خبرگزاری مهر، گروه استانها؛ فرشته آتشین: آذربایجان شرقی بهعنوان یکی از مهمترین نقاط آغازین تولید سیب در ایران شناخته میشود؛ استانی که باغهای وسیع آن، هر سال هنگام برداشت محصول، مقدار قابل توجهی میوه را به بازار عرضه میکنند که فراتر از مرزهای داخلی رفته و به بازارهای قفقاز و کشورهای عربی نیز راه پیدا میکند.
در میان شهرستانهای مختلف این استان، نام مراغه به خاطر سیبهای شیرین و قرمز آن بهخوبی جا افتاده است؛ محصولی که با نزدیک شدن فصل پاییز، باغهای این شهرستان را رنگارنگ کرده و هماکنون آماده ورود به بازارهای داخلی و خارجی است.
مراغه، این دیار باستانی آذربایجان شرقی، یکی از کلیدیترین نقاط تولید میوههای باغی در کشور بهحساب میآید و سیب، بیشترین سهم را در میان دیگر محصولات کشاورزی این منطقه در بر دارد. موقعیت جغرافیایی شهرستان در دامنههای کوه سهند و برخورداری از شرایط جوی مساعد، بستر مناسبتری برای باغداری فراهم کرده و مراغه را به کانون اصلی تولید سیب در سطح کشور تبدیل کرده است.
سیب مراغه نه تنها برای تأمین بخشی از نیاز بازار داخلی به کار میرود، بلکه به بازارهای جهانی نیز راه پیدا کرده است. کشورهایی نظیر هند، پاکستان، افغانستان، قزاقستان، روسیه و امارات متحده عربی، از مقاصد صادراتی این محصول محسوب میشوند و قسمتی از سیبهای تولیدی مراغه از طریق گمرک این شهرستان به بازارهای بینالمللی صادر میگردد.
براساس آمار ارائهشده، در سه ماه اول سال ۱۴۰۴ حدود یکهزار و ۶۰۰ تن سیب از گمرک مراغه به خارج صادر شده است. مجموع صادرات سیب این شهرستان در سال جاری نیز به حدود ۹ هزار و ۵۰۰ تن میرسد؛ آماری که نشاندهنده ظرفیت بالا و توانمندی مراغه در تولید و صادرات این محصول است.
علاوه بر این، تولید سیب در مراغه امسال حدود ۳۰ درصد افزایش یافته که این امر میتواند ظرفیت صادراتی این شهرستان را تقویت نماید. با نزدیک شدن به زمان برداشت، باغهای مراغه پر از سیبهای شیرین و رسیدهای هستند که نتیجه زحمات ماهها تلاش باغداران این ناحیه بوده و بهزودی از دامنههای سهند روانه بازارهای داخلی و خارج خواهد شد.
آذربایجانشرقی؛ قطب تولید سیب با ظرفیت ۸۵۰ هزار تن
شهرام شفیعی، مدیر سازمان جهاد کشاورزی آذربایجانشرقی، در گفتگو با خبرنگار مهر درباره پتانسیل بالای استان در زمینه تولید سیب توضیح داد: وسعت باغهای سیب در آذربایجانشرقی حدود ۵۳ هزار هکتار است که بیش از ۵۲ هزار هکتار از آن بارور میباشد.
وی افزود: در وضعیت اقلیمی مناسب، ظرفیت تولید سیب این استان حدود ۸۰۰ تا ۸۵۰ هزار تن تخمین زده میشود، ولی با توجه به شرایط جوی و آسیبهای وارده، پیشبینی میشود که تولید سیب در استان در سال جاری به حدود ۶۵۰ تا ۷۰۰ هزار تن برسد.
مدیر سازمان جهاد کشاورزی آذربایجانشرقی به اهمیت مراغه در تولید سیب اشاره کرد و گفت: شهرستانهای مراغه، اهر، میانه، مرند و تبریز از قطبهای اصلی تولید سیب در استان هستند و مراغه با سهمی حدود ۳۵ تا ۴۰ درصدی از تولید سیب استان، در صدر قرار دارد.
شفیعی اضافه کرد: بیش از ۱۸ هزار هکتار از باغهای مراغه به کشت سیب اختصاص دارد و پیشبینی میشود میزان تولید سالانه این محصول در شهرستان، با توجه به شرایط جوی، حدود ۲۳۰ تا ۳۰۰ هزار تن باشد.
وی اکنون شرایط اقلیمی، ارتفاع زمین، کیفیت خاک و تفاوت دما در شب و روز را از مؤلفههای تأثیرگذار بر کیفیت سیب مراغه دانست و اظهار داشت: این ویژگیها باعث بهبود رنگ، طعم مطلوب و قابلیت نگهداری و انبارداری سیب تولیدی این شهرستان میشود.
وی همچنین از چالشهای موجود در عرصه باغداری یاد کرد و گفت: افزایش قیمت نهادههای کشاورزی، سموم و کودها، هزینههای حملونقل، بستهبندی و دستمزد نیروی کار، از مهمترین عوامل افزایش هزینه تولید سیب بهحساب میآیند.
مدیر سازمان جهاد کشاورزی آذربایجانشرقی بر لزوم تکمیل زنجیره ارزش سیب تأکید کرد و گفت: برقراری ارتباط نزدیکتر میان باغداران، مراکز سورتینگ و بستهبندی، صنایع تبدیلی، صادرکنندگان و بازارهای هدف میتواند سهم باغداران از ارزش نهایی محصول را افزایش دهد.
پیشبینی افزایش ۱۵ تا ۲۰ درصدی تولید سیب آذربایجانشرقی
صادق نادری، معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجانشرقی، در گفتوگو با خبرنگار مهر به تأثیر وضع اقلیمی بر تولید سیب اشاره کرد و اظهار داشت: تولید این محصول به عواملی مانند سرمازدگی بهاره، بارش باران، تگرگ، محدودیت منابع آبی و پدیده سالآوری درختان وابسته است.
وی همچنین با توجه به شرایط موجود و تمهیدات فنی انجامشده در باغات، پیشبینی کرد تولید سیب این استان در سال جاری نسبت به سال گذشته حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد افزایش یابد.
نادری با اشاره به محدودیت منابع آبی گفت: در سالهای اخیر کاهش ذخایر آبی و تغییرات اقلیمی، باغات را با چالشهای متعددی مواجه کرده و مدیریت بهینه آبیاری، تغذیه متعادل، هرس اصولی و بهکارگیری روشهای نوین تولید میتواند در کاهش اثرات این چالشها مؤثر باشد.
وی از توسعه سیستمهای آبیاری تحت فشار، اصلاح باغات کمبازده، رعایت برنامهریزی آبیاری و بهبود روشهای هرس و تغذیه بهعنوان اقدامات مؤثر در افزایش بهرهوری آب یاد کرد.
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجانشرقی درخصوص وضعیت بازار سیب اظهار داشت: سیبهای ممتاز و صادراتی معمولاً با شرایط بهتری در بازار مواجه هستند، اما سیبهای درجه دو و بهخصوص سیبهای تحت درختی نوسانات بیشتری را تجربه میکنند، و پایین بودن قیمت این محصولات در برخی موارد میتواند برداشت آن را برای باغداران غیر بهصرفه کند.
نادری به ظرفیت صادراتی سیب مراغه اشاره کرده و افزود: بخشی از سیب ممتاز تولیدی این شهرستان قابلیت صدور به کشورهای مختلف را دارد و بازارهایی مثل عراق، پاکستان، کشورهای حاشیه خلیج فارس، روسیه، هند و کشورهای آسیای میانه میتوانند از مقاصد اصلی صادرات این محصول باشند.
وی همچنین تأکید کرد که توسعه صنایع تبدیلی یکی از راهکارهای مهم برای کاهش فروش خام است و افزود: گسترش واحدهای فرآوری، تولید کنسانتره، پکتین، چیپس میوه و سرکه میتواند به افزایش ارزش افزوده سیب و کاهش وابستگی بازار به فروش محصولات خام کمک کند.
نادری خاطرنشان کرد: با توجه به محدودیت منابع آبی، نگاه به آینده باغداری مراغه باید بر روی افزایش عملکرد در واحد سطح، نوسازی و اصلاح باغات کمبازده، افزایش بهرهوری آب، ارتقای کیفیت محصول، توسعه صنایع تبدیلی و گسترش صادرات متمرکز باشد.
ضرورت سهبرابر شدن ظرفیت صنایع تبدیلی سیب مراغه
هادی خرسندی، رئیس جهاد کشاورزی مراغه، در گفتوگو با خبرنگار مهر به ظرفیت بالای این شهرستان در تولید سیب اشاره کرد و گفت: وسعت باغات شهرستان مراغه حدود ۲۵ هزار هکتار است که از این میزان، ۱۸ هزار هکتار به باغات «شهر سیب مراغه» اختصاص دارد و عمدتاً در نقاط مرتفع دامنههای جنوبی سهند قرار دارند.
وی افزود: ارتفاع بالای باغات از سطح دریا و تفاوت زیاد دما بین شب و روز، از عوامل مؤثر بر بهبود کیفیت و ماندگاری سیب مراغه به شمار میآید.
خرسندی با اشاره به اینکه هر ساله حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ هزار تن سیب از باغات مراغه برداشت میشود، گفت: امسال نیز به مدد بارندگیهای مناسب، کشاورزان انتظار سال خوبی را دارند و پیشبینی میشود محصول قابل قبولی برداشت شود.
رئیس جهاد کشاورزی مراغه ادامه داد: سیب مراغه به واسطه کیفیت بالای خود، عمدتاً برای مصرف تازه خوری مناسب است و سیبهای زیر درختی که حدود ۱۰ درصد از کل محصول را شامل میشوند، در صنایع تبدیلی مانند تولید کنسانتره و پوره به کار میروند.
وی به تنوع ارقام سیب در مراغه اشاره کرد و گفت: از مهمترین ارقام سیب در این شهرستان میتوان به «رد دلیشز» و «گلدن دلیشز» اشاره کرد؛ اما در سالهای اخیر، کشاورزان به کشت ارقام جدید برای بهبود جایگاه خود در بازار و افزایش قابلیت پذیرش مصرفکنندگان هم توجه کردهاند.
خرسندی همچنین به این نکته اشاره کرد که امسال باغداران از مشکلاتی چون سرمای دیررس بهاره و کمآبی و دیگر بلایای طبیعی مصون ماندهاند و پیش از آن، هزینههای بالای تولید و مسائل مربوط به بازاریابی محصول بهعنوان اصلیترین نگرانیها مطرح است.
رئیس جهاد کشاورزی مراغه به مدیریت مصرف آب اشاره کرد و گفت: در سالهای اخیر اقداماتی به منظور توسعه آبیاری قطرهای و بهینهسازی کانالهای آب انجام شده، و بهکارگیری گونهها و ارقام کمآببر در دستور کار اصلی وزارت جهاد کشاورزی قرار دارد.
صادرات سیب مراغه از ۱۰ هزار تن عبور کرد
وی در ادامه با بررسی روند صعودی صادرات سیب مراغه خاطرنشان کرد: طبق آمار، صادرات سیب مراغه در سالهای ۱۴۰۲ و پیش از آن حدود ۲ هزار تن بوده است. اما این مقدار در سال ۱۴۰۴ با ثبت رکوردی جدید، از ۹ هزار تن عبور کرده و این روند در سال جاری نیز ادامه یافته است؛ بهطوری که در دو ماه اول سال جاری، صادرات سیب مراغه به بیش از ۱۰ هزار تن رسیده است.
خرسندی درخصوص ظرفیت سورتینگ شهرستان نیز گفت: در حال حاضر دو واحد سورتینگ مکانیزه در مراغه فعال است که مجموع ظرفیت آنها در حدود ۵ تا ۶ هزار تن در سال است. با توجه به افزایش نیاز به صادرات، برآورد میشود که نیاز شهرستان به ظرفیت سورتینگ، برای صادرات، حدود ۱۵ تا ۲۰ هزار تن در سال باشد.
وی همچنین درباره ظرفیت صنایع تبدیلی شهرستان گفت: در حال حاضر ظرفیت کارخانههای تولید کنسانتره و پوره در مراغه تقریباً ۴ هزار و ۵۰۰ تا ۵ هزار تن در سال است. با به بهرهبرداری از کارخانه جدید، این ظرفیت به میزان تقریباً ۱۰ هزار تن افزایش خواهد یافت و در مجموع به حدود ۱۵ هزار تن در سال میرسد؛ اما برای تأمین نیاز شهرستان، لازم است این ظرفیت به حدود ۳۰ هزار تن در سال ارتقا یابد.
رئیس جهاد کشاورزی مراغه همچنین به هزینههای بالای تولید اشاره کرد و گفت: در حال حاضر، هزینه تولید هر کیلوگرم سیب حدود ۶۰ هزار تومان است. ضمن اینکه وزارت جهاد کشاورزی اخیراً سیب مراغه را برای دریافت نشان جغرافیایی معرفی کرده است.
خرسندی در پایان خبر از اجرای طرح جوانسازی باغات و جایگزینی و حذف باغهای کمبازده داد و گفت: این طرح شامل تبدیل باغات درجه ۳ به باغات درجه ۲ و ۱ و جایگزینی درختان کمبازده و پرآببر با گونههای پربازده و کمآببر میشود. این طرح تحت نظارت جهاد کشاورزی به اجرا در میآید.
وی همچنین افزود: با مذاکرات انجامشده با اتاق اصناف کشاورزی و سازمان نظام مهندسی کشاورزی، از سال آینده برای سیب مراغه کد QR صادر خواهد شد تا مصرفکنندگان با آگاهی و اطمینان بیشتر، محصول تولیدشده در مراغه را خریداری کنند.
توسعه صنایع تبدیلی؛ حلقه مفقوده زنجیره سیب
بهطور کلی، سیب آذربایجانشرقی به ویژه محصول مراغه، از امکانات بسیار خوبی برای قویتر کردن حضور خود در بازارهای داخلی و بینالمللی برخوردار است؛ اما تداوم این مسیر نیازمند مدیریت بهینه منابع آب، نوسازی باغات، کاهش هزینههای تولید و تقویت زیرساختهای سورتینگ، بستهبندی و صادرات است. رشد تولید و افزایش صادرات همچنین نشان میدهد که این محصول میتواند سهم بیشتری را در اقتصاد باغداری استان ایفا کند، به شرط آنکه زنجیره تولید تا بازار بهصورت منسجمتری تکمیل شود.
علاوه بر این، توسعه صنایع تبدیلی و فرآوری، تنوع بازارهای صادراتی و ارتقای کیفیت و قابلیت ردیابی محصول میتواند ارزش افزوده بیشتری را برای باغداران به ارمغان آورد و وابستگی به فروش خام را کاهش دهد. در این بین، مراغه با بهرهمندی از سطح وسیع باغات، کیفیت مطلوب محصول و افزایش صادرات، ظرفیت قابلتوجهی برای تثبیت جایگاه خود در بازارهای منطقهای و جهانی در اختیار دارد.