چگونه برای نماز صبح بیدار شویم؟
رَبِّ اجْعَلْنی مقیمَ الصَّلاهِ وَ مِنْ ذرِّیَّتی رَبَّنا وَ تَقَبَّلْ دعاءِ(ابراهیم، ۴۰)؛«پروردگارا، مرا برپا کننده نماز قرار ده، و از فرزندانم (نیز چنین فرما)، پروردگارا دعای مرا بپذیر».
این مسئله آن قدر برای حضرت ابراهیم (علیه السلام) اهمیت دارد که بعد از درخواست از خدا، دوباره می فرماید این درخواست مرا اجابت کن.
در جایی دیگر خداوند ویژگی منافقان را تنبلی در نماز می داند: إِنَّ الْمنَافِقِینَ یخَادِعونَ اللَّهَ وَهوَ خَادِعهمْ وَإِذَا قَاموا إِلَی الصَّلاَهِ قَاموا کسَالَی یرَاءونَ النَّاسَ وَلاَ یَذْکرونَ اللَّهَ إِلاَّ قَلِیلاً (نساء:۱۴۲)؛«همانا منافقان، خدا را فریب می دهند در حالی که خداوند،آنان را فریب می دهد و هنگامی که برای نماز بر می خیزند با سستی و تنبلی و برای نشان دادن مردم، نماز می خوانند و خدا را فقط اندکی یاد می کنند».
در این میان توجه به نماز صبح در آیات و روایات نیز مشاهده می شود؛ چنانچه قرآن کریم می فرماید: «أَقِمِ الصّلاهَ لِدلوکِ الشّمْسِ إِلی غَسَقِ اللّیْلِ وَ قرْآنَ الْفَجْرِ إِنّ قرْآنَ الْفَجْرِ کانَ مَشْهودًا»؛ ( اسراء، ۷۸ ) «نماز را از زوال خورشید، تا نهایت تاریکی شب، (نیمه شب) بر پادار و همچنین قرآن فجر (نماز صبح) را چرا که قرآن فجر، مورد مشاهده (فرشتگان شب و روز) است».
حال در این میان این سؤال پیش می آید که برای اینکه صبح برای نماز بتوانیم راحت بلند شویم و این فریضه به بهترین شکل انجام شود چه کنیم؟
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله وسلم فرمودند: هیچ بنده ای نیست که به اوقات نماز و مواضع خورشید اهتمام ورزد مگر اینکه آسودگی در هنگام مردن و از بین رفتن غم و اندوه ها و نجات از آتش را برایش ضمانت کنم . (میزان الحکمه / ج ۷ / ص ۳۱۲۹)
چنانچه قرآن کریم در مورد شب و استراحت در آن می فرماید:وَ جَعَلْنَا نَوْمَکم سبَاتًا وَ جَعَلْنَا الَّیلَ لِبَاسًا؛«و خواب شما را مایه آرامشتان قرار دادیم ، و شب را پوششی (برای شما)(نبأ، ۱۰)»
اگر انسان واقعا نسبت به الطاف و نعمت های خداوند توجه داشته باشد و بداند که کسی که قرار است به هنگام نماز با وی صحبت کند همانی است که ما را از نیستی به دنیا آورده و تمامی نعمت های خود را نیز بر ما ارزانی داشته تا به نهایت کمال و درجات بالای بهشتی دست پیدا کند و همانی است که اختیار کمی و زیادی روزی ما را دارد؛ همانی است که مرگ و زندگی ما در ید قدرت اوست و… با این حال آیا نسبت به نماز با بی حالی برخورد خواهیم کرد و یا آنکه سر از پا نشناخته و با تمام وجود به اقامه نماز عاشقانه خواهیم پرداخت؟
راهکارها و دستور العمل هایی در ضمن روایات از سوی پیامبر (صلی الله و علیه وآله) و ائمه (علیهم السلام) به ما رسیده است که آنها نیز بهترین راهکار برای به موقع بیدار شدن جهت اقامه نماز صبح خواهند بود.
امام صادق (علیه السلام) از پیامبر گرامی اسلام (صلی الله و علیه وآله) نقل می کند: «هر کس که بخواهد شب برای عبادت برخیزد؛ چون در بستر خود خوابید بگوید: (بسم اللَّه) بار خدایا مرا از مکرِ خود آسوده مدار، یاد خودت را از خاطرم مبر و مرا در گروه غافلان قرار مده، من در فلان ساعت برخیزم. محققاً خدای متعال برای او فرشته ای می گمارد که او را همان ساعت بیدار کند. [کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، محقق، مصحح غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج ۲، ص ۵۴۰]
در ادامه به بیان نکاتی در این امر می پردازیم:
۱- هر چه معده در هنگام خواب شب سبک باشد، به هنگام صبح راحت تر می توانید از خواب برخیزید.
حضرت عیسی علیه السلام می فرماید: ای بنی اسرائیل! پرخوری نکنید؛ زیرا هر که زیاد بخورد، زیاد می خوابد و هر که زیاد بخوابد، کمتر نماز می خواند و هر که کمتر نماز بخواند، در زمره غافلان قلمداد می شود. (اسرار نماز، محسن قرائتی)
۲- بدن انسان به خصوص در شب به خواب کافی نیاز دارد و اگر این نیاز برطرف نشود در کار روزانه و… ایجاد خلل می کند. شب نشینی ها و خوابیدن دیر هنگام در بیدار نشدن برای نماز و یا کسالت در آن بسیار مؤثر است. معمولا ً کسانی که تا دیر وقت بیدارند، نمی توانند نماز صبح را بجا آورند. اگر هم بیدار شوند طبیعی است که نمازی با کسالت و خواب آلودگی بخوانند .
۳- همان طور که عبادت ایمان را افزایش می دهد، گناه نیز ایمان فرد را سست کرده و توفیق عبادت را از فرد می گیرد. بر این اساس باید انسان از گناه خود توبه حقیقی نماید تا به انجام عبادت موفق شود.
چرا باید نماز را عربی بخوانیم؟
دلایل اینکه چرا نماز را باید با لفظ عربی بخوانیم در اینجا بخوانید.
به گزارش خبرنگار حوزه قرآن و عترت گروه فرهنگی باشگاه خبرنگاران جوان؛ نماز یکی از مهمترین ارکان دین مبین اسلام و همچنین جزو فرائض واجبی است که از سوی خداوند متعال به بندگانش دستور رسیده است. خواندن نماز همیشه با آداب و اعمالی همراه است که چگونگی برپا داشتن، آن را به همگان بیان کرده و باعث وحدت بین جوامع مختلف شده است.
توجه به جزئیات خواندن نماز و چگونگی آن از جمله دغدغه و مسائلی است که احکام بسیاری، درباره آن گفته شده، که یکی از مهترین آنان چرایی خواندن نماز به زبان عربی است. با طرح این سوال که چرا هر کشور و یا فرهنگ بنا به زبان و آداب خود نباید نماز را بخوانند؟ نمازخواندن صحیح چگونه است؟
حجت الاسلام و المسلمین مرتضی ادیب یزدی سخنران و کارشناس امور دینی و مذهبی در گفتگو با خبرنگارحوزه قرآن و عترت گروه فرهنگی باشگاه خبرنگاران جوان؛گفت: خواندن نماز به زبان عربی و یا یک زبان واحد، نشانه وحدت بین آحاد مسلمان است، چراکه اگر هر کشور و یا ملتی نماز را به زبان خود بخوانند، تفرقه میان آنها شکل میگیرد. به همین منظور یک زبان موافق شعاری جهانی برای وحدت بین مسلمانان است.
وی درادامه یکی از دلایل خواندن نماز را به زبان عربی ترجمه لغات دانست و بیان کرد: از جمله دلایل مهم خواندن نماز به زبان عربی، ترجمه لغات است، چرا که اگر ما بخواهیم «بِسم الله الرحمن الرحیم» را هم ترجمه کنیم، بار معنایی بسیاری در همین «بِ» اول و تاثیر و اهمیت بالایی دارد.
این سخنران و کارشناس مذهبی افزود: آیات و سورههایی که در خواندن نماز بیان میشود، هر کدام دارای مفاهیم عمیقی است، که قابل ترجمه نیست و باید با همان لفظ خوانده شود.
حجت الاسلام والمسلمین ادیب یزدی اظهار کرد: باید خدا را آن طوری که پیامبر پرستیده و به همان نحو که مولایمان امیرالمونین (ع) نمازگذاشته است، بپرستیم و عبادت کنیم.
همچنین در ادامه میتوانید، آموزش صحیح خواندن نماز را مشاهده کنید:
نماز در طول روز دارای ۱۷ رکعت است. ۲ رکعت نماز صبح، ۴ رکعت نماز ظهر، ۴ رکعت نماز عصر، ۳ رکعت نماز مغرب و ۴ رکعت نماز عشاء.
نماز صبح بعد از اذان صبح خوانده میشود، نماز ظهر و عصر پشت سرهم بعد از اذان ظهر خوانده میشود و نماز مغرب و عشاء نیز بعد از اذان مغرب پشت سرهم خوانده میشوند. نماز در طول روز ۱۵ دقیقه بیشتر طول نمیکشد و تنها راه رسیدن به سعادت و نجات است و راه ارتباط خویش را با حضرت دوست به طور صمیمی و خالصانه ایجاد مینماید.
اقامه
اَللهُ اَکْبَرُ (۲ بار)
اَشْهَدُ اَنْ لا اِلهَ اِلَّا الله (۲ بار)
اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ الله (۲ بار)
اَشْهَدُ اَنَّ علیاً، ولی الله (۲ بار)
حَیِّ عَلَی الصَّلوه (۲ بار)
حَیِّ عَلَی الْفَلاح (۲ بار)
حَیِّ عَلی خَیْرِ العَمَل (۲ بار)
قد قامت الصلاه (۲ بار)
اَللهُ اَکْبَرُ (۲ بار)
لا اِلهَ اِلَّا الله (۱ بار)
با هر اقامه، میتوان یک نماز صبح و یک نماز ظهر به همراه عصر و یک نماز مغرب به همراه عشا (در صورتی که بین نماز ظهر و عصر و مغرب و عشاء فاصلهای نباشد) خواند، ولی اگر فاصله ایجاد شود نمازگزار میتواند برای هر کدام از نمازهای واجب، یک اقامۀ جداگانه بگوید. امّا در هر صورت، هر نماز واجبی میتواند یک اقامۀ جداگانه داشته باشد.
تکبیره الاحرام
پس از گفتن اقامه باید تکبیره الاحرام را بگوییم.
نماز با گفتن «اَللهُ اَکْبَرُ» آغاز میشود، گفتن «اَللهُ اَکْبَرُ» در آغاز نماز به معنای جدایی از غیر خدا و پیوستن به اوست. اعلام بزرگی پروردگار و دوری جستن از تمام قدرتهای دروغین است.
با این تکبیر به حریم نماز وارد میشویم و برخی کارها بر ما حرام میشود. هنگامی که نماز را شروع میکنیم باید متوجه باشیم که چه نمازی را میخوانیم؛ مثلا نماز ظهر است یا عصر و آن را تنها برای اطاعت فرمان خداوند بجا آوریم که این همان «نیت» است و از اجزای اصلی نماز به شمار میآید.
هنگام گفتن «اَللهُ اَکْبَرُ» مستحب است، دستها را تا مقابل گوشها بالا ببریم.
پس از گفتن «اَللهُ اَکْبَرُ» سوره حمد را میخوانیم:
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ
(الْحَمْدُ للّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ الرَّحْمـنِ الرَّحِیمِ مَالِکِ یَوْمِ الدِّینِ إِیَّاکَ نَعْبُدُ وإِیَّاکَ نَسْتَعِینُ اهدِنَــــا الصِّرَاطَ المُستَقِیمَ صِرَاطَ الَّذِینَ أَنعَمتَ عَلَیهِمْ غَیرِ المَغضُوبِ عَلَیهِمْ وَلاَ الضَّالِّینَ)
پس از سوره حمد، یک سوره دیگر از قرآن را میخوانیم به عنوان نمونه.
میتوان سوره توحید را خواند: سوره توحید
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ
(قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ اللَّهُ الصَّمَدُ لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یُولَدْ وَلَمْ یَکُن لَّهُ کُفُوًا أَحَدٌ)
پسرها و مردها باید در نماز صبح، نماز مغرب و نماز عشا، حمد و سوره را (در رکعت اول و دوم) بلند بخوانند، ولی دخترها و بانوان، اگر نامحرم صدای آنان را نشنوند میتوانند بلند بخوانند و در نماز ظهر و نمازعصر همه باید حمد وسوره را آهسته بخوانند.
انسان باید نماز را یاد بگیرد که غلط نخواند و کسی که اصلا نمیتواند صحیح آن را یاد بگیرد، باید هر طور که میتواند بخواند و بهتر آن است که نماز را به جماعت بجا آورد.بیشتر بخوانید: اذان صبح امروز
رکوع نماز
رکوع نماز-پس از تمام شدن حمد وسوره سر به رکوع خم میکنیم و دستها را به زانوها میگذاریم و میگوییم:
” سُبْحانَ رَبِّیَ الْعَظیمِ وَ بِحَمْدِهِ “
و یا میگوییم: «سبحان الله، سبحان الله، سبحان الله»
سجده نماز
سپس سر از رکوع برداشته (می ایستیم) و آنگاه به سجده میرویم و هفت عضو بدن؛ یعنی پیشانی، کف دو دست، سر زانوها و نوک انگشتان بزرگ پا را بر زمین گذاشته و میگوییم:
” سُبْحانَ رَبِّیَ الأعلَی وَ بِحَمْدِهِ “
یا «سبحان الله» را سه مرتبه تکرار میکنیم.
در سجده نماز، باید پیشانی را روی خاک یا سنگ یا چیزهای دیگری از زمین بگذاریم. هنگام نماز خواندن سجده بر چیزهایی که از زمین میروید و برای خوراک و پوشاک انسان مصرف نمیشود نیز صحیح است. مهر نماز که بیشتر در بین ما معمول است، در حقیقت قطعه خاک پاکیزهای است که نمازگزار همراه خود دارد تا برای سجده، پیشانی را روی آن بگذارد.
سجده دوم نماز
پس از سجده اول، مینشینیم و بار دیگر به سجده رفته و سجده دوم را مانند سجده اول بجا میآوریم. با تمام شدن سجده دوم، یک رکعت نماز به پایان میرسد؛ یعنی تا بدینجا، رکعت اول نماز را خوانده ایم، بنابراین بطور خلاصه، رکعت اول نماز عبارت است از:
۱- تکبیره الاحرام (گفتن «اَللهُ اَکْبَرُ» در آغاز نماز).
۲- قرائت (خواندن حمد و سوره).
۳- رکوع و ذکر آن.
۴- دو سجده و ذکر آنها.
رکعت دوم نماز
پس از تمام شدن رکعت اول نماز، بدون آن که صورت نماز به هم بخورد و یا فاصلهای ایجاد شود، از جا برخاسته، بار دیگر میایستیم و حمد و سوره را به همان ترتیبی که در رکعت اول نماز گفته شد، میخوانیم.
قنوت نماز
در رکعت دوم نمازهای روزانه، بعد از تمام شدن حمد و سوره و قبل از رکوع، مستحب است، دستها را روبروی صورت گرفته ودعایی بخوانیم؛ این عمل را “قنوت” گویند. در قنوت نمازمی توان این دعا را خواند:
” رَبَّنَا آتِنَا فِی الدُّنْیَا حَسَنَهً وَفِی الآخِرَهِ حَسَنَهً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ “
پیامبر خدا (ص) فرمود: «کسی که قنوت نمازش طولانیتر باشد، حسابرسی او در روز قیامت راحتتر است».
پس از قنوت، رکوع وسجدهها را مانند رکعت اول بجا میآوریم.
تشهد نماز
در رکعت دوم هر نماز، پس از تمام شدن سجده دوم باید در حالی که رو به قبله نشسته ایم “تشهد” نماز را بخوانیم.
یعنی بگوییم:
” اَشهَدُ اَنْ لاَ اِلهَ اِلاَّ اللهُ وَحْدَهُ لاَ شَریکَ لَهُ، وَ اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ، اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِِ مُحَمَّدٍ “
سلام نماز
تا اینجا رکعت دوم نماز هم تمام میشود و اگر نماز دو رکعتی باشد؛ مانند نماز صبح، بعد از تشهد، با گفتن سلام، نماز را تمام میکنیم؛ یعنی میگوییم:
اَلسَّلاَمُ عَلَیْکَ اَیُّهَا النَّبِیُّ وَ رَحْمَهُ اللهِ وَ بَرَکاتُهُ
اَلسَّلاَمُ عَلَیْنَا وَ عَلی عِبَادِ اللهِ الصَّالِحِینَ
اَلسَّلاَمُ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَهُ اللهِ وَ بَرَکاتُهُ
اکنون نماز صبح را فرا گرفتیم و چنانچه نمازی که میخوانیم سه رکعتی یا چهار رکعتی باشد، باید در رکعت دوم نماز، بعد از خواندن تشهد، بدون آن که سلام نماز را بگوییم، بایستیم و رکعت سوم نماز را بخوانیم.
رکعت سوم نماز
رکعت سوم نماز هم مانند رکعت دوم است، با این تفاوت که در رکعت دوم نماز باید با حمد و سوره بخوانیم، ولی در رکعت سوم، سوره و قنوت ندارد و فقط “حمد” را میخوانیم و یا به جای حمد، سه مرتبه میگوییم:
” سُبْحانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُلِلَّهِ وَلا اِلهَ اِلا اللَّهُ وَاللَّهُ اَکْبَرُ “
پس اگز نماز مغرب میخوانیم، باید بعد از سجده دوم (در رکعت سوم) تشهد بخوانیم وبا سلام، نماز را پایان دهیم.
رکعت چهارم نماز
اگر نمازی که میخوانیم چهار رکعتی باشد؛ یعنی: نماز ظهر یا نمازعصر یا نماز عشا؛ پس از سجدهها (در رکعت سوم) بدون آن که تشهد یا سلام را بخوانیم، میایستیم و رکعت چهارم را مانند رکعت سوم انجام میدهیم و در پایان نماز؛ یعنی پس از سجده دوم مینشینیم و تشهد و سلام را میخوانیم و نماز را تمام میکنیم.
احکام نماز
