تداوم مداخلات در برج آزادی، تا چه حد؟ و کجاست نقش میراث فرهنگی؟
براساس گزارش ایسنا، استقرار سازههای فلزی و کانتینرهای رباتمانند در محوطه برج آزادی این روزها به موضوعی جنجالی تبدیل شده است. این اجزا بهعنوان بخشی از رویداد «ایران پیشرو» در اطراف یکی از برجستهترین نمادهای معماری معاصر ایران که به ثبت میراث ملی رسیده است، قرار گرفتهاند و این بار مجدداً سوالی مطرح شده که آیا میتوان فضای یک اثر ملی را بدون توجه به ویژگیهای تاریخی، معماری و بصری آن، برای برگزاری هر نوع رویدادی در نظر گرفت؟
موضوع تنها به برگزاری یک رویداد یا وجود چند سازه محدود نمیشود، بلکه مربوط به چگونگی حفظ منظر و هویت اثری است که اهمیت آن فراتر از یک فضای شهری متداول میباشد.
تجربه آسیبهایی که در گذشته به این مجموعه وارد شده، نشاندهنده آن است که هرگونه مداخله غیرمنطقی میتواند عواقب دائمی به همراه داشته باشد؛ این امر اهمیت نظارت میراث فرهنگی و مشخص بودن ضوابط مربوط به استفاده از عرصه و حریم برج آزادی را دوچندان میکند. ایسنا در گفتوگو با احمد محیططباطبایی، تهرانپژوه و یکی از چهرههای مطرح در حوزه میراث فرهنگی به این موضوع پرداخته است.
احمد محیططباطبایی درباره استقرار این سازهها در میدان آزادی و حریم برج به ایسنا توضیح داد: برج آزادی که در قبل از انقلاب به نام برج شهیاد شناخته میشد، یکی از معدود بناهایی است که پس از ساخت برند ملی آثار ایران به ثبت رسید. این بنا به حدی ظرفیت و اعتبار دارد که با تغییر نام از شهیاد به آزادی، به یکی از نشانههای انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی تبدیل گردید و این جایگاه را تاکنون حفظ نموده است.
محیططباطبایی با اشاره به اعتبار ملی و بینالمللی برج آزادی افزود: این بنا جزء برجهای برجسته ایران و جهان به شمار میرود و به یکی از نمادهای شناختهشده کشور تبدیل شده است؛ بهنحوی که هنگام معرفی ایران در بسیاری از منابع و فضاهای گردشگری، نام و تصویر برج آزادی در کنار تخت جمشید به نمایش در میآید. این موضوع اهمیت و پتانسیل بالای این مجموعه را به خوبی نشان میدهد.
او درباره کاربریهای پیشبینیشده برای بخشهای داخلی برج آزادی بیان کرد: این بنا دارای حدود ۱۰ هزار مترمربع فضای زیرزمینی است که شامل موزه، فضاهای فرهنگی و نمایشگاهی میباشد. از ابتدا، هدف این فضاها معرفی ایران بوده است، هرچند در سالهای اخیر تغییراتی در شیوه استفاده از آنها بوجود آمده است.
این پژوهشگر میراث فرهنگی تهران با تأکید بر اینکه برگزاری برخی برنامههای فرهنگی همچون کنسرت و تئاتر در فضاهای داخلی برج، از ابتدا در ظرفیتهای کاربری این مجموعه پیشبینی شده بود، گفت: استفاده از این فضاها تا زمانی که به اصالت و ویژگیهای معماری بنا آسیب نرساند، میتواند قابل قبول باشد، اما شرایط برای عرصه بیرونی برج به گونهای کاملاً متفاوت است.
محیططباطبایی با تقسیم بندی عرصههای متفاوت میدان آزادی گفت: فضای بیرونی شامل دو حلقه است. حلقه اول، شامل حریم و محدوده پیرامون برج و حلقه دوم، بخش بیرونی میدان، مسیر عبور خودروها و فضای سبز بهوجودآورنده این میدان را تشکیل میدهد.
او تأکید کرد: هیچگونه اقداماتی در عرصه داخلی و حلقه نخست پیرامون برج نباید بدون اطلاع و مشورت با میراث فرهنگی صورت گیرد. هر فعالیتی که در این محدوده قرار است انجام شود باید به اطلاع میراث فرهنگی برسد و این نهاد بهعنوان نهاد ناظر و مسئول حفاظت از هویت اثر، ابعاد مختلف آن را مورد بررسی قرار دهد.
این پژوهشگر تهران همچنین اشاره کرد که در ارزیابی رویدادهای برگزارشده در عرصه برج، تنها موضوع یا عنوان برنامه اهمیت ندارد، بلکه بیان کرد: حتی اگر یک رویداد از حیث موضوعی و محتوایی دارای اهمیت بالایی باشد، هنوز هم باید تأثیر آن بر منظر و سیمای برج و همچنین مسائل حفاظتی مجموعه بررسی گردد. به عبارتی، مشخص کردن میزان تطابق سازهها و تجهیزات با هویت بصری و ویژگیهای معماری این اثر و اثرات آن بر آن از اهمیت ویژهای برخوردار است.
او در ادامه به تجربه مداخلات گذشته در محوطه برج آزادی و پیامدهای آن اشاره کرد: چندین سال پیش، شهرداری تهران برای بهسازی فضای عرصه برج اقداماتی انجام داد و در این راستا به مجموعه آسیبهایی وارد آمد. بهعنوان مثال، در زمان وقوع انقلاب، شعارهایی بر روی بخشهایی از بنا نوشته شد که بعدها برای پاکسازی آنها شرکت نفت از مواد نفتی استفاده کرد و این اقدام به کاشیهای قسمت بالایی برج آسیب رساند؛ آسیبی که آثارش کماکان پابرجاست و رفع کامل آن نیز امکانپذیر نشده است.
محیططباطبایی با تأکید بر اینکه هر مداخله نادرست میتواند به مشکلی ماندگار در یک اثر تاریخی تبدیل شود، گفت: تجربههای گذشته نشاندهنده آن است که برخی آسیبها پس از وقوع بهسادگی قابل جبران نیستند. به همین دلیل قبل از هر اقدام، باید ملاحظات حفاظتی بهطور جدی مدنظر قرار گیرد.
او در نهایت اعلام کرد که برج آزادی تنها یک اثر معماری نیست و گفت: حفاظت از این برج، به معنای حفاظت از بخش مهمی از تاریخ انقلاب اسلامی، هویت و یادهای شهری و همچنین حافظه جمعی کشور است. درباره جزئیات اقدامات اخیر اطلاعات دقیقی ندارم، اما هر برنامهای که قرار است در این مجموعه به اجرا درآید، باید از سوی میراث فرهنگی و با دقت نظر کارشناسی بهطور جدی مورد بررسی قرار گیرد تا بهروشنی تأثیرات حفاظتی، بصری و منظر شهری آن بر برج مشخص شود و اینکه آیا به این اثر آسیبی وارد میکند یا خیر.
بیاحترامی به برج آزادی و سکوتی که نگرانکننده است
برج آزادی که طراحی و ساخت آن در سال ۱۳۴۹ آغاز شد و در سال ۱۳۵۰ به بهرهبرداری رسید، نخستین بار با نام «شهیاد» شناخته شد و پس از انقلاب اسلامی، به «آزادی» تغییر نام یافت. این بنا در ۲۶ اسفند ۱۳۵۳ با شماره ۱۰۰۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید و از آن زمان در ردیف آثار تاریخی و مهم کشور قرار گرفته است. با توجه به جایگاه ملی این اثر، محافظت از آن و نظارت بر مداخلات در عرصه و حریم آن، موضوعی است که مسئولیت دستگاه متولی میراث فرهنگی را به چالش میکشد.
بههمینخاطر، ایسنا در پی بررسی ابعاد این مداخلات، روشن شدن ضوابط حاکم بر عرصه و حریم برج آزادی و موضع متولیان میراث فرهنگی نسبت به استقرار سازههای جدید در حریم این اثر ملی، با علی طلوعی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان تهران، تماس گرفت. او در ابتدا از جزئیات موضوع اظهار بیاطلاعی کرد و پس از درخواست برای پیگیری و ارائه توضیحات، عنوان کرد که این موضوع را پیگیری خواهد کرد؛ با این حال، با وجود پیگیریهای ایسنا، تاکنون از سوی او توضیحی ارائه نشده است.
انتهای پیام