تاملی بر نقدشوندگی سریع حساب های کوتاه مدت

مفاهیم پولی دستخوش تغییر می شوند

سایت خبری تحلیلی ساعت ۲۴- احسان شمشیری:اقتصاددانان متناسب با سرعت نقدشوندگی سپرده ها و حساب های بانکی، تعریف پول و شبه پول را مطرح کرده اند و اسکناس و سکه و حساب های جاری یا دیداری را با عنوان "پول" و سپرده های مدت دار شامل کوتاه مدت، بلندمدت و قرض الحسنه را با تعریف "شبه پول" معرفی می کنند .
از آن جا که اثر گردش پول در هریک از این حساب ها و سپرده ها، بر تورم و رشد اقتصادی و تولید و اشتغال متفاوت است در نتیجه ادبیات اقتصادی توصیه می کند که سپرده گذاری و پس انداز بلندمدت و رشد شبه پول تشویق شود تا به سمت سرمایه گذاری و تولید هدایت شده و منشا رونق و رشد اقتصادی و اشتغال زایی باشد و با کاهش گردش پول نقد در بازار مصرف و جذب آن به بانک ها و تزریق آن به تولید، زمینه کاهش تورم و افزایش تولید فراهم شود.
اما با گسترش بانکداری الکترونیک و همچنین به خاطر نوسانات اقتصادی در سال های اخیر، سپرده گذاران و پس انداز کنندگان، تمایل بیشتری به حساب های کوتاه مدت نشان داده اندتا هم قادر باشند که دسترسی به پول نقد داشته باشند و در صورت نیاز، بلافاصله پول خود را از حساب کوتاه مدت دریافت و خرج کنند و هم بابت پول خود در حساب کوتاه مدت، سود نسبی دریافت نمایند. در نتیجه حدود یک سوم از نقدینگی کشور به سمت حساب های کوتاه مدت هدایت شد و حساب های کوتاه مدت زیر 1 سال با اقبال بیشتری مواجه شد.
با رشد بانکداری الکترونیک، تمایل به حساب های کوتاه مدت به خاطر افزایش قدرت نقد شوندگی و سرعت تبدیل آن به پول نقد بیشتر شده است زیرا کارت های الکترونیک که ماهیت آن حساب کوتاه مدت است جایگزین دفترچه های کوتاه مدت قبلی شده است و مردم هم سود دریافت می کنندو هم بلافاصله می توانندپول خود را خرج کنند و این موضوع باعث شده که سرعت تبدیل حساب کوتاه مدت به پول نقد حتی از سرعت وصول چک نیز بیشتر شده است.
استفاده از کارت های الکترونیکی با حساب کوتاه مدت در چند سال اخیر روبه افزایش گذاشته و مردم به جای آن که اسکناس در جیب و کیف خود نگهداری کنند با استفاده از این کارت ها هم از سود روزانه، ماهانه و 6 ماهه و سالانه بهره می برند و هم در صورت نیاز برای خرید و معاملات خود به عنوان پول نقد و اسکناس از آن استفاده می کنند.
یعنی حساب کوتاه مدت در کارت های اعتباری، در واقع هم کار سرمایه گذاری و سپرده های کوتاه را انجام می دهد و نقش شبه پول را دارد و هم به عنوان کیف پول همراه مردم و مصرف کنندگان نقش اسکناس و پول را دارد و هر زمان که لازم باشد در خریدها از آن استفاده می شود و با کشیدن کارت روی دستگاه کارت خوان، حساب کوتاه مدت تبدیل به اسکناس و پول نقد می شود.
براین اساس، باید توجه داشت که اساسا تعریف پول ، شبه پول ، اسکناس و پول نقد و حساب جاری و حساب کوتاه مدت تغییر یافته و امروز سرعت نقدشوندگی حساب کوتاه مدت با این کارت های الکترونیک، حتی از چک و سپرده دیداری که پول نامیده می شود بیشتر است و این پارادوکس را ایجاد کرده که کدام پول است و کدام شبه پول؟!
اگر کارت های الکترونیکی با حساب کوتاه مدت شبه پول است پس چرا سریع قابل نقد شدن و خرج کردن است و اگر حساب جاری یا چک پول نامیده می شود چرا نقد کردن چک نسبت به نقد شدن حساب کوتاه مدت کارت های الکترونیک بیشتر زمان می برد و باید به بانک مربوطه اشاره کنیم تا چک نقد شود؟!
جالب این است که کارت الکترونیک حساب کوتاه مدت در هر باجه و دستگاه کارت خوانی قابل نقد شدن است اما چک تنها در بانک مربوطه، شعبه صادرکننده چک و... قابل نقد شدن است.
این بخش از گردش نقدینگی یعنی حساب های کوتاه مدت را باید جداگانه تحلیل کرد زیرا ضمن این که به این کارت ها و حساب ها سود کوتاه مدت تعلق می گیرد و شبه پول تلقی می شود اما درعین حال این کارت ها حکم کیف پول و اسکناس را بازی می کند و برای خریدها و معاملات از آن استفاده می شود.
به عبارت دیگر، حساب های کوتاه مدت اگر چه سرمایه گذاری و شبه پول خوانده می شود اما هر لحظه ممکن است تبدیل به پول و اسکناس و حساب جاری شود.
این اتفاق از شاخص های بانکداری الکترونیک است اما این اشکال را به همراه دارد که نمی توان روی آن حسابی برای سرمایه گذاری باز کرد.
سرمایه گذاری مدت دار شاخص مهمی برای میزان تمایل مردم به سرمایه گذاری و پس انداز است و نشان می دهد که مردم به جای مصرف آنی پول خود، بخشی از پول و درآمد و دارایی خود را صرف پس انداز و سرمایه گذاری و کسب سود از بانک ها کرده اند.
این رقم از 37943 میلیارد تومان در خرداد 84 که 53.8 درصد نقدینگی در سال 84بوده به رقم 326 هزار 980 میلیارد تومان در خرداد 92 رسیده که معادل 69.1درصد نقدینگی کشور بوده است.
افزایش 15.3 درصدی نسبت سرمایه گذاری مدت دار به نقدینگی کشور نشان دهنده تمایل مردم به نگهداری پول به صورت کوتاه مدت و سپرده بلندمدت به جای سپرده دیداری و حساب جاری و اسکناس و پول نقد است.
البته عامل عمده این اتفاق، به احتمال زیاد به رشد بانکداری الکترونیک مرتبط است زیرا قبلا حساب کوتاه مدت به صورت دفترچه بود و برای برداشت از آن باید حتما به باجه بانک مراجعه می کردیم و در صف بانک انتظار می کشیدیم اما حالا می توانیم در حجم کوچک و به صورت یک کارت الکترونیکی، حساب سپرده کوتاه مدت را همراه خود داشته باشیم و هر زمان خواستیم از دستگاه های کارت خوان برداشت کنیم و با سرعت تبدیل به پول نقد کنیم.

وقتی پول را می توانیم در حساب کوتاه مدت به صورت کارت در کیف و جیب خود به همراه داشته باشیم نتیجه این می شود که حساب کوتاه مدت رشد می کند و سپرده گذار هم سرمایه گذاری کرده و هم پول نقد به همراه خود دارد.
در نتیجه ضمن این که مردم تمایل خود را به سرمایه گذاری و پس انداز مدت دار نشان داده اند اما بانک ها خیلی نمی توانند روی این مبلغ سپرده کوتاه مدت حساب باز کنند زیرا هر لحظه ممکن است که تبدیل به پول نقد شود و خرج شود.
نسبت سپرده کوتاه مدت به نقدینگی از رقم 25 درصد در خرداد 84 به 31 درصد در خرداد 92 رسیده و سهم سپرده کوتاه مدت به نقدینگی به میزان 6 درصد اضافه شده یعنی در حال حاضر حدود یک سوم نقدینگی کشور را حساب های کوتاه مدت تشکیل می دهد و این سپرده ها از طریق عابربانک ها قابل حمل است و سرعت نقدشوندگی بالا دارد.
براین اساس به نظر می رسد که متناسب با سرعت نقد شوندگی سپرده کوتاه مدت، باید تعریف پول و شبه پول تغییر یابد.
زیرا در حال حاضر سپرده کوتاه مدت سریعتر از سپرده دیداری یعنی چک قابلیت نقد شدن دارد و با مراجعه به دستگاه پز و عابر بانک، می توان پول خرید کرد و اسکناس دریافت کرد. در حالی که برای دریافت وجه چک باید به بانک مراجعه کنیم یا دو روز منتظر باشیم با با سیستم کلرینگ پول به حساب ما واریز شود.
نسبت حساب های کوتاه مدت به کل سپرده های مدت دار نیز در خرداد ماه سال 84 معادل 46.3 درصد و در خرداد 92 معادل 44.5 درصد بوده است و نشان می دهد که مردم بخش عمده ای از سپرده های مدت دار با هدف کسب سود را به صورت کوتاه مدت نگه می دارند.
در صورتی که رقم سپرده های کوتاه مدت که به راحتی از طریق کارت های الکترونیک قابل حمل است و قدرت نقد شوندگی آنی دارد را با رقم اسکناس و سکه و سپرده های دیداری جمع کنیم به رقم قابل توجهی می رسیم که نشان دهنده تمایل مردم و سپرده گذاران به نگهداری پول با درجه نقد شوندگی بالا و با سپرده گذاری کوتاه مدت است.
نسبت سپرده بلندمدت که بانک ها می توانند برای سرمایه گذاری و رشد و رونق اقتصاد و تولید روی آن حساب بازکنند، به کل نقدینگی کشور در خرداد 84 معادل 29 درصد بوده است و سهم سپرده کوتاه مدت به اضافه پول یا سپرده دیداری و اسکناس و مسکوک، به نقدینگی کشور معادل 71 درصد بوده است.
نسبت سپرده بلندمدت به نقدینگی در خرداد 92 نیز به 38 درصد افزایش یافته که نسبت به سال 84 معادل 9 درصد اضافه شده است.
همچنین نسبت سپرده های کوتاه مدت به اضافه سپرده دیداری به اضافه اسکناس که قدرت نقد شوندگی و خرج کردن سریع دارند به کل نقدینگی کشور در خرداد 92 معادل 62 درصد بوده است.
دلیل این اتفاق و افزایش سهم سپرده های بلندمدت به موضوعات مختلف اقتصادی وابسته است به عنوان مثال، به دنبال تحریم ها، افزایش نرخ ارز، نوسان نرخ سکه، کاهش قیمت مسکن و رکود در بازار مسکن، وضعیت اجاره مسکن، رکوددر بازار خودرو و رشد قیمت خودرو و مسائل دیگر، مردم برای سپرده گذاری به صورت بلندمدت و کسب سود از بانک ها تشویق شدند.
این موضوع نشان می دهد که بانک ها روی 38 درصد پول کشور برای سرمایه گذاری ها می توانند حساب باز کنند و بقیه پول کشور یعنی 62 درصد پول قابلیت نقد شوندگی بالا دارند و مردم به خاطر آن که سریع بتوانند پول خود را دریافت و نقد کنند و یا خرج کنند، تمایل زیادی به نگهداری پول به صورت کوتاه مدت یا در سپرده دیداری یا اسکناس دارند.
در سال 93 نیز پیش بینی می شود که با افزایش نرخ سود بانکی و اعلام نرخ سود سپرده گذاری بلندمدت قابل توجه که در تبلیغات اخیر بانک ها شاهد هستیم و همچنین ایجاد امید در مردم و بازار، چشم انداز ثبات نسبی اقتصادی، تداوم رکود در برخی بازارها، کاهش نرخ تورم، ثبات قیمت ها در بازار و... به تدریج شاهد رشد سپرده های مدت دار ، بلندمدت و کوتاه مدت باشیم و سهم اسکناس و سپرده دیداری نیز با کاهش همراه شود.
پیش بینی می شود که رقم و سهم سپرده های بلندمدت با افزایش قابل توجهی همراه باشد و این موضوع می تواند به رشد تولید وصنایع و رونق نسبی در بازار و کاهش تورم بیشتر منجر شود و با ساماندهی بازار پول، انضباط مالی بهتری را شاهد خواهیم بود.