مدیریت رواناب در تهران با چه موانعی روبروست؟
به گزارش ایسنا، با توجه به حاکمیت پدیده النینو و پیشبینی بارشهای پاییزه فراتر از نرمال در کشور، بهویژه در استان تهران، احتمال وقوع سیلاب در حوزههای آبخیز مشرف به پایتخت وجود دارد. در چنین شرایطی، اجرای اقدامات پیشگیرانه از جمله طرحهای آبخیزداری برای کنترل رواناب، کاهش خطر سیلاب و جلوگیری از خسارات جانی و مالی اهمیت ویژهای دارد. آبخیزداری صرفاً به اجرای سازههای مکانیکی محدود نمیشود بلکه مجموعهای از اقدامات مدیریتی و حفاظتی است که با هدف کنترل فرسایش خاک، مدیریت جریان آب و پیشگیری از تخریبهای ناشی از بارشهای شدید، از بالادست حوزههای آبخیز آغاز میشود.
محمد حسین قویمی در گفت و گو با ایسنا با اشاره به محدودیت منابع مالی و اعتبارات اجرایی بهعنوان نخستین مانع گفت: استان تهران از وسعت قابل توجهی از عرصههای طبیعی و حوزههای آبخیز برخوردار است و مدیریت این گستره نیازمند برنامهریزی مستمر، تأمین منابع مالی، اجرای پروژههای متعدد و نگهداری سازههای موجود است. با توجه به گستردگی عرصهها و تعداد بالای حوزههای آبخیز، تأمین اعتبار کافی برای اجرای عملیات آبخیزداری در تمامی مناطق اولویتدار یکی از چالشهای مهم محسوب میشود.
وی ادامه داد: مدیریت رواناب تنها به احداث سازه محدود نیست بلکه نگهداری، پایش، بازدیدهای دورهای و اصلاح سازههای موجود نیز به منابع مالی و نیروی انسانی متخصص نیاز دارد.
شرایط فیزیکی حوزههای آبخیز از موانع مدیریت رواناب
کارشناس آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان تهران شرایط طبیعی و ویژگیهای فیزیکی حوزهها را دومین گروه از موانع مدیریت رواناب دانست و اظهار کرد: برخی از حوزههای آبخیز استان تهران به دلیل شیب زیاد، توپوگرافی پیچیده، عمق کم خاک، شرایط خاص زمینشناسی، سازندهای کمنفوذ و محدودیت دسترسی با دشواریهای فنی بیشتری برای اجرای عملیات آبخیزداری مواجه هستند.
قویمی افزود: در مناطقی که شیب زمین بسیار زیاد است یا شرایط زمینشناسی اجازه نفوذ مناسب آب را نمیدهد، امکان اجرای برخی سازهها محدود میشود و باید از روشهای جایگزین متناسب با شرایط طبیعی استفاده کرد.
وی همچنین با اشاره به تأثیر تغییرات کاربری اراضی بر مدیریت روانابها گفت: تغییرات کاربری اراضی، توسعه سکونتگاهها، افزایش سطوح نفوذناپذیر و دستکاری مسیرهای طبیعی جریان میتواند ظرفیت جذب آب را کاهش دهد و زمینه افزایش رواناب و تشدید خطر سیلاب را فراهم کند.
کارشناس آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی استان تهران تأکید کرد: مدیریت رواناب در استان تهران نیازمند رویکردی جامع است که در آن، علاوه بر تأمین اعتبار و اجرای سازههای آبخیزداری، حفاظت از پوشش گیاهی، مدیریت کاربری اراضی، رعایت حریم رودخانهها و مسیلها، پایش مستمر و هماهنگی بین دستگاههای اجرایی نیز مورد توجه قرار گیرد.
اجرای ۵۰ هزار هکتار عملیات آبخیزداری در تهران طی سال جاری
قویمی در پاسخ به این پرسش که چه اقداماتی در سال جاری برای افزایش آبخیزداری و آبخوانداری انجام شده است، اظهار کرد: در چارچوب برنامه هفتم توسعه و برنامههای اجرایی مرتبط با مدیریت منابع طبیعی و آبخیزداری استان تهران، اجرای حدود ۳۶ هزار هکتار عملیات آبخیزداری بهعنوان هدف برنامهای در نظر گرفته شده بود.
وی ادامه داد: خوشبختانه با برنامهریزی، پیگیری مستمر و تلاش مجموعه عوامل اجرایی و کارشناسی، تاکنون در سال جاری حدود ۵۰ هزار هکتار عملیات آبخیزداری در سطح استان انجام شده است.
کارشناس آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی استان تهران با بیان اینکه این میزان عملکرد نشاندهنده تلاش مجموعه برای استفاده حداکثری از ظرفیتهای اجرایی و تحقق اهداف مدیریت حوزههای آبخیز استان است، گفت: عملیات آبخیزداری در این مناطق با هدف کنترل رواناب، کاهش فرسایش خاک، افزایش فرصت نفوذ آب، تقویت پوشش گیاهی، بهبود شرایط تغذیه آبخوانها و کاهش خطر وقوع سیلاب انجام میشود.
وی افزود: مجموعهای از اقدامات سازهای و غیرسازهای در این زمینه مورد توجه قرار گرفته است، از جمله احداث و بهسازی سازههای کنترل رواناب، مدیریت جریانهای سطحی، اقدامات حفاظتی در عرصههای طبیعی، تقویت پوشش گیاهی و اجرای طرحهای متناسب با ویژگیهای هر حوزه آبخیز.
کارشناس آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی استان تهران با تأکید بر اینکه آبخیزداری یک اقدام مقطعی یا صرفاً سازهای نیست، اظهار کرد: آبخیزداری فرآیندی مستمر برای مدیریت منابع طبیعی و آب در مقیاس حوزه است. از این رو، علاوه بر اجرای عملیات، نگهداری سازهها، پایش عملکرد، ارزیابی اثرات هیدرولوژیک و برنامهریزی برای توسعه اقدامات در مناطق اولویتدار نیز اهمیت دارد.
قویمی در پایان گفت: انجام حدود ۵۰ هزار هکتار عملیات آبخیزداری در سال جاری، در مقایسه با هدف برنامهای حدود ۳۶ هزار هکتار، نشاندهنده تحقق بیش از هدف پیشبینیشده در این بخش است البته ارزیابی نهایی اثربخشی این اقدامات، علاوه بر سطح عملیات به شاخصهایی مانند میزان کنترل رواناب، کاهش فرسایش، افزایش نفوذ و وضعیت منابع آب زیرزمینی نیز وابسته خواهد بود.
بیشتر بخوانید:
سدها و دشتهای سیلابی مقصد بخشی از بارشهای استان تهران
انتهای پیام