کار چین به اجاره کردن بنادر رسید
انتشار اين خبر درحالي صورت ميگيرد كه «سان ويدونگ» سفير چين در پاكستان چند روز پيش در جريان سفر به ايالت بلوچستان پاكستان و بازديد از روند اجراي بخشهاي مربوط به طرح كلان كريدور اقتصادي دو كشور اعلام كرد كه بندر «گوادر» به عنوان يكي از بخشهاي اصلي اين طرح به قطب بزرگ اقتصادي منطقه تبديل خواهد شد.
طرح كريدور اقتصادي چين- پاكستان، طرح مشترك و بزرگي است كه قراردادهاي مربوط به اجراي آن در مجموع به ارزش حدود ۴۵ميليارد دلار، ارديبهشت ماه سال جاري ميان مقامات عالي پكن و اسلامآباد به امضا رسيده است. اين كريدور اقتصادي براي چين نقش يك شريان حياتي خواهد داشت و به همين دليل پكن مصمم به اجراي اين طرح بزرگ است.
بندر گوادر در جنوب ايالت بلوچستان پاكستان و حدود ۷۰كيلومتري مرز ايران واقع شده است. «مردم» نوشت: آيين ويژه واگذاري اين بندر به چينيها قرار است امروز در مراسمي با حضور «وانگ شيائوتائو» معاون كميسيون توسعه و اصلاحات ملي چين، «احسان اقبال» وزير فدرال پاكستان و تعدادي از مسوولان شركتهاي دولتي و خصوص چيني در شهر كراچي انجام شود.
براساس توافق صورت گرفته ميان چين و پاكستان، سرمايهگذاري بيش از ۴۶ميليارد دلاري توسط شركتهاي چيني در اين منطقه، بخشي از اقدامات شركتهاي اقتصادي چيني در اين حوزه خواهد بود. همچنين طبق تفاهم دو كشور، پاكستان همچنين متعهد شده است كه يك گروه امنيتي ويژه متشكل از ۱۰تا ۲۵هزار نيروي حفاظتي را براي حمايت و حراست از اتباع چيني كه در اين منطقه مشغول به فعاليت خواهند شد را فراهم آورد.
با احداث و تكميل نهايي اين كريدور اقتصادي كه متشكل از خطوط حمل و نقل جادهيي، ريلي و خطوط لوله انتقال انرژي خواهد بود و حدود ۱۵سال زمان خواهد برد، كشتيهاي غولپيكر نفتكش و باري چين براي دسترسي به كشورهاي نفتخيز حوزه خيلج فارس و حتي براي دسترسي به بازارهاي مصرف كالاهاي متنوع چيني در حاشيه خليج فارس و خاورميانه، اروپا و آفريقا ديگر مجبور نخواهند بود مسير ۱۳هزار كيلومتري آبهاي اقيانوس هند را تا بندر شانگهاي طي كنند و با اجراي طرح ياد شده، اين مسير با كاهش ۱۰هزار كيلومتري، تنها به حدود ۳ هزار كيلومتر خواهد رسيد. اين اتفاق درحالي ميافتد كه بندر گوادر در پاكستان كه قبلا جزيي از ايران بوده است و در زمان سلطه انگليسيها به عمان و پس از تشكيل پاكستان به اين كشور واگذار شد داراي موقعيت مشابهي با بندر چابهار ايران است و راه افتادن اين بندر ميتواند روي موقعيت و نقش چابهار تاثير بگذارد و از اهميت و نقش آن بكاهد.
زنگ خطر براي چابهار ايران
دكتر محمود زندمقدم، كارشناس برجسته جنوب شرق ايران و مخصوصا بلوچستان كه در دوره قبل از انقلاب نيز مسووليت مطالعات تدوين برنامه پنجساله پنجم براي استان سيستان و بلوچستان را بر عهده داشته است، معتقد است كه رونق گوادر توسط چينيها ميتواند نه تنها روي چابهار بلكه روي وضعيت ژئوپليتيك ايران تاثير بگذار و اجاره گوادر توسط چينيها، هشداري براي ايران است.
علاقه چينيها براي نزديك شدن به درياي عمان و خليج فارس تاريخي است اما هيچگاه مثل امروز آنها امكانات لازم براي ايجاد نفوذ در اين منطقه را نداشتند. دكتر زندمقدم با اشاره به اينكه در گذشته آنها ظرفيت اقتصادي، علمي و سياسي امروز را نداشتند، ميگويد،«حساسيت روسها و نيز امريكاييها به پيشرفت نفوذ چين در اين منطقه، مانع بزرگي براي چين بود. اما وضعيت امروز جهان فرق كرده است به طوري كه چين ميتواند گوادر را مثل دوره استعماري براي ۴۳سال اجاره كند».
ايران از دهه ۷۰ با هند براي سرمايهگذاري در بندر چابهار وارد مذاكره شده اما اين همكاري تا اين اواخر به دليل تحريمها و فشار امريكا روي هند معوق مانده بود. پس از روي كار آمدن دولت روحاني و توافق ژنو، مذاكرات با هند از سر گرفته شد و اميد ميرفت كه اين همكاريها پس از توافق ايران با ۱+۵ سرعت بيشتري بگيرد به ويژه آنكه زيرساختهاي جادهيي و نيز ثبات و امنيت در ايران از پاكستان در وضعيت بهتري قرار دارد. از طرف ديگر به دليل رابطه خوب هند با افغانستان، راه آهن افغانستان-ايران كه از راه ميلك در مرز سيستان به چابهار كشيده ميشود، افغانستان را نيز شريك و همكار اين طرح ميكرد كه امتياز ديگري براي اين طرح بود. اما با وجود كثرت رفت و آمد ميان هنديها و ايراني و گفتوگو بر سر چگونگي همكاري، تاكنون كار سرمايهگذاري و همكاري آغاز نشده است.
هنديها سرمايهگذاري خود در چابهار را منوط به قرارداد گازي با ايران با قيمت تخفيفي كردهاند و ايران هنوز با قيمت پيشنهادي هنديها موافقت نكرده و اين اختلاف طرح توسعه بندر چابهار را به عنوان يكي از مهمترين كانونهاي تجاري جهان معوق گذاشته است. زندمقدم درباره همكاري ايران با هند در چابهار ميگويد:«با اينكه همكاري ايران و هند، هميشه اهميت دارد اما واقعيت اين است كه آنها حريفان تجاري محكم و باثباتي كه انضباط مالي داشته باشند، نيستند».
اجراي اين طرح پيشتر با واكنش منفي نخستوزير هند مواجه شد و او گفت كه چون قرار است مسير اين طرح از منطقه كشمير عبور كند، اجراي آن براي دهلي نو قابل قبول نيست. هند منطقه كشمير تحت كنترل پاكستان را متعلق به خود ميداند و معتقد است پاكستان آن را تحت اشغال خود درآورده است. چين نيز در واكنش به اظهارات «نارندرا مودي» گفت كه اين كريدور اقتصادي عليه هيچ كشوري نيست و صرفا در چارچوب همكاريهاي اقتصادي اجرا ميشود. بندر «گوادر» پس از تكميل شدن به يكي از بنادر مهم براي آسياي مركزي و كشورهايي نظير افغانستان و ازبكستان و تاجيكستان تبديل خواهد شد.
محمود زندمقدم اما معتقد است مخالفت هند باعث توقف پروژه نميشود زيرا هند با وجود رقابت با چين در بسياري زمينهها ازجمله مبارزه با تندروهاي اسلامي به چين متكي است. از طرفي ايران بايد به فكر فرصت بزرگي باشد كه براي ما در چابهار وجود دارد و ميتواند مبناي رونق و پيشرفت ايران باشد.
تعادل
