش ارزش داراییها مواجه شدهاند. آمار ارائهشده توسط شورای جهانی طلا نشان میدهد که در اکتبر ۲۰۲۶، ذخایر صندوقهای قابل معامله در بورس (ETF) که پشتیبان آنها شمش طلای فیزیکی است، با افزایشی معادل ۱۹ تن به ۴۲۷۵ تن رسید. با این حال، ارزش داراییهای این صندوقها به دلیل افت قیمت طلا، با ریزش ۶ درصدی به ۵۴۲ میلیارد دلار رسید. در نتیجه، کاهش قیمت طلا تأثیر خریدهای جدید را خنثی کرده است.
این موضوع پرسش مهمی را به وجود میآورد: چرا برخی سرمایهگذاران با وجود کاهش قیمت طلا به خرید این فلز ادامه میدهند؟
در شب ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶، قیمت هر اونس طلا در حدود ۳۶۶۶ دلار معامله میشد؛ اما موضوع فقط به قیمت ختم نمیشود. سوال اصلی این است که چرا فلز گرانبهایی که همیشه به عنوان پناهگاه امن برای سرمایهگذاران شناخته شده، در برابر فروشهای شدید قرار گرفته است؟
احمد شریم، تحلیلگر بازارهای مالی در شرکت «فرست فایننشیال مارکتس»، در برنامه «اقتصاد امروز» شبکه الجزیره، کاهش قیمت طلا را به عوامل متعددی نسبت میدهد که شامل افزایش احتمال نرخ بهره، تقویت دلار و نیاز برخی تریدرها به نقدینگی میشود. دادههای شورای جهانی طلا و تحلیل مؤسسات مالی ابعاد مختلف این فشارها را روشن میسازد.
نرخ بهره؛ رقیب پنهانی برای طلا
طلا برخلاف بسیاری از سرمایهگذاریهای مالی، به دارندگان خود سودی پرداخت نمیکند. به همین دلیل، با افزایش بازدهی سایر گزینههای سرمایهگذاری، نگهداری طلا کمتر جذاب میشود زیرا سرمایهگذاران از درآمد بالقوهی سایر گزینهها صرفنظر میکنند. این پدیده در اقتصاد به «هزینه فرصت» معروف است.
بانک سوئیسی «یوبیاس» نیز به بازدهی واقعی بالای اوراق قرضه آمریکا که پس از کسر تورم محاسبه میشود، به عنوان یکی از عوامل فشار بر قیمت طلا اشاره میکند.
بازار اغلب پیش از تصمیم رسمی بانک مرکزی به تغییرات احتمالی نرخ بهره واکنش نشان میدهد. صورتجلسه نشست فدرال رزرو آمریکا که در روزهای ۲۷ و ۲۸ اکتبر برگزار شده و ۱۸ نوامبر منتشر گردید، نشان میدهد که نرخ بهره در بازه ۳.۷۵ تا ۴ درصد ثابت مانده است. با این حال، تقریبا همه اعضای کمیته بر این باورند که در صورت تحقق پیشبینیهای اقتصادی، افزایش بیشتر نرخ بهره ممکن است اجتنابناپذیر باشد. آنها همچنین بر لزوم اتخاذ تصمیمات آینده بر مبنای دادههای اقتصادی و تحولات تورمی تأکید کردند.
بنابراین، افزایش تورم لزوماً به معنای افزایش قیمت طلا نیست. خبرگزاری رویترز، در تاریخ ۱۲ نوامبر، گزارشی منتشر کرد مبنی بر اینکه دادههای مربوط به تورم در آمریکا و اظهارات مقامهای متمایل به سیاستهای پولی انقباضی منجر به تقویت دلار و افزایش احتمال بالا رفتن نرخ بهره شده و این موضوع فشار زیادی بر قیمت طلا وارد کرده است. در نتیجه، واکنش آتی بانک مرکزی به تورم به اندازه خود تورم اهمیت دارد.
تقویت دلار نیز بهعنوان فشار دیگری بر بازار اثر میگذارد. به گفته شریم، با کاهش ارزش پول ملی در برابر دلار، خرید طلا برای خریداران داخلی گرانتر میشود، حتی اگر قیمت جهانی طلا ثابت بماند.
گروه خدمات مالی «استونایکس» نیز این فشارها را نتیجه همزمانی تقویت دلار، افزایش بازده اوراق خزانهداری آمریکا و احتمال تشدید سیاستهای پولی ارزیابی میکند.
زمانی که پناهگاه امن به منبع نقدینگی تبدیل میشود
فروش طلا همیشه به معنای بدبینی سرمایهگذار نسبت به آینده قیمت آن نیست. گاهی اوقات سرمایهگذاران برای تأمین نقدینگی فوری و جبران زیان در بازارهای دیگر ناچار به فروش داراییهای خود میشوند.
شریم اعلام میکند که برخی تریدرها برای پاسخگویی به افزایش وجه تضمین در معاملات دیگر، به فروش داراییهایی مانند طلا روی میآورند که امکان نقدشوندگی بالایی دارند.
بر اساس توضیحات نهاد ناظر بر صنعت مالی آمریکا (FINRA)، در معاملات اعتباری، اگر ارزش داراییهای حساب سرمایهگذار از حداقل وجه تضمین پایینتر بیاید یا کارگزار شرایط جدیدی تعیین کند، سرمایهگذار باید موجودی حساب خود را افزایش دهد؛ که این اقدام میتواند از طریق واریز وجه یا فروش بخشی از داراییها حاصل شود.
در چنین مواقعی، طبیعت نقدشوندگی بالا طلا میتواند عاملی برای افزایش فشار فروش باشد. سوکی کوپر، مدیر تحقیقات کالاهای جهانی در بانک استاندارد چارترد، در گفتگو با سیانبیسی بیان میکند که طلا به منبعی برای تأمین نقدینگی تبدیل شده و برخی سرمایهگذاران به منظور رسیدن به پول نقد، اقدام به فروش داراییهای طلایی خود کردهاند.
شورای جهانی طلا نیز بر این باور است که نوسانات موجود در سهام شرکتهای فناوری به احتمال زیاد در خروج سرمایه از صندوقهای طلای آمریکای شمالی در اکتبر تأثیرگذار بوده است؛ زیرا برخی سرمایهگذاران برای تأمین نقدینگی به فروش طلا روی آوردهاند.
خرید طلا همچنان ادامه دارد؛ اما چه افرادی از آن خرید میکنند؟
دادههای ماه اکتبر حمایت بیشتری برای تحلیل شریم در خصوص تداوم تقاضا برای طلا فراهم میکند. صندوقهای سرمایهگذاری طلا در اقصی نقاط جهان در این ماه ۲.۷ میلیارد دلار ورود خالص سرمایه را ثبت کردهاند.
با این حال، بررسیهای منطقهای نشان میدهد که اروپا در مقایسه با سایر نقاط، بالاترین مقدار ورود سرمایه را داشته، در حالی که آمریکای شمالی با خروج خالص حدود ۵۱۲ میلیون دلار مواجه شد. بنابراین، آمار جهانی لزوماً رفتار یکسان سرمایهگذاران در همه مناطق را نشان نمیدهد.
در این ماه، هرچند ذخایر طلای صندوقها از لحاظ وزنی افزایش یافته، اما ارزش دلاری آنها کاهش یافته است. همچنین، تداوم خرید در یک ماه نمیتواند به معنای ادامه این روند در ماههای آینده باشد.
طبق گزارشی از شورای جهانی طلا، در تاریخ ۱۷ نوامبر، صندوقهای چینی بعد از چهار ماه ورود مستمر سرمایه، نشانههایی از خروج محدود سرمایه را ثبت کردهاند. البته این دادهها تنها تا ۱۳ نوامبر را شامل میشود و نمیتوان آنها را به کل ماه یا تمامی صندوقهای جهانی تعمیم داد.
در این میان، بانکهای مرکزی جهانی در سپتامبر بهطور خالص ۶۱ تن طلا خریداری کردند؛ که نمایانگر بیشترین میزان خرید ماهانه در سال ۲۰۲۶ تا آن زمان است. با این حال، مجموع خرید آنها از ژانویه تا سپتامبر به ۲۲۸ تن رسید که نشاندهندهی هفت درصد کاهش نسبت به مدت مشابه در سال ۲۰۲۵ بود.
پیشبینی مؤسسات مالی؛ بهبود قیمت طلا چه زمانی حاصل میشود؟
تمایز میان پیشبینیهای کوتاهمدت و بلندمدت، توضیح میدهد که چرا برخی مؤسسات از ادامه افت قیمت طلا صحبت میکنند، در حالی که گروهی دیگر به بهبود احتمالی آن در آینده خوشبین هستند. این ارزیابیها شامل اهداف قیمتی یا سطوح تکنیکالی میشود و تحقق آنها به شرایط و فرضیات اقتصادی خاصی بستگی دارد.
احمد شریم سطح ۳۸۰۰ دلار برای هر اونس را به عنوان نقطهای حساس در مسیر حرکت طلا تلقی میکند. به گفته او، باقیماندن قیمت زیر این سطح میتواند منجر به افت بیشتر تا حدود ۳۶۵۰ و سپس ۳۵۵۰ دلار شود؛ اما عبور از آن میتواند مسیر صعود به ۳۹۵۰ دلار و سپس مرز روانی ۴۰۰۰ دلار را به وجود آورد. این سطوح براساس تحلیلهای تکنیکالی تعریف شده و زمان مشخصی برای تحقق آنها تعیین نشده است.
از سوی دیگر، کاهش هدف قیمتی یک بانک لزوماً به معنای پیشبینی سقوط بازار نیست. به عنوان مثال، الجزیره نت در ۱۴ نوامبر به نقل از وبسایت «اینوستینگ داتکام» گزارش داد که گلدمن ساکس هدف قیمت طلا را از ۴۸۰۰ به ۴۶۵۰ دلار کاهش داده؛ با این حال، هدف جدید همچنان بالاتر از قیمت طلا در زمان این پیشبینی به شمار میرود. به عبارت دیگر، این بانک در مورد رشد کمتر از پیشبینی قبلی صحبت کرده است، نه لزوماً کاهش قیمت.
سناریوهای مورد بررسی توسط بانک سوئیسی یوبیاس نیز بر وابستگی پیشبینی قیمت طلا به شرایط اقتصادی تأکید دارد. این بانک در سناریوی خوشبینانه، با فرض افزایش بهرهوری و کاسته شدن ریسکها، قیمت هر اونس طلا را تا پایان ۲۰۲۷ نزدیک به ۳۸۰۰ دلار پیشبینی می کند؛ ولی در صورت وقوع شکست رونق هوش مصنوعی و رکود شدید، هدف ۵۵۰۰ دلاری را برای آن در نظر گرفته است.
این تنوع در نتایج نشان میدهد که شرایط بهینه اقتصادی لزوماً به معنای افزایش قیمت طلا نیست.
البته این پیشبینیها نیز تمام تحولات اخیر بازار را منعکس نمیکنند. گزارش یوبیاس، با وجود انتشار در تاریخ ۱۸ نوامبر، متکی به دادههای تا ۱۲ نوامبر است. هدف قیمتی گلدمن ساکس نیز پیش از کاهش قیمت طلا به زیر ۳۷۰۰ دلار در ۱۹ نوامبر منتشر شده بود. به همین دلیل نمیتوان این برآوردها را نشانهای از پایان روند نزولی و تشکیل کف قیمتی طلا پس از موج فروش اخیر تلقی کرد.
قیمت طلا برای خریداران داخلی چه الگویی دارد؟
برای خریدارانی که طلا را با واحد پول ملی خود خریداری میکنند، صرفنظر از قیمت جهانی هر اونس به دلار، کافی نیست که فقط به آن توجه کنند. ممکن است قیمت جهانی طلا کاهش یابد، اما بهدلیل افزایش نرخ دلار در برابر پول ملی، این کاهش ممکن است جزئی یا کاملاً جبران شود.
بنابراین، کاهش قیمت طلا در بازارهای بینالمللی بهطور خودکار به کاهش مشابه قیمت آن برای خریداران داخلی منجر نمیشود؛ بهخصوص که اجرت ساخت، مالیات و حاشیه سود فروشندگان نیز بر قیمت نهایی تأثیرگذار خواهد بود.
در مجموع، ادامه روند خرید طلا بهتنهایی نشاندهنده نزدیکی زمان بهبود قیمت آن نیست. آینده این فلز گرانبها همچنان به نرخ بهره، قدرت دلار و میزان نیاز سرمایهگذاران به نقدینگی وابسته است. در حالی که تقاضای خرید میتواند از قیمت طلا حمایت کند، اما لزوماً قادر به خنثی کردن فشار فروش ناشی از نیاز فوری سرمایهگذاران به نقدینگی نیست.
در نهایت، لقب «پناهگاه امن» طلا به معنای مصونیت آن در برابر افت قیمتها نخواهد بود. همچنین، سود و زیان خریداران صرفاً به ماهیت این فلز مرتبط نیست، بلکه عوامل دیگری نظیر قیمت خرید، ارزش پول ملی و زمان نیاز به فروش نیز نقش کلیدی در تعیین نتیجه سرمایهگذاری دارند.