روزنامه شهروند
تهران هم وارد وضع قرمز آبی شد
تهران هم وارد وضع قرمز آبی شد
r />پس از اصفهان و کرمان
قطع آب پرمصرفان آخرین راهکار دولت است
گروه اقتصادی شهروند| در تابستان داغ امسال، بحران کمآبی مردم را جدیتر درگیر خود کرده است. حالا شبکههای اجتماعی در تسخیر پستهایی است که از فاجعهای قریبالوقوع خبر میدهد. تصاویر تجمع اصفهانیها در بستر خشک زایندهرود، افسوسها برای کارون و دریاچه ارومیه و زمینهای بیابانیشده یکییکی توسط کاربران ایرانی به اشتراک گذاشته میشود و بحثهای داغ، راست و دروغ، شایعه و واقعیت دهانبهدهان میچرخد. امسال ماجرا جدیتر از هر سال بود و انگشتهای اتهام به سوی مردم نشانه رفت. حالا وزارت نیرو از تنظیم لایحهای برای جریمه مشترکان پرمصرف آب و برق خبر میدهد و نهتنها مسئولان که حتی بسیاری از خبرنگاران حاضر در نشستهای مرتبط با کمآبی به جریمه سنگین و افزایش قیمت آب تأکید میکنند. اما در میان این هیاهو یک نکته کلیدی از چشم افتاده است و آن اینکه آیا گناه خشکسالی و شور شدن خاکهای کشور به همین تعداد اندک پرمصرفهای خانگی برمیگردد یا ضعف مدیریت منابع آب در کشور؟ واقعیت چیست؟...
پیشبینی خشکسالی ٣٠ساله کشور
حمیدرضا جانباز مدیرعامل شرکت مهندسی آبوفاضلاب مسئولی بود که دیروز (یکشنبه) مقابل خبرنگاران نشست و با اعلام اینکه کشور در یک دوره ٣٠ساله خشکسالی قرار گرفته است از بحرانی شدن وضع آب در ١٢ کلانشهر خبر داد. او میگوید: این بحران را قبل از سال ٩٣ پیشبینی کرده بودیم و نشستهایی از سوی شورایعالی آب در همین ارتباط تشکیل شد و مطالعات جامع آب کشور به شرکت مهندسی آب و فاضلاب ابلاغ شد که تلاش میکنیم آن را در یک افق ٢٥ساله اجرا کنیم. او همچنین به قرمز شدن وضع آبی تهران اشاره میکند و میگوید آب سد لار و لتیان به کمترین میزان خود در سالهای گذشته رسیده است و چنانچه آسمان در پاییز امسال خست به خرج دهد و ریزشهای جوی نتواند بخشی از این کمآبی را جبران کند میزان تولید آب شرب در تهران به سطحی پایینتر از میزان مصرف خواهد رسید.
این موضوع بیشتر ساکنان شرق تهران را درگیر میکند و شرکت مهندسی آبوفاضلاب کشور درحال حاضر به دنبال راه چاره است. او از وضع بحرانی دو کلانشهر اصفهان و کرمان خبر میدهد و میگوید: آب سد زایندهرود به پایینترین سطح ممکن رسیده است و چاههای فلمن که آب شرب اصفهانیها را تأمین میکنند همگی خشک شدهاند. به گفته جانباز کرمان نیز در وضع قرمز قرار دارد چاههای حسینآباد جوپار همگی خشک و سفرههای زیرزمینی کرمان فقیرتر شدهاند.
چه کسی مقصر است؟
نگاهی اجمالی به آمار و مستندات هدررفت آب در ایران میتواند بسیاری از حقایق را شفاف کند. به گفته پرویز فتاح وزیر پیشین نیرو ٩٢درصد منابع آبی کشور در بخش کشاورزی مصرف میشود، سهم آب شرب مشترکان خانگی شهری و روستایی ٦درصد، سهم آب مصرفی صنایع کشور ٥/١درصد و سهم آب رایگانی که در مصارف عمومی و آبیاری پارکها و فضای سبز مورد بهرهبرداری قرار میگیرد تنها نیمدرصد است. از این میان بیشترین هدررفت منابع آبی و بهرهبرداری بیرویه از سفرههای آب زیرزمینی توسط بخش کشاورزی اتفاق میافتد. به گفته اسماعیل چمنی رئیس دانشکده کشاورزی دانشگاه محققاردبیلی سرانه مصرف آب در کشاورزی جهان هزار مترمکعب است این درحالی است که سرانه مصرف آب در کشاورزی ایران ٩هزار مترمکعب است که ٩برابری سرانه مصرف ایران نسبت به میانگین جهانی نشاندهنده پرتی بالا و سیستم ناکارآمد آبیاری در کشور است. این در شرایطی است که بنا به گفته حمیدرضا جانباز مدیرعامل شرکت مهندسی آبوفاضلاب کشور سرانه مصرف مشترکان خانگی در ایران روزانه ٢٥٠ لیتر است اما سرانه مصرف مشترکان خانگی در جهان کمتر از روزی ١٥٠ لیتر است. با مقایسه این دو آمار بهسادگی پی میبریم که گرچه مشترکان ایرانی کمتر از ٢ برابر میانگین جهانی آب شرب مصرف میکنند و تنها ٦درصد منابع آبی کشور را در اختیار دارند اما ٩٢درصد منابعی که در تسخیر بخش کشاورزی است ٩ برابر سرانه جهانی آب اسراف میکند. جانباز درباره شناسایی مشترکان پرمصرف هم با اشاره به اینکه شاخصههای روشنی برای این کار وجود ندارد به این موضوع اشاره دارد که تعداد این مشترکان زیاد هم نیست.
یک طرح اروپایی بیسرانجام در ایران
این مقایسه نابرابر در شرایطی اتفاق میافتد که سرانه مصرف آب مشترکان خانگی در جهان بر حسب آب شرب و آب بهداشتی تفکیک میشود. این موضوع به این معناست که در بسیاری از کشورهای پیشرفته جهان، آب مناسب برای نوشیدن با آبیکه برای سایر مصارف خانگی مورد بهرهبرداری قرار میگیرد تفاوت دارد. در این کشورها دو سیستم آبرسانی جداگانه آب مورد نیاز مشترکان خانگی را تأمین میکند که یک سیستم که با هزینه بیشتری تصفیه و تأمین شده است آب با کیفیت قابل شرب است و سیستم دیگر برای تأمین آب بهداشتی است که با کیفیت پایینتر برای سایر مصارف خانگی مانند شستوشو در اختیار مشترکان قرار گرفته است. این مسأله هزینه تأمین آب موردنیاز مشترکان خانگی را برای دولتهای دیگر کاهش داده است. موضوعی که در ایران مورد توجه قرار نگرفته است و علاوه بر اینکه بار مالی قابل توجهی به دولت تحمیل کرده است باعث میشود مشترکان خانگی از آب گرانقیمت شرب برای شستوشوی اتومبیل و آبیاری باغچه و... استفاده کنند.
حمیدرضا جانباز مدیرعامل شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور دراینباره به «شهروند» میگوید: جداسازی آب شرب و آب بهداشتی در مقطعی مورد توجه قرار گرفت. این طرح میتوانست تأثیر قابل توجهی بر مصرف آب و کاهش هزینهها داشته باشد اما اجرای آن هزینه سنگینی برای دولت و مردم دارد که با توجه به اعتبارات موجود تقریبا عملی نیست. در بعضی از شهرها مانند کیش، قم و ساوه تقریبا مبنا بر همین منوال است یعنی مردم آب موردنیاز شربشان را خریداری میکنند و از آبی که به خانههایشان لولهکشی شده است برای سایر مصارف خود به کار میگیرند. در تعدادی از شهرهای کوچک مانند زاهدان و سرخه و... نیز ایستگاههای محلی برداشت آب شرب موجود است که شاید بتوان برای جلوگیری از تحمیل هزینه به مردم برای خرید آب شرب از سوپرمارکت، مدل دوم یعنی ایستگاههای برداشت محلی را بهصورت مدرن الگوسازی کرد. این موضوع در آینده میتواند بهصورت پایلوت در استانهای مختلف اجرا شود.
جانباز تأکید میکند شمار مشترکان پرمصرف آب در کشور کم است و ما برنامههای تنبیهی مانند جریمه و جیرهبندی را بهعنوان آخرین راهکار اعمال میکنیم اما این موضوع برای قانونیشدن منتظر تصویب در هیأت وزیران است زیرا تهران هم در مرز بحران آبی و وضع قرمز است.
علاوه بر این کارشناسان میگویند حدود ٣٠ تا ٣٥درصد آب شرب نیز در شبکه توزیع اتلاف میشود. جانباز در پاسخ به این موضوع به «شهروند» میگوید: هدررفت ناشی از پوسیدگی و استهلاک شبکه توزیع تنها ٣/١٣درصد است و باقی این رقم ناشی از مصارفی است که محاسبه نمیشود. مصارفی مانند آب رایگانی که در آبیاری پارکها و فضاهای عمومی مورد مصرف قرار میگیرد و خطای کنتورها برای محاسبه ارقام!
پیشرفت لاکپشتی
برنامه اساسی حوزه آب
در بخش کشاورزی داستان متفاوت است. سیستم آبیاری کشاورزی در ایران سنتی است و این موضوع باعث شده است علاوه بر هدررفت قابل توجه منابع آبی در این بخش، برداشتهای بیرویه از سفرههای آب زیرزمینی به خشکسالی ایران و شور شدن خاکها دامن بزند.
استفاده از سیستم آبیاری مدرن تقریبا از ٢٠سال پیش یعنی از سال ٧٤ در دستور کار متولیان بخش کشاورزی قرار گرفته است اما بیتوجهی به این طرح توسعهای و برخلاف تأکیدات برنامه چهارم و پنجم توسعه باعث شده است که کمتر از ٢٠درصد اراضی موجود در کشور به سامانههای نوین آبیاری تجهیز شود. به گفته غلامرضا نوری عضو کمیسیون کشاورزی مجلس، ایران دارای ٨/٧میلیون هکتار اراضی آبی است که ٣/٥میلیون هکتار آن قابلیت اجرای سامانه آبیاری تحت فشار را دارد اما در ٢٠سال گذشته تنها یکمیلیون و ٤٠٠ هکتار از اراضی کشور به این سامانه مجهز شدهاند.
کمبود اعتبار برای اجرای این طرح در طول دودهه بزرگترین بهانه متولیان بخش کشاورزی برای کندی پیشرفت در این بخش بوده است این اعتبار گاهی در تقسیم بودجه وزارت کشاورزی به اجرای سامانه آبیاری نوین نمیرسید و همچون سال ٩١ بارها اعتبار این طرح قطع شد.
حالا گویا با تأکیدات عیسی کلانتری رئیس خانه کشاورز ایران و وزارت کشاورزی دولت یازدهم موضوع بحران آب جدیتر گرفته شده است و بودجه ١٠٠٠میلیارد تومانی برای آن به تصویب رسیده است. با این مبلغ میتوان تا پایان سال ٩٣ حدود ٤٠٠هزار هکتار اراضی دیگر را به سامانه آبیاری نوین متصل کرد.
سرانه مصرف آب خانگی ایران روزی ١٠٠ لیتر بیشتر از میانگین جهان
مدیرعامل شرکت مهندسی آب و فاضلاب: مردم صرفهجویی کنند، خشکسالی ایران دوره ٣٠ساله دارد
هدررفت ناشی از پوسیدگی و استهلاک شبکه توزیع تنها ٣/ ١٣ درصد است
مصرف آب رایگان آبیاری پارکها و خطای کنتور در آمار اتلاف ٣٥ درصدی آب است
قطع آب پرمصرفان آخرین راهکار دولت است
گروه اقتصادی شهروند| در تابستان داغ امسال، بحران کمآبی مردم را جدیتر درگیر خود کرده است. حالا شبکههای اجتماعی در تسخیر پستهایی است که از فاجعهای قریبالوقوع خبر میدهد. تصاویر تجمع اصفهانیها در بستر خشک زایندهرود، افسوسها برای کارون و دریاچه ارومیه و زمینهای بیابانیشده یکییکی توسط کاربران ایرانی به اشتراک گذاشته میشود و بحثهای داغ، راست و دروغ، شایعه و واقعیت دهانبهدهان میچرخد. امسال ماجرا جدیتر از هر سال بود و انگشتهای اتهام به سوی مردم نشانه رفت. حالا وزارت نیرو از تنظیم لایحهای برای جریمه مشترکان پرمصرف آب و برق خبر میدهد و نهتنها مسئولان که حتی بسیاری از خبرنگاران حاضر در نشستهای مرتبط با کمآبی به جریمه سنگین و افزایش قیمت آب تأکید میکنند. اما در میان این هیاهو یک نکته کلیدی از چشم افتاده است و آن اینکه آیا گناه خشکسالی و شور شدن خاکهای کشور به همین تعداد اندک پرمصرفهای خانگی برمیگردد یا ضعف مدیریت منابع آب در کشور؟ واقعیت چیست؟...
پیشبینی خشکسالی ٣٠ساله کشور
حمیدرضا جانباز مدیرعامل شرکت مهندسی آبوفاضلاب مسئولی بود که دیروز (یکشنبه) مقابل خبرنگاران نشست و با اعلام اینکه کشور در یک دوره ٣٠ساله خشکسالی قرار گرفته است از بحرانی شدن وضع آب در ١٢ کلانشهر خبر داد. او میگوید: این بحران را قبل از سال ٩٣ پیشبینی کرده بودیم و نشستهایی از سوی شورایعالی آب در همین ارتباط تشکیل شد و مطالعات جامع آب کشور به شرکت مهندسی آب و فاضلاب ابلاغ شد که تلاش میکنیم آن را در یک افق ٢٥ساله اجرا کنیم. او همچنین به قرمز شدن وضع آبی تهران اشاره میکند و میگوید آب سد لار و لتیان به کمترین میزان خود در سالهای گذشته رسیده است و چنانچه آسمان در پاییز امسال خست به خرج دهد و ریزشهای جوی نتواند بخشی از این کمآبی را جبران کند میزان تولید آب شرب در تهران به سطحی پایینتر از میزان مصرف خواهد رسید.
این موضوع بیشتر ساکنان شرق تهران را درگیر میکند و شرکت مهندسی آبوفاضلاب کشور درحال حاضر به دنبال راه چاره است. او از وضع بحرانی دو کلانشهر اصفهان و کرمان خبر میدهد و میگوید: آب سد زایندهرود به پایینترین سطح ممکن رسیده است و چاههای فلمن که آب شرب اصفهانیها را تأمین میکنند همگی خشک شدهاند. به گفته جانباز کرمان نیز در وضع قرمز قرار دارد چاههای حسینآباد جوپار همگی خشک و سفرههای زیرزمینی کرمان فقیرتر شدهاند.
چه کسی مقصر است؟
نگاهی اجمالی به آمار و مستندات هدررفت آب در ایران میتواند بسیاری از حقایق را شفاف کند. به گفته پرویز فتاح وزیر پیشین نیرو ٩٢درصد منابع آبی کشور در بخش کشاورزی مصرف میشود، سهم آب شرب مشترکان خانگی شهری و روستایی ٦درصد، سهم آب مصرفی صنایع کشور ٥/١درصد و سهم آب رایگانی که در مصارف عمومی و آبیاری پارکها و فضای سبز مورد بهرهبرداری قرار میگیرد تنها نیمدرصد است. از این میان بیشترین هدررفت منابع آبی و بهرهبرداری بیرویه از سفرههای آب زیرزمینی توسط بخش کشاورزی اتفاق میافتد. به گفته اسماعیل چمنی رئیس دانشکده کشاورزی دانشگاه محققاردبیلی سرانه مصرف آب در کشاورزی جهان هزار مترمکعب است این درحالی است که سرانه مصرف آب در کشاورزی ایران ٩هزار مترمکعب است که ٩برابری سرانه مصرف ایران نسبت به میانگین جهانی نشاندهنده پرتی بالا و سیستم ناکارآمد آبیاری در کشور است. این در شرایطی است که بنا به گفته حمیدرضا جانباز مدیرعامل شرکت مهندسی آبوفاضلاب کشور سرانه مصرف مشترکان خانگی در ایران روزانه ٢٥٠ لیتر است اما سرانه مصرف مشترکان خانگی در جهان کمتر از روزی ١٥٠ لیتر است. با مقایسه این دو آمار بهسادگی پی میبریم که گرچه مشترکان ایرانی کمتر از ٢ برابر میانگین جهانی آب شرب مصرف میکنند و تنها ٦درصد منابع آبی کشور را در اختیار دارند اما ٩٢درصد منابعی که در تسخیر بخش کشاورزی است ٩ برابر سرانه جهانی آب اسراف میکند. جانباز درباره شناسایی مشترکان پرمصرف هم با اشاره به اینکه شاخصههای روشنی برای این کار وجود ندارد به این موضوع اشاره دارد که تعداد این مشترکان زیاد هم نیست.
یک طرح اروپایی بیسرانجام در ایران
این مقایسه نابرابر در شرایطی اتفاق میافتد که سرانه مصرف آب مشترکان خانگی در جهان بر حسب آب شرب و آب بهداشتی تفکیک میشود. این موضوع به این معناست که در بسیاری از کشورهای پیشرفته جهان، آب مناسب برای نوشیدن با آبیکه برای سایر مصارف خانگی مورد بهرهبرداری قرار میگیرد تفاوت دارد. در این کشورها دو سیستم آبرسانی جداگانه آب مورد نیاز مشترکان خانگی را تأمین میکند که یک سیستم که با هزینه بیشتری تصفیه و تأمین شده است آب با کیفیت قابل شرب است و سیستم دیگر برای تأمین آب بهداشتی است که با کیفیت پایینتر برای سایر مصارف خانگی مانند شستوشو در اختیار مشترکان قرار گرفته است. این مسأله هزینه تأمین آب موردنیاز مشترکان خانگی را برای دولتهای دیگر کاهش داده است. موضوعی که در ایران مورد توجه قرار نگرفته است و علاوه بر اینکه بار مالی قابل توجهی به دولت تحمیل کرده است باعث میشود مشترکان خانگی از آب گرانقیمت شرب برای شستوشوی اتومبیل و آبیاری باغچه و... استفاده کنند.
حمیدرضا جانباز مدیرعامل شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور دراینباره به «شهروند» میگوید: جداسازی آب شرب و آب بهداشتی در مقطعی مورد توجه قرار گرفت. این طرح میتوانست تأثیر قابل توجهی بر مصرف آب و کاهش هزینهها داشته باشد اما اجرای آن هزینه سنگینی برای دولت و مردم دارد که با توجه به اعتبارات موجود تقریبا عملی نیست. در بعضی از شهرها مانند کیش، قم و ساوه تقریبا مبنا بر همین منوال است یعنی مردم آب موردنیاز شربشان را خریداری میکنند و از آبی که به خانههایشان لولهکشی شده است برای سایر مصارف خود به کار میگیرند. در تعدادی از شهرهای کوچک مانند زاهدان و سرخه و... نیز ایستگاههای محلی برداشت آب شرب موجود است که شاید بتوان برای جلوگیری از تحمیل هزینه به مردم برای خرید آب شرب از سوپرمارکت، مدل دوم یعنی ایستگاههای برداشت محلی را بهصورت مدرن الگوسازی کرد. این موضوع در آینده میتواند بهصورت پایلوت در استانهای مختلف اجرا شود.
جانباز تأکید میکند شمار مشترکان پرمصرف آب در کشور کم است و ما برنامههای تنبیهی مانند جریمه و جیرهبندی را بهعنوان آخرین راهکار اعمال میکنیم اما این موضوع برای قانونیشدن منتظر تصویب در هیأت وزیران است زیرا تهران هم در مرز بحران آبی و وضع قرمز است.
علاوه بر این کارشناسان میگویند حدود ٣٠ تا ٣٥درصد آب شرب نیز در شبکه توزیع اتلاف میشود. جانباز در پاسخ به این موضوع به «شهروند» میگوید: هدررفت ناشی از پوسیدگی و استهلاک شبکه توزیع تنها ٣/١٣درصد است و باقی این رقم ناشی از مصارفی است که محاسبه نمیشود. مصارفی مانند آب رایگانی که در آبیاری پارکها و فضاهای عمومی مورد مصرف قرار میگیرد و خطای کنتورها برای محاسبه ارقام!
پیشرفت لاکپشتی
برنامه اساسی حوزه آب
در بخش کشاورزی داستان متفاوت است. سیستم آبیاری کشاورزی در ایران سنتی است و این موضوع باعث شده است علاوه بر هدررفت قابل توجه منابع آبی در این بخش، برداشتهای بیرویه از سفرههای آب زیرزمینی به خشکسالی ایران و شور شدن خاکها دامن بزند.
استفاده از سیستم آبیاری مدرن تقریبا از ٢٠سال پیش یعنی از سال ٧٤ در دستور کار متولیان بخش کشاورزی قرار گرفته است اما بیتوجهی به این طرح توسعهای و برخلاف تأکیدات برنامه چهارم و پنجم توسعه باعث شده است که کمتر از ٢٠درصد اراضی موجود در کشور به سامانههای نوین آبیاری تجهیز شود. به گفته غلامرضا نوری عضو کمیسیون کشاورزی مجلس، ایران دارای ٨/٧میلیون هکتار اراضی آبی است که ٣/٥میلیون هکتار آن قابلیت اجرای سامانه آبیاری تحت فشار را دارد اما در ٢٠سال گذشته تنها یکمیلیون و ٤٠٠ هکتار از اراضی کشور به این سامانه مجهز شدهاند.
کمبود اعتبار برای اجرای این طرح در طول دودهه بزرگترین بهانه متولیان بخش کشاورزی برای کندی پیشرفت در این بخش بوده است این اعتبار گاهی در تقسیم بودجه وزارت کشاورزی به اجرای سامانه آبیاری نوین نمیرسید و همچون سال ٩١ بارها اعتبار این طرح قطع شد.
حالا گویا با تأکیدات عیسی کلانتری رئیس خانه کشاورز ایران و وزارت کشاورزی دولت یازدهم موضوع بحران آب جدیتر گرفته شده است و بودجه ١٠٠٠میلیارد تومانی برای آن به تصویب رسیده است. با این مبلغ میتوان تا پایان سال ٩٣ حدود ٤٠٠هزار هکتار اراضی دیگر را به سامانه آبیاری نوین متصل کرد.
سرانه مصرف آب خانگی ایران روزی ١٠٠ لیتر بیشتر از میانگین جهان
مدیرعامل شرکت مهندسی آب و فاضلاب: مردم صرفهجویی کنند، خشکسالی ایران دوره ٣٠ساله دارد
هدررفت ناشی از پوسیدگی و استهلاک شبکه توزیع تنها ٣/ ١٣ درصد است
مصرف آب رایگان آبیاری پارکها و خطای کنتور در آمار اتلاف ٣٥ درصدی آب است
