راکت‌های کاوشگر؛ فرصتی برای آزمایش تجهیزات فضایی پیش از ورود به مدار
بر اساس گزارش ایسنا، رامین کمالی، پژوهشگر در پژوهشکده فضانوردی پژوهشگاه هوافضای وزارت علوم و کارشناس صنعت هوافضا، در مورد کارکردهای گوناگون راکت‌های کاوشگر و زیرمداری در عرصه تحقیقات فضایی تصریح کرد: برای این راکت‌ها، تحقیقات متنوعی در حوزه‌های مختلف طراحی می‌شود و در واقع این راکت‌ها به عنوان بستری مناسب برای اجرای آزمایش‌های فضایی عمل می‌کنند. این شیوه در سطح جهانی به کار گرفته می‌شود تا به‌عنوان یک آزمایشگاه فضایی، آزمایش‌های متفاوتی که کاربردشان در مستندات و برنامه‌ها مشخص شده، به انجام برسد.
او بیان کرد: این آزمایش‌ها می‌توانند در صنایع مختلفی از جمله بهداشت، امنیت، حفاظت از محیط زیست و دیگر صنایع به کار روند. پژوهشگاه هوافضا نیز همان‌طور که مستحضر هستید، در زمینه کاوشگرهای فضایی و راکت‌های کاوشگر سابقه‌ای درخشان دارد و موفقیت‌های به دست آمده در این حوزه به شکل قابل توجهی در صنعت فضایی کشور نمایان شده است.
کمالی افزود: راکت‌های کاوشگر که به‌صورت زیرمداری به فضا فرستاده می‌شوند، به عنوان پلتفرم‌های آزمایشگاهی عمل کرده و شامل چندین فاز حیاتی هستند که امکان آزمایش روی قطعات و تجهیزات را فراهم می‌سازند.
او در توضیح بیشتر گفت: در یکی از این فازها، شرایط پروازی به همراه حامل فراهم می‌شود و در این زمان می‌توان مسائلی چون نویز، ارتعاشات و چالش‌های مختلف مخابراتی را بررسی کرد. این راکت‌ها بسته به ارتفاعی که طی می‌کنند، بین پنج تا ۱۵ دقیقه در فضا حرکت می‌کنند و در این مدت، شرایط مناسب برای انجام آزمایش‌ها مهیا می‌شود.
این محقق پژوهشگاه هوافضای وزارت علوم یادآور شد: از ویژگی‌های بارز این بسترها، امکان ایجاد شرایط مطلوب برای آزمایش‌های مربوط به میکروگرانش است؛ بنابراین هر گروه می‌تواند تجهیزات فضایی خود را در این بستر قرار داده و آزمایش‌های مدنظر خود را به انجام برساند. در نهایت، پس از بازگشت، تجهیزات و آزمایش‌های انجام‌شده قابل بررسی خواهند بود.
او تأکید کرد: بهره‌گیری از این روش از نظر مالی نیز بسیار به صرفه است، زیرا این راکت‌ها هزینه نسبتاً کمتری به همراه دارند و از این حیث، اقتصادی‌تر از برخی تجهیزات موجود در سایر کشورها محسوب می‌شوند.
کمالی به پیشرفت این صنعت در سطح جهانی اشاره کرد و گفت: در حال حاضر، بازار این صنعت در کشورهای مختلف در حال گسترش است و بازیگران متنوعی از کشورهای متعدد و صنایع مختلف در آن فعالیت می‌کنند. بخش خصوصی نیز در این زمینه نقش فعالی دارد و شرکت‌ها، همکاری‌های خود را با دانشگاه‌های مختلف برقرار کرده‌اند.
وی به تجارب کشورهای پیشرفته در این زمینه پرداخت و اظهار کرد: در برخی کشورها که در این حوزه از پیشتازان به شمار می‌روند و پرتاب‌های مختلفی انجام می‌دهند، تعدادی قابل توجه پرتاب تحقیقاتی سالانه صورت می‌گیرد که نشان‌دهنده استقبال فراوان از راکت‌های کاوشگر به‌عنوان یک پلتفرم تحقیقاتی و آزمایشگاهی در سطح جهانی است.
این محقق پژوهشگاه هوافضا بیان کرد: یکی از اساسی‌ترین کاربردهای راکت‌های کاوشگر، فراهم آوردن آزمایشگاه‌های تحقیقاتی تحت شرایط خاص است. شرایط جاذبه کم می‌تواند به نحو چشمگیری در تحقیقات حوزه سلامت، تحقیقات زیستی، جانوری، مطالعات مواد و موضوعات گوناگون به کار آید. این بستر آزمایشگاهی فرصتی را فراهم می‌آورد که آزمایش‌هایی که تحت شرایط عادی زمین ممکن نیستند، به انجام برسند.
او افزود: مورد دیگر کاربرد این راکت‌ها، انجام پژوهش‌های محیطی است. با استفاده از آنها می‌توان داده‌های مربوط به محیط را اندازه‌گیری کرده و سیستم‌های فضایی که قرار است در مدار قرار بگیرند را با هزینه کمتری آزمایش کرد.
کمالی به کارایی راکت‌های کاوشگر در زمینه سنجش از دور اشاره کرد و گفت: سنجش از دور نیز یکی دیگر از حوزه‌های کاربردی به شمار می‌رود که شامل پایش زمینی و همچنین سنجش فضا توسط کاوشگرها است.
او با اشاره به ادامه مطالعات در حوزه مواد، افزود: همچنین بررسی‌های اتمسفری نیز یکی از حوزه‌های مهم مربوط به تحقیقات با بهره‌گیری از این بسترها محسوب می‌شود. در حوزه هواشناسی، محدودیت‌هایی برای استفاده از بالون‌ها وجود دارد؛ ولی راکت‌های کاوشگر قادر به رصد و مطالعه لایه‌های بالاتر جو هستند و این موضوع در دانشگاه‌های مختلف دنیا به‌طور جدی مورد بررسی قرار می‌گیرد.
این محقق پژوهشگاه هوافضای وزارت علوم، روند توسعه پرتابگرها را از دیگر زمینه‌های تحقیقاتی معرفی کرد و گفت: به‌علاوه، موضوع سنجش از دور و تحقیق در حوزه زیست‌شناسی نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
او به تحقیقات زیستی که در پژوهشگاه هوافضا انجام شده اشاره کرد و افزود: یکی از مهم‌ترین تحقیقات این مرجع، بررسی‌های زیستی است که هم در بخش جانوری و هم در بخش گیاهی دنبال می‌شود. این فعالیت‌ها در ارتباط با نهادهای بین‌المللی و سازمان ملل نیز ادامه دارند.
کمالی به سابقه پژوهشگاه در زمینه پرتاب راکت‌های کاوشگر اشاره کرد و گفت: پژوهشگاه هوافضا در این زمینه تجربیات غنی دارد و تازه‌ترین پرتاب در آذرماه ۱۴۰۲ انجام شد که در آن از یک کاوشگر برای تحقیقات زیستی استفاده گردید.
او افزود: با همکاری سازمان فضایی و وزارت ارتباطات، این روند همچنان ادامه دارد و امید داریم به زودی شاهد پرتاب یک فضاپیما باشیم که برای کشورمان مایه افتخار باشد.
پایان پیام