کنایه ظریف به حامیان حمله نظامی به ایران: این آمریکاست!
محمدجواد ظریف، وزیر اسبق امور خارجه، در نشست رونمایی و بررسی کتاب «تاریخ یک همسایگی؛ روابط ایران و عراق در گذر زمان» گفت: آغازکنندگان جنگها، معمولاً پیش از آنکه راه درست را انتخاب کنند، همه اشتباهات ممکن را مرتکب میشوند.
متن کامل سخنرانی ظریف به شرح زیر است:
«شورای امنیت در حق مردم ایران ظلمهای بسیاری روا داشته است
من میخواهم درباره شباهتهای موضوعاتی که در این کتاب مطرح شده با شرایط امروز نکاتی را بیان کنم و به برخی از مواردی اشاره کنم که خوب است در کتاب بیشتر به آنها پرداخته شود. پس از فتح خرمشهر، برای گذراندن دوره دکترا وارد دانشگاه کلمبیا در نیویورک شدم. در آن زمان، از طرف مرحوم رجایی خراسانی از من درخواست شد که بهعنوان کارمند محلی در نمایندگی جمهوری اسلامی ایران نزد سازمان ملل متحد در نیویورک مشغول به کار شوم. نخستین موضوعی هم که به من ارجاع شد، جنگ ایران و عراق بود.
از سال ۱۹۸۲، در سازمان ملل متحد شاهد ظلمهایی بودم که در سطح بینالمللی به مردم ایران میشد. از این بابت غصه میخوردم و شرمنده مردم بودم که ما بهعنوان نمایندگان آنها در خارج از کشور، نتوانسته بودیم آنگونه که شایسته مردم است، از حقوقشان دفاع کنیم. ورود من به نمایندگی ایران در نیویورک همزمان با آزادی خرمشهر بود. نخستین پرسشی که برای ما مطرح شد، این بود که با شورای امنیت چه کنیم؟
در کتاب، چندین بار بهجای «شورای امنیت»، «سازمان امنیت» نوشته شده است. درست است که شورای امنیت از سازمان امنیت یعنی ساواک دوره شاه هم بدتر است اما به هر حال نام این نهاد شورای امنیت است! البته در برخی موارد هم درست نوشتهاید، اما در مواردی آنقدر از شورای امنیت بدتان آمده که آن را با ساواک مقایسه کرده و «سازمان امنیت» نوشتهاید! حقشان است، اما اسمشان این نیست.
یکی از موضوعاتی که در کتاب کمتر به آن پرداخته شده، میزان ظلمی است که شورای امنیت در حق مردم ایران روا داشته است. من اخیراً مقالهای درباره وارونهسازی حقوق و اخلاق بینالمللی در قطعنامه ۲۸۱۷ نوشتهام؛ قطعنامهای که شورای امنیت در جریان تجاوز اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران صادر کرد. این قطعنامه واقعاً شرمآور است؛ به همان اندازه که قطعنامه ۴۷۹ شرمآور بود.
نکته دیگری که در کنار بحث شورای امنیت لازم میدانم به آن اشاره کنم، اصل ناتوانی جنگ در برآورده کردن خواستههای جنگآوران است. در قرن بیستم و بیستویکم هیچ جنگی آغاز نشده، مگر آنکه آغازکنندگان آن یا نابود شدهاند یا دستکم به اهداف خود نرسیدهاند. به همین دلیل، در سال ۱۹۲۸ کشورهای جهان در معاهده پاریس، جنگ را غیرقانونی اعلام کردند. معمولاً حقوق بینالملل تابعی از سیاست بینالملل است. حقوق بینالملل خاستگاه انسانهای ایدهآلیست نیست بلکه منعکس کننده واقعیات است. از زمانی که جنگ از جبههها به کل جامعه گسترش یافت – یا به تعبیر خارجی، از زمانی که جنگ محدود به جنگ تمامعیار از جنگ جهانی اول تبدیل شد – دیگر این امکان وجود نداشت که جنگی بتواند به اهدافی که برای آن آغاز شده است، دست یابد.
در آمریکا و دنیا این اجماع وجود داشت که ایران ظرف یک هفته جنگ را خواهد باخت
در افغانستان، آمریکا در سال ۲۰۰۱ جنگی را آغاز کرد و در سال ۲۰۲۱، یعنی ۲۰ سال بعد، مجبور شد با همان گروهی مذاکره کند که برای اخراج آنها از افغانستان جنگیده بود و در نهایت، زمینه بازگشت حکومت طالبان به افغانستان را فراهم کند. امروز نیز در جنگ و تجاوزی که علیه جمهوری اسلامی ایران آغاز کرده است، به تعبیر اوباما، ترامپ جنگی را علیه سلاح هستهای آغاز کرد که وجود نداشت و اکنون میخواهد تنگه هرمز را باز کند؛ تنگهای که باز بود. بنابراین، جنگ این امکان را ندارد که آغازکنندگان آن را به خواستههایشان برساند.
با این حال، آغازکنندگان جنگها، چون دیپلماتها و سیاستمداران، معمولاً پیش از آنکه راه درست را انتخاب کنند، همه اشتباهات ممکن را مرتکب میشوند. من بهعنوان کسی که ۴۵ سال دیپلمات بودهام و خودم هم بسیاری از این اشتباهات را مرتکب شدهام، میخواهم به یکی از آنها اشاره کنم. عراق بر چه اساسی به ایران حمله کرد؟ بر این اساس که تصور میکرد به یک پیروزی سریع دست خواهد یافت.
در آن زمان نیز، همانند امروز که برخی از خارجنشینان به آمریکاییها و اسرائیلیها وعده پیروزی سریع میدهند، اویسی، بختیار و دیگران به صدام وعده داده بودند که بهسرعت پیروز خواهد شد. چرا شورای امنیت نخستین قطعنامه خود درباره ایران را شش روز پس از آغاز جنگ تصویب کرد؟ زیرا در آمریکا و در سطح بینالمللی این اجماع وجود داشت که ایران ظرف یک هفته جنگ را خواهد باخت و حکومت ایران نیز در همین مدت سقوط خواهد کرد.
در جنگ ۴۰روزه نیز اگر مقاله روزنامه هاآرتص را بخوانید، متوجه میشوید که آمریکاییها انتظار داشتند مردم بزرگی که به خیابانها آمده و از کشورشان حمایت کرده بودند، ظرف چند روز علیه کشور خود قیام کنند و به جنگ پایان دهند. به همین دلیل بود که از روز هفتم جنگ ۴۰روزه، آمریکا به دنبال پایان دادن به جنگ بود. صدام هم از روز هفتم جنگ به دنبال پایان دادن به آن بود. به همین دلیل نیز قطعنامه ۴۷۹ را، که البته صددرصد به نفع عراق بود، بلافاصله پذیرفت.
این اشتباه، یک اشتباه عمومی بود و فقط به صدام محدود نمیشد. نکته دیگری که دوستان در این کتاب به آن نپرداختهاند، این است که چرا قطعنامه ۴۷۹، برخلاف تمام قطعنامههای دیگر، از عبارتهای کلیشهای مربوط به آتشبس و عقبنشینی استفاده نمیکند. در قطعنامه ۴۷۹ نه واژه «آتشبس» وجود دارد و نه واژه «عقبنشینی». بهجای آتشبس، عبارت «پایان درگیری» به کار رفته و هیچ اشارهای هم به عقبنشینی نشده است.
دلیل این موضوع آن است که نماینده وقت آمریکا در شورای امنیت، در جریان یکی از جلسات مذاکرات غیررسمی، فردی سیاهپوست به نام دونالد مکنزی بود. او در آن جلسه درباره سرزمینهای مورد اختلاف گفت: «این سرزمینها، (یعنی خوزستان عزیز ما) سرزمینهای مورد اختلاف هستند».
کسانی که چشم به آمریکا دوختهاند تا کشور ما را نجات دهد، باید بدانند که در آغاز جنگ تحمیلی، نماینده آمریکا در شورای امنیت، که فردی سیاهپوست و جانشین اندرو یانگ، مبارز آزادیخواه، بود، در جلسه غیررسمی این سخن را درباره سرزمینهای ایران مطرح کرد و آنها را سرزمینهای مورد اختلاف دانست؛ این آمریکاست.»
نشست رونمایی و بررسی کتاب «تاریخ یک همسایگی؛ روابط ایران و عراق در گذر زمان» نوشته فیاض زاهد و روشنک ماسوری روز پنجشنبه ۲۸ آبان، ساعت ۱۶:۳۰، در کافهکتاب نشر ثالث برگزار شد. در این نشست، محمدجواد ظریف، محمد ماذن زیدی، سیدمحمدکاظم سجادپور و حسین علایی سخنرانی کردند. دبیری نشست را مجید تفرشی برعهده داشت.
