تصویرسازی از اقتصاد ایران برای سرمایه گذاران خارجی

ابراهیم جمیلی*
سرمایه گرچه در همه جا طالب سود است ولی در عین حال شامه ای بسیار حساس و آمادگی رمیدن از خطر دارد و از سود بیشتر ولی نامطمئن و بی ثبات در برابر سود کمتری که با امنیت همراه باشد،چشم می پوشد.
بر خلاف ادعاهای مکرر که از سوی برخی دوستان مطرح می شود،به عنوان یک تولید کننده باید اذعان کنم که تجربه و بررسی های کاربردی نشان داده است که خطر گریزی سرمایه از خطر پذیری آن بسیار بیشتر است.
امروزه سرمایه گذاری های مستقیم خارجی یکی از مهمترین منابع مالی خارجی برای کشورهای در حال توسعه است.در این نوع سرمایه گذاری بر عکس دیگر سرمایه گذاری ها،کارگزار به طور مستقیم بر چگونگی فعالیت و سوددهی فعالیت های تولیدی نظارت مستقیم .اینگونه سرمایه گذاری ها در مقایسه با انواع دیگر آن مثل دریافت وام از بانک های خارجی،یا سرمایه گذاری در زمینه اوراق بهادار صورت می گیرد انعطاف بیشتری دارد و اثرات منفی بحران های اقتصادی بر آن کمتر است.
هر چند سرمایه گذاری های مستقیم خارجی بیشتر در زمینه ایجاد تسهیلات تولیدی است ولی اهمیت اینگونه سرمایه گذاری ها محدود به تولید نمی شود.سرمایه گذاری خارجی نه تنها منابع مالی در اختیار کشورهای مورد نظر می گذارد بلکه وسیله بسیار مهمی برای انتقال فناوری است.گسترش بازارها همچون بازار کار توسعه شبکه های بین المللی بازاریابی، افزایشبهره وری و رقابت پذیری از دیگر پیامدهای مثبت مستقیم و غیر مستقیم سرمایه گذاری خارجی است.
با توجه به اینکه سرمایه گذاری های مستقیم خارجی نقش مثبت و مهمی در فرآیند توسعه دارد،کشورها در پی جذب این سرمایه ها هستند.در واقع بازار جهانی جذب این سرمایه ها میان کشورها بسیار رقابتی است.این رقابت به ویژه میان کشورهای در حال توسعه با توجه به لزوم دستیابی سریعتر به توسعه و کمبود منابع مالی آنها بیشتر است و در نتیجه در پی جذب انواع سرمایه ها،برای رسیدن به رشد و توسعه اقتصادی هستند و بدین ترتیب شیوه های گوناگون تسهیلات را برای جذب این نوع سرمایه در نظر می گیرند.
رابطه کشورهای در حال رشد و شرکت های سرمایه گذار دارای دو ویژگی است.ویژگی نخست سود متقابل و نیاز متقابل است.هدف کشور میزبان آن است که سرمایه گذاری هر چه بیشتر به دستیابی به اهداف رشد کشور کمک کند.از سوی دیگر هدف شرکت های سرمایه گذار آن است که در کشور میزبان به بیشترین میزان سود دست یابند.به عبارتی نیاز کشورهای میزبان و سود شرکت های سرمایه گذار نسبت به یکدیگر متفاوتند.یعنی هر دو در پی دستیابی به بیشترین میزان سود از راه تجارت،سرمایه گذاری و انتقال فناوری هستند.
ویژگی دوم به ماهیت اهداف هر یک مربوط می شود.از نظر کشورهای میزبان دستیابی به بیشترین منافع در چارچوب اهداف توسعه اجتماعی ،اقتصادی و سیاسی آنها تعریف می شود ولی برای شرکت های سرمایه گذار تعریف ارزش دستیابی به بیشترین میزان سود با توجه به ریسک قابل توجیه است.
به بیان دیگر هدف نسبت به اهداف کشورهای میزبان ساده تر و قابل سنجش تر است.البته باید توجه داشت که ویژگی دوم گاهی به اختلاف می انجامد زیرا در اینجا نه تنها دو طرف برای بیشتر کردنارزش مورد نظر خود با یکدیگر رقابت می کنند بلکه برداشت آنها از آنچه ارزش خوانده می شود متفاوت است.برای نمونه اگر کشور میزبان با کمبود منابع ارزی روبرو باشد،برای صادرات ارزش زیادی قائل می شود و در حالی که شرکت سرمایه گذار،صادرات را فقط تا رسیدن به بیشترین سود ارزشمند می داند.
برای دستیابی به اهداف متقابل با توجه به ویژگی دوم،روابط کشورها و شرکت های سرمایه گذار باید دارای برآیندی مثبت باشد،به این معنی که دو طرف احساس کنند که توانسته اند به بخشی از ارزش ویژه و مورد نظر خود برسند.به عبارت دیگر باید هر دو طرف تصویری قابل قبول از یکدیگر در ذهن متصور باشند.در این زمینه عملکرد نظام سیاسی کشور میزبان نسبت به مجموع سرمایه گذاری های مستقیم خارجی متاثر از چهار عامل اصلی و اساسی است.
عامل نخست محیط اقتصادی جهان است.روند تجارت جهانی و سرمایه گذاری بین المللی ،جریان سرمایه و بدهی های بین المللی،سیاست ها،نظام های انگیزشی و شرایط حاکم بر کشورها و دیگر عوامل اقتصادی و سیاسی بین المللی تعیین کننده محیط اقتصادی جهان است.عامل دوم سیاست ها و استراتژی های کشورهای در حال رشد نسبت به سرمایه گذاری های مستقیم خارجی است.عامل سوم محیط کشور میزبان است،به این معنی که سیاست های سرمایه گذاری خارجی و قوانین،منابع طبیعی کشور،اندازه و نرخ رشد بازار داخلی آن کشور،سیاستهای حمایتی از سرمایه گذار خارجی ،نرخ رشد دستمزد،انضباط کاری و سرمایه انسانی ،چقدر در راستای سود دهی و رسیدن به هدف شرکت سرمایه گذار است.و عامل چهارم نیز توازن در قدرت چانه زنی بین کشور میزبان و شرکت های سرمایه گذار است به این معنا که یک نوع ارتباط منطقی بین میزان و شکل سرمایه گذاری سرمایه گذاران با خواست کشور سرمایه پذیر وجود داشته باشد تا هر دو طرف در یک دور تسلسل منطقی به نتیجه مطلوب برسند.ضمن آنکه حقیقت امر اینست که باید در ارائه تصویر به کشورهای دیگر این حقیقت را نباید کتمان کرد آنها به شرایط اقتصادی کشور ما توجه دارند.در حال شرایط فعلی باید تدابیری اندیشیده شود که سرمایه گذاران خارجی در مزیت های سرمایه گذاری داخلی سرمایه گذاری نمایند به طوری که ارزش افزوده در کشور ایجاد شده و باعث رشد و رونق اقتصادی گردد و به وسیله همین سرمایه گذاری خارجی بتوانیم سهم بیشتری در بازارهای جهانی برای خود پیدا کنیم.در حال حاضر سرمایه گذاری در معادن و فرآوری معادن یکی از بهترین گزینه ها برای جذب سرمایه گذاران خارجی می باشد که بایستی با یک عزم ملی و برنامه ریزی دقیق از این فرصت سرمایه گذاری در جهت افزایش تولید داخلی استفاده کرد.
*عضو اتاق بازرگانی و صنایع و معادن و کشاورزی ایران