چه خصوصیات نئاندرتالی را به ارث بردهایم؟ / اکثر انسانهای کنونی حامل ژن نئاندرتالی هستند
تینا مزدکی_تحقیقات انجامگرفته بر روی DNA باستانی نشان میدهد که تاریخ تحول انسان، بر خلاف تصور عمومی، به داستانی از تبارهای ساده و خالص محدود نمیشود. انسان خردمند در جریان خروج از آفریقا با مسابقه با سایر گونههای انسانی باستانی روبهرو شد و در واقع، با آنها ترکیب ژنتیکی انجام داد. دیوید رایش، استاد ژنتیک در دانشگاه هاروارد، اظهار میدارد که این آمیزشها موجب باقیماندن آثاری از DNA نئاندرتالها در ژنوم بیشتر افراد امروز گردیده است.
- تقریباً ۲ درصد از ژنوم اغلب انسانهای خارج از قاره آفریقا به نئاندرتالها نسبت داده میشود.
- آمیزش میان انسان خردمند و نئاندرتالها احتمالاً در دوران جابجایی از آفریقا و عبور از خاورمیانه، حدود ۵۰ هزار سال پیش یا پس از آن، روی داده است.
- در جمعیتهای شرق آسیا، میزان DNA نئاندرتالی به اندازه یا بیشتر از ساکنان اروپا قابل مشاهده است.
- برخی از گونههای ژنتیکی بهجا مانده از نئاندرتالها با رنگ پوست و خطر ابتلا به کووید-۱۹ شدید مرتبط هستند.
- شعبهای از مردم تبت، گونهای ژنتیکی که به سازگاری در ارتفاعات اشاره دارد را از دنیسوواها، گروه دیگر انسانهای باستانی، به ارث بردهاند.
- مدارک DNA باستانی نشان میدهد که هیچ گروه انسانی کاملاً خالص و یکدستی وجود نداشته و همواره در تاریخ تحول انسان تعاملات متقابل میان گروههای متنوع رخ داده است.
آمیزش انسانها در زمان خروج از آفریقا
اکثر انسانها و بهویژه آنهایی که خارج از آفریقا ساکن هستند، بخشهایی از DNA خود را از نئاندرتالها به ارث بردهاند. نئاندرتالها بهطور عمده در نقاطی از اروپا و خاورمیانه و آسیای مرکزی زندگی میکردند. شواهد ژنتیکی حاکی از آن است که انسان خردمند در هنگام مهاجرت از آفریقا، با نئاندرتالها در خاورمیانه روبهرو شده و آمیزش میان این دو گروه در همان منطقه شکل گرفت. پس از رسیدن انسانهای امروزی به اروپا، آنها با جمعیتهای بیشتری از نئاندرتالها مواجه شدند.
اما نکته جالب این است که میزان DNA نئاندرتال در جمعیتهای شرق آسیا به اندازه یا بیشتر از اروپا است. پژوهشگران بر این باورند که این امر به مهاجرت انسانها در حدود ۵۰ هزار سال پیش مرتبط است. در آن زمان، انسانهای مهاجر از آفریقا و خاورمیانه به نواحیای وارد شدند که نئاندرتالها و گروه انسانی دیگر به نام دنیسوواها در آنجا ساکن بودند. آمیزش میان این سه گروه در تشکیل نیاکان جمعیتهای بومی شرق آسیا، آمریکا و استرالیا نقش مؤثری داشته است.
تدریجاً روند انتقال ژنهای مختلف به وقوع پیوسته است. به عنوان مثال، آمیزش یک گروه کوچک از انسانهای بدون تبار نئاندرتالی با چند نئاندرتال میتوانست زادههایی با نیمی از ژنوم نئاندرتالی را به وجود آورد. نسلهای بعدی، بسته به ترکیب ژنتیکی والدین، سهم متفاوتی از این DNA را دریافت میکردند و این نسبت به تدریج به مقداری نسبتاً ثابت در جمعیتها رسید.
ویژگیها و میراثی از نئاندرتالها
همه انسانها به یکسان به ارث نبردهاند و ترکیب این میراث ژنتیکی در هر فرد متمایز است. با این حال، دانشمندان موفق به شناسایی کارکردهای زیستی برخی از این گونههای به ارث رسیده شدهاند.
یکی از نمونههای بارز، گونهای ژنتیکی است که منشأ نئاندرتالی دارد و خطر ابتلا به کووید-۱۹ شدید را بالا میبرد. این گونه بهویژه در جمعیتهای جنوب آسیا بیشتر مشهود است. علاوه بر این، برخی از ویژگیهای ژنتیکی مرتبط با رنگ پوست نیز از نئاندرتالها به انسانهای امروزی منتقل شدهاند.
با اینحال، همه ویژگیهای ژنتیکی به ارثرسیده تنها مختص نئاندرتالها نیستند. برای نمونه، بسیاری از مردم تبت، گونهای ژنتیکی را که به سازگاری بدن در ارتفاعات بالا مرتبط است، از دنیسوواها به ارث بردهاند. این میراث به انسان اجازه میدهد تا در شرایط با اکسیژن کم در ارتفاعات زندگی کند.
هنوز مشخص نیست که آیا این ویژگیها از ابتدا برای سازگاری با محیطهای خارج از آفریقا ایجاد شدهاند یا انتقال آنها نهایتاً نتیجه آمیزش و تصادفات تکاملی در طول تاریخ میباشد.

تاریخچهای بدون تبار انسانی خالص
تحقیقات ژنتیکی نشاندهنده بارها و بارها وقوع آمیزش و تعامل میان انسان خردمند، نئاندرتالها و دنیسوواها است. البته هنوز مشخص نیست که آیا این تعاملات همیشه بر اساس توافق بودهاند یا شرایط خاصی در آنها دخالت داشته است.
یکی از شواهد بارز، بقایای انسانی است که در رومانی کشف شده و مربوط به حدود ۴۰ هزار سال پیش است. تجزیه و تحلیل DNA این شخص بهوضوح نشان میدهد که یکی از اجدادش در فاصله چهار تا شش نسل پیش نئاندرتال بوده است.
نمونهای دیگر در غار دنیسووا در سیبری کشف شده که متعلق به دختری است که یکی از والدینش نئاندرتالی و دیگری دنیسووا بوده است. چنین کشفیات، نشاندهنده این است که آمیزش میان گروههای انسانی باستانی نه تنها یک پدیده نادر، بلکه یک واقعیت متداول بوده است.
این پدیده تنها مختص جمعیتهای خارج از آفریقا نبوده و شواهد نشان میدهد که آمیزش میان گروههای انسانی باستانی مختلف همچنین در قاره آفریقا نیز رخ داده است.
تکامل انسان، داستانی از ژنهای مختلف
دیوید رایش بر این باور است که یافتههای DNA باستانی روایتی نو از تاریخ تحول انسان را به نمایش میگذارند. بر اساس این شواهد، هیچ جمعیت انسانی در زمانهای گذشته کاملاً یکدست نبوده است.
تبار انسانهای امروزی باید بهعنوان ترکیبی از جمعیتهای مختلف در طول هزاران سال در نظر گرفته شود. بدین ترتیب، الگوی پیچیدهای از ارتباطات ژنتیکی میان گروههای انسانی به وجود آمده است.
در نتیجه، تصور وجود یک جمعیت اولیه خالص که تمام انسانهای امروزی از آن ناشی شده باشند، با شواهد علمی سازگار نیست. انسانها از نواحی و تبارهای متفاوتی به وجود آمدهاند و تاریخ ژنتیکی آنها به مراتب پیچیدهتر از روایتهای ساده در مورد ریشه و تبار بشر است.
منبع: Phys
۲۲۷۳۲۳