گردشگری در برزخ

ساعت 24-استراتژی «ماندن در خانه» در مبارزه با کرونا، بیش از همه روی صنعت گردشگری تاثیر گذاشت. برخی اطلاعات حاکی است بر اثر کرونا، اروپا12 میلیارد یورو در بخش گردشگری زیان دیده است. رشد سومین صنعت پردرآمد دنیا که با 1.450 تریلیون دلار در آمد سالانه و رشد 3.5 درصدی متوالی از سال2009 به بعد پیشتاز بود، دچار وقفه و رشد پایدار مورد انتظار با ابهام مواجه شد.

منطقه یورو: اسپانیا، ایتالیا و آلمان و فرانسه که گردشگری حیاتی‌ترین بخش اقتصادی آنها بود، آسیب جدی دیده‌اند. تا پیش از ظهور کرونا، حدود51 درصد گردشگری، 23میلیون شغل و 39 درصد درآمد گردشگری جهان مربوط به اروپا بود. گردشگری با بیش از 330میلیون شاغل مستقیم، سهم 10.4 درصدی از اشتغال جهان را دارد. طبق اظهار کارشناسان و اطلاعات مراجع ذی‌ربط بین‌المللی، 120 میلیون شغل گردشگری در معرض خطر قرار گرفته است.
ایران با تدابیری از قبیل حذف ویزا برای گردشگران چینی و... در سال 2020، انتظار ورود11 میلیون نفر گردشگر خارجی را داشت. از نظر فعالان بخش خصوصی، سال98 سال خوبی برای گردشگری نبود. اما امسال با حضور این مهمان ناخوانده، گفته می‌شود 97 درصد فعالیت بخش متوقف شده است. بیش از 12هزار راهنماگردشگر بیکار شده‌اند. بسیاری از دفاتر خدمات گردشگری، تعطیل، تغییر شغل یا تعدیل نیرو کرده‌اند. بسیاری از هتل‌ها حتی در شهرهایی مانند مشهد که با توجه به مولفه فرهنگی- مذهبی، کمتر تحت‌تاثیر نوسانات بیرونی هستند، تعطیل و هتل‌های فعال نیز با ضرایب اشغال۵ تا 20درصد فعالیت می‌کنند. به سبب رکود بازار گردشگری، حدود ۱۳۰ رشته کسب و پیشه متاثر و مرتبط با گردشگری نیز آسیب جدی دیده‌اند. کشورهای جهان از جمله حوزه اروپا، تدابیری نسبتا موثر برای کمک به فعالان و بر پا نگهداشت این صنعت کردند. دستگاه متولی گردشگری نیز در هفته‌های گذشته، با احساس سبک شدن اثرات کرونا، دستورالعمل آغاز فعالیت‌های گردشگری و سفر مطمئن در چارچوب مراقبت و ایمنی چندجانبه خدمات‌دهندگان، گردشگران و ناظران را صادر کرد. این دستورالعمل‌ها ناظر به گردشگران انفرادی و گروه‌های اندک است که در مفاهیم گردشگری برای احتساب رشد و توسعه در تحولات اقتصادی و اجتماعی گردشگری، شاخص‌های گویایی به شمار نمی‌روند. تدبیر دیگر، اعطای تسهیلات به برخی رسته‌های گردشگری در قالب 13 رسته کسب و کار خصوصی و تعاونی آسیب‌دیده از کرونا بود که جدا از اینکه تاکنون اقدام بارزی در این زمینه مشهود نیست، بخش خصوصی به راهگشا و کارساز بودن آن نیز چندان امیدوار نیست. چندی پیش، رییس‌جمهور به وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، تاکید کرد با ابلاغ دستورالعمل‌های بهداشتی لازم برای بازگشت فعالان گردشگری و صنایع دستی به چرخه فعالیت، زمینه نقش‌آفرینی موثر فعالان گردشگری و صنایع دستی را در تحقق شعار «جهش تولید» فراهم آورد. روحانی با تاکید بر اینکه چرخه گردشگری در زندگی اقوام و روستاییان مهم است، تاکید کرد با همکاری ستاد مقابله با کرونا و تبیین و رعایت پروتکل‌های بهداشتی، اقدامات لازم در جهت انجام سفرهای مردم برای پیشبرد امورشان و رونق گردشگری صورت پذیرد. اما این تدابیر و آرزوها، با عود کردن دوباره کرونا و تهدید شیوع فراگیر آن با رونق سفرها، بسان افول ستاره فرو نشست. بخش خصوصی به تدابیر متولیان در کمک برای سرپا نگهداشتن صنعت گردشگری باور ندارد. نشست‌ها را تشریفاتی و فرمایشی و بی‌نتیجه می‌داند. همچنین هتل‌ها مصرند که دارای تمامی امکانات لازم برای پیشگیری از آلودگی میهمانان به کرونا برابر پروتکل‌های اعلام‌شده هستند. راهکارهای پیشنهادی مراجع ذی‌ربط از جمله ستاد ملی مبارزه با کرونا جز این است. اخیرا رسانه‌ها تصمیمات جدید ستاد ملی مبارزه با کرونا مبنی بر کاهش ترددها، دورکاری پنجاه درصد کارکنان در شهرهای با ضریب خطر بالا، کاربرد تجهیزات بیشتر پیشگیری و... را اطلاع‌رسانی کردند. افق‌های رونق گردشگری همچنان رو به تیرگی است. برخی کارشناسان و فعالان این صنعت، نومیدانه از احتمال دوام رشد منفی گردشگری و عدم امکان رونق دوباره این صنعت تا سال ۲۰۲۵ سخن گفته‌اند. زمانی دست‌اندرکاران نه تنها تحقق چشم‌انداز ۱۴۰۴- ورود سالانه ۲۰ میلیون گردشگر- بلکه آرزوی جایگزینی گردشگری به جای نفت و رهایی از این کالای استراتژیک تنش‌زا و آشوب‌برانگیز را داشتند. کالایی که دستاوردش در صد سال اخیر برای کشور، بی‌خیالی به برنامه‌ریزی برای اقتصاد و توسعه پایدار و ثمره‌اش مرگ خلاقیت‌هاست. آرزوی یکی از معاونین گردشگری کشور رسیدن روزی بود که در چاه‌های نفت بسته شود تا سیاستگذاران و تصمیم‌گیران به اهمیت اقتصاد گردشگری معطوف شوند. امروز اما هم نفت و هم گردشگری در مصاف با ریزترین پیکارجوی سلامت انسان، شکسته‌اند. جذاب‌ترین‌ها غالبا شکننده‌ترین‌ها هستند. سلطه کرونا البته برخی رشته‌های گردشگری از جمله گردشگری مجازی و الکترونیک، تله مدیسین و... را به رونق آورد. گرچه امید است که این وضع دیر نپاید اما اگر کرونا سالیانی همسفر ناخواسته ما در مسیر زندگی بود چه؟ آیا نباید سفر کرد؟ آیا در انزوای خویش و اعتکاف خویش، می‌توان معاش کرد؟ چگونه چین که منشا این ویروس بود، خود با بیشترین جمعیت، کمترین آسیب را از این بلا دیده است؟ چرا توان داشتن فناوری‌ای که سوژه مبتلا و ناقل را در محل و بین انبوه جمعیت تشخیص دهد، نداریم؟ امروز رکود بازار، بیکاری شاغلین، مشکلات بیمه و مالیات و درخواست انواع مفاصا حساب از مراکز خدمات گردشگری، اخبار ناخوشایند تعطیلی دفاتر مسافرتی و هتل‌ها و بعضا رویکرد به فروش هتل‌ها، احساس یأس حاکم بر فعالان، در کنار مشکلات اقتصادی و اجتماعی عمومی جامعه، صنعت گردشگری را در برزخ نشانده است. دل‌مشغول‌کننده‌تر از همه نه چرایی بلکه، بی‌پاسخ ماندن پرسش اساسی: چگونگی برون‌رفت صنعت گردشگری از بحران و شرایط مبتلا به، از سوی متولیان و سیاستگذاران حاکمیتی و فعالان بخش خصوصی است.