منشأ تورم کنونی باید در سال ۸۶ جستجو شود/ قلیزاده: تصمیمی در سال ۸۶ اقتصاد ایران را در تنگنا قرار داد

به نقل از خبرآنلاین، مسئله ریشه‌های تورم مزمن و ناکامی دولت‌های مختلف در کنترل افزایش قیمت‌ها، بار دیگر توجه به سیاست‌های اقتصادی که در گذشته اتخاذ شده‌اند را به هدفی مهم در تحلیل وضعیت اقتصادی ایران تبدیل کرده است. در این راستا، همت قلیزاده، کارشناس حوزه اقتصاد انرژی، سال ۱۳۸۶ را به‌عنوان نقطه عطف این پدیده در نظر می‌گیرد؛ سالی که به عقیده او، تغییر در سازوکار قیمت‌گذاری نفت برای مصرف‌کنندگان صنعتی، معادله‌ای تقریباً ۱۰۰ ساله را دگرگون ساخته و تأثیرات آن هنوز در بافت اقتصادی ایران حضوری مستمر دارد.

قلیزاده با اشاره به روش تأمین نفت پالایشگاه‌ها پیش از سال ۱۳۸۶، بیان می‌کند که تغییر در قیمت‌گذاری نفت در آن سال، اگرچه با هدف‌های نظیر بهبود کارایی انرژی، مدیریت بهتر مصرف و کاهش کسری بودجه مطرح شد، لیکن عواقب به‌مراتب گسترده‌تری را بر ساختار اقتصادی کشور به همراه داشت. او این تحول را به‌عنوان یک «سیاه‌چاله اقتصادی» تلقی می‌کند و بر این باور است که برای درک ریشه‌های تورم کنونی، باید به آن نقطه برگردیم.

در این زمینه، همت قلی‌زاده به خبرآنلاین گفت: به نظر من، تحلیل مشکلاتی که همه دولت‌ها پس از سال ۸۶ با آن‌ مواجه بوده‌اند از همین نقطه آغاز می‌شود. ما از سال ۸۶ به نوعی سیاست‌گذاری‌های‌مان را وارد «بازی اعداد» کردیم و این یک گلوله برفی کوچک بود که رها کردیم و حالا به همای عظیمی تبدیل شده است. در سال ۸۶ واقعه‌ای رخ داد که در سال‌های بعد نیز بارها به آن پرداخته‌ایم. بیایید به سال ۸۶ برگردیم.

قلیزاده ادامه داد: در مدت یک قرن، از زمان احمد شاه قاجار تا دوران پهلوی و سپس جمهوری اسلامی، یعنی از سال ۱۲۸۶ تا ۱۳۸۶، نفت در ایران برای صنایع به‌صورت رایگان عرضه می‌شد. در سال ۸۶ در قانون بودجه جملات فنی به‌نوعی گنجانده شد که بسیاری به آن توجه نکردند. این تحول به‌بهانه افزایش کارایی انرژی و مدیریت مصرف و کاهش کسری بودجه به وقوع پیوست.

او تأکید کرد: این موضوع را من یک سیاه‌چاله اقتصادی می‌نامم زیرا به‌طرزی جدی به اقتصاد ما آسیب زد. ما برای درک ریشه تورم کنونی باید به آن زمان برگردیم. همه دولت‌ها به فکر کاهش تورم بودند، اما به موفقیت نرسیدند. نفت ملی تا آن زمان به‌طور رایگان به‌کار گرفته می‌شد و یک میلیارد بشکه نفتی که در داخل مصرف می‌کردیم، مجانی بود. اما سازوکار قیمت‌گذاری در آن سال تغییر پیدا کرد و معادله‌ای که نزدیک به ۱۰۰ سال برقرار بود، به هم ریخت. ما در حدود یک میلیارد بشکه نفت خام را وارد پالایشگاه‌ها می‌کردیم.

این کارشناس انرژی همچنین افزود: ما به‌طور سالانه حدود یک میلیارد بشکه نفت خام به پالایشگاه‌ها منتقل می‌کنیم. در سال ۸۶، همچنین روزانه دو میلیون بشکه نفت نیز صادر می‌کردیم که به آن نمی‌پردازم؛ این مسئله موضوع دیگری است. بیماری هلندی به‌علت اختلال در صادرات به وجود می‌آید، اما ما به نوعی از بیماری نفتی ایرانی مبتلا شده‌ایم که به‌زودی به‌عنوان موردی آموزشی مطرح خواهد شد زیرا مشابه آن را در هیچ‌کجا نداریم.

او تشریح کرد: یک میلیارد بشکه نفت به‌صورت رایگان به پالایشگاه‌ها داده می‌شد. این نگرش پیش از آن در کشور رایج بود، اما دولت‌ها به‌دلیل پیامدهای سنگین آن، مایل به پذیرش آن نبودند. این وضعیت نابرابری طبقاتی، نتیجه همین فرآیند بود و دولت‌ها از عواقب آن آگاه بودند. از سال ۸۶ به بعد، قیمت هر بشکه به نرخ حدود ۸۰ دلار در بازار جهانی رسید. بدین ترتیب، نفت با این قیمت به پالایشگاه‌ها داده شد و از این جایگاه، قیمت‌ها افزایش پیدا کرد.

وی با تأکید بر ضرورت کنار گذاشتن این لجاجت سیاستی گفت: امروز مردم در حال حکومت‌داری هستند؛ به این معنا که این سطح از تورم و مدت طولانی آن بسیار نگران‌کننده است. ما با طولانی‌ترین نرخ تورم دو رقمی در جهان رو‌به‌رو هستیم و در حالی‌که متوسط نرخ تورم سالیانه کشورهای جهانی بین ۴ تا ۵ درصد است، ما به نرخ ماهانه ۹ درصد دست یافته‌ایم. این توزیع مجدد ثروت که به ضرر اقشار کم‌درآمد و به نفع زمره ثروتمندان و الیگارش‌ها است، باعث وقوع وضعیتی شده است که در آمارها مشاهده می‌شود.

متن کامل این گفتگو را می‌توانید از اینجا بخوانید.

۲۲۳۲۲۹