به بهانه بحران آب
برگشت به پله اول هرم مازلو
محمدصادق جنانصفت
آبراهام مازلو، در نظريه روانشناسي خود كه در ۱۹۴۳ ارايه كرد، در آن نيازهاي انسان را در يك هرم پنج پلهيي گنجاند. به نظر او انسان در پله اول نياز به خوراك، پوشاك و مسكن دارد و تا زماني كه نيازهاي اساسي براي فعاليتهاي بدن كه همان نيازهاي زيستياند تامين نشود، فعاليتهاي شخص در اين سطح باقي ميماند و بقيه نيازها مثل نياز امنيتي، نياز اجتماعي، نياز به احترام و شكوفا شدن كمتر نمود پيدا ميكند. در دوراني كه كره خاكي و طبيعت نيازهاي نخستين را در اوج به انسان هديه ميكرد و آب و نان شهروندان جهاني به سادگي به دست ميآمد، دولتها كمتر مشكل داشتند و البته شهروندان نيز به مرور خواستار تامين نيازهاي بالاتر از نيازهاي زيستي بودند. تا مدتهاي طولاني به ويژه با انقلاب صنعتي و رشد سرسامآور تكنولوژي كه به بشر امكان ميداد آب و نان خود را از آسمان و زمين و دريا به سادگي و با قيمتهاي پايين تهيه كند، موضوع نيازهاي زيستي و پله اول مازلو به فراموشي سپرده ميشد.
ارزان نگه داشتن منابع تامين آب و نان در ايران دستكم در سده ۱۳۰۰ از طرف دولت امري بديهي بود و جزو حقوق حتمي شهروندان بود كه بر عهده دولت گذاشته شده بود. در حالي كه شماري از اقتصاددانان ايراني از جمله دكتر محمد طبيبيان در سالهاي سپري شده درباره ارزان كردن دستوري آب و خاك هشدار داده (به سايت دكتر محمد طبيبان به آدرس mtabibian.com مراجعه كنيد) و تصريح كرده كه نبايد كار به جايي برسد كه هشدارها از حد بگذرد. جداي از اينكه آسمان نيز خساست به خرج داده و ايرانيان را از نعمت بارش محروم نگه داشته است، اما مديريت ناكارآمد منابع آب ايران در اين سالها در ايجاد فضاي نااميدكننده امروز را نبايد دستكم گرفت. در صورت تداوم كمبود آب در ايران به ويژه اگر كمبود آب به زراعت برسد آنگاه بايد خطر تامين آب و نان را بسيار جديتر از گذشته در كانون توجه قرار دهيم.
براي عبور از بحران آب در امروز و شايد نان در فردا، چه راههايي متصور است و استراتژي چه بايد باشد؟ سادهترين ذهنها البته خواهند گفت، بايد دولت پا به ميدان گذاشته و آب وخاك را ملي كند، بايد دولت سرمايهگذاري كند، بايد آب مشتركان پرمصرف قطع شود و... اما تجربه پيروز جامعه بشري اين است كه «قيمت» اگر عنصر حاكم باشد ميتواند مشكلات را به حداقل كاهش دهد. اگر قيمتها را در هر حوزهيي حبس كنيم و آن را همچون ربات دستكاري كنيم، در هر جامعهيي كه باشيم مجبوريم به پله اول مازلو برگرديم.
ارزان نگه داشتن منابع تامين آب و نان در ايران دستكم در سده ۱۳۰۰ از طرف دولت امري بديهي بود و جزو حقوق حتمي شهروندان بود كه بر عهده دولت گذاشته شده بود. در حالي كه شماري از اقتصاددانان ايراني از جمله دكتر محمد طبيبيان در سالهاي سپري شده درباره ارزان كردن دستوري آب و خاك هشدار داده (به سايت دكتر محمد طبيبان به آدرس mtabibian.com مراجعه كنيد) و تصريح كرده كه نبايد كار به جايي برسد كه هشدارها از حد بگذرد. جداي از اينكه آسمان نيز خساست به خرج داده و ايرانيان را از نعمت بارش محروم نگه داشته است، اما مديريت ناكارآمد منابع آب ايران در اين سالها در ايجاد فضاي نااميدكننده امروز را نبايد دستكم گرفت. در صورت تداوم كمبود آب در ايران به ويژه اگر كمبود آب به زراعت برسد آنگاه بايد خطر تامين آب و نان را بسيار جديتر از گذشته در كانون توجه قرار دهيم.
براي عبور از بحران آب در امروز و شايد نان در فردا، چه راههايي متصور است و استراتژي چه بايد باشد؟ سادهترين ذهنها البته خواهند گفت، بايد دولت پا به ميدان گذاشته و آب وخاك را ملي كند، بايد دولت سرمايهگذاري كند، بايد آب مشتركان پرمصرف قطع شود و... اما تجربه پيروز جامعه بشري اين است كه «قيمت» اگر عنصر حاكم باشد ميتواند مشكلات را به حداقل كاهش دهد. اگر قيمتها را در هر حوزهيي حبس كنيم و آن را همچون ربات دستكاري كنيم، در هر جامعهيي كه باشيم مجبوريم به پله اول مازلو برگرديم.
