نویسنده زیاد داریم اما اکثرشان میانمایه هستند
ابوالفضل جلیلی، كارگردان و فیلمنامهنویس در گفتوگو با ساعت ۲۴ عنوان كرد: به تازگی فیلم «تاریخ سینمای ایران» را برای كشور كرهجنوبی ساختهام. این فیلم در كره به نمایش درآمد و به واسطه اینكه برشهایی از اغلب فیلمهای خاص و درخشان سینمای ایران در این اثر گنجانده شده بود، مورد استقبالی بینظیر قرار گرفت. البته این استقبال و توجه باز نمیگردد به فیلمی كه من ساختهام، بلكه دلیلش آن است كه در این فیلم به خوبی از تاریخ سینمای ایران استفاده شده است. «تاریخ سینمای ایران» را به مؤسسه فارابی ارایه دادهام. اگر فارابی این فیلم را قبول و خریداری كند، با پولش ساختن فیلم دیگری را كلید میزنم.
وی افزود: «تاریخ سینمای ایران» در حقیقت فیلمی گزارشی-داستانی است كه در قالب روایتی مستند، تاریخ واقعی سینمای ایران را در آن میبینیم. در این فیلم بازیگران بسیار خوبی چون مهیا دهقانی و شهاب حسینی بازی كردهاند. از این دو بازیگر بسیار راضی بودم و بازیشان را در فیلمم میپسندم و تحسین میكنم. گفتنی است كه راهآهن جمهوری اسلامی ایران به ویژه مسئولین و كاركنان زحمتكش راهآهن ناحیه شمال در ساخت این فیلم به ما بسیار كمك كردند. بچههای راهآهن ساری هم با ما همكاری كردند و از آنها هم باید تشكر ویژهای كنم.
این كارگردان سینما ادامه داد: همكاری آنها به حدی بود كه پس از انقلاب چنین همكاریای را ندیده بودم. در روزگاری كه همه فكر میكنند كارگردان به آنها بدهكار است و آنها آمدهاند تا طلبشان را بگیرند، بچههای راهآهن به گونهای با ما همكاری داشتند كه من احساس میكردم گویی ما به گردن آنها حق داریم! آنها خیلی دلسوزانه كار میكردند. در منطقه ساری همه به ما كمك كردند و ما توانستیم این فیلم را به سفارش جشنواره فیلم پوسان كره، بسازیم. برای این جشنواره ۱۰ كارگردان كه هر كدام فیلم تاریخ سینمای كشورشان را ساخته بودند، شركت داشتند. من هم از ایران این كار را ارایه دادم. این فیلمها مورد استقبال مردمی هم قرار گرفت. همچنین تلویزیون كره در زمان برگزاری جشنواره فیلم «تاریخ سینمای ایران» را پخش كرد. خوشبختانه چون واحد بینالملل فارابی و دوستانی كه در ارسال فیلمهای ایرانی به خارج از كشور فعال بودهاند، در واقع فیلمهایی را كه در «تاریخ سینمای ایران» ماندگار است، به جهانیان معرفی كردهاند، فیلم من هم مورد قبول واقع شد. در حقیقت این موضوع كمك كرد تا مخاطبان با فیلم من ارتباط خوبی برقرار كنند.
كارگردان فیلم «یك داستان واقعی» اضافه كرد: پس از این كار، فیلم سینمایی دیگری كه هشت سال در دولت قبل و دو سال در دولت فعلی اجازه اكران نگرفت، با تهیه كنندهای از كشور ژاپن ساخته شد.
جلیلی در فراز دیگری از سخنانش به ساعت ۲۴ گفت: چند روز پیش آقای تابش مدیر سینمایی بنیاد فارابی گفت كه ما پول نداریم اما به شكلی كمك میكنیم تا كار جدیدتان را شروع كنید. اسم این فیلم جدید هم «مسیر معكوس» است. داستان «مسیر معكوس» كه فیلمنامه جذابی دارد، درباره زندگی یك دختر و پسر نوجوان است. این فیلم به گمانم فیلم قشنگی از آب درخواهد آمد. از سوی دیگر پس از ۲۴ سال قرار است فیلم «رقص خاك» من در واحد هنر و تجربه اكران شود.
این كارگردان سینما گفت: تفاوت «مسیر معكوس» در قیاس با كارهای قبلیام ریشه در تغییر و تفاوتی دارد كه طی یك دهه اخیر در خودم ایجاد شده است. گویی ۱۱ سال مرا در قفسی زندانی كرده بودند و حالا میخواهم پرواز كنم!
وی در گفتوگو با ساعت ۲۴ افزود: متأسفانه به دلیل وجود موانع چند جانبه، طی چند دهه اخیر ادبیاتداستانی ما درجازده و متوقف مانده است. البته درست است كه شمار نویسندگان ما زیاد شده ولی اكثر قریب به اتفاق این نویسندگان در بهترین حالت میانمایهاند و دیدگاهی تك بعدی دارند. برداشت من این است كه طی چند دهه اخیر اجازه ندادهاند كه همه نویسندگان در عرصه حضور داشته باشند و بنویسند. به همین دلیل ادبیات ما درجا زده است.
در عرصه ادبیات جنگ رشد كردهایم اما در این زمینه هم به هیچ وجه نتوانستهاند در قیاس با ایثارگریهایی كه در جنگ وجود داشت، اثری درخشان تولید كنند. در ادبیات جنگ به گمانم در مجموع پیشرفت چشمگیری ندیدهایم. شاید سیاست دولتها این بوده كه همه چیز از نو ساخته شود اما به این واقعیت توجه نشده كه تا یك جریان به تكامل برسد و دوباره رشد كند، روندی طولانی و سخت را باید طی كرد.
این فیلمنامهنویس و كارگردان توضیح داد: به نظرم فاصله زمانی زیادی را باید پشت سر بگذاریم تا رشد ادبیات ما به رشدی كه در دهه ۴۰ داشته، برسد. سینمای ما البته نسبت به سینمای برخی كشورهای همسایه شناخته شدهتر است اما قبول كنید كه سینمایمان هم قویتر از كشورهای همسایه ظاهر نشده است. سینمای ما حتی در حد ادبیاتمان هم نبوده است. كارهای جلال آلاحمد را در نظر بگیرید. كتابهای احمد محمود را ملاك و معیار قرار دهید تا به این نتیجه منطقی برسید. رمان «زمین سوخته» كه احمد محمود در ارتباط با جنگ نوشت، لحظه به لحظهاش قابل لمس و باورپذیر است. ما در سینمایمان نتوانستهایم فیلمی بسازیم كه به مانند رمان «زمین سوخته» باورپذیر باشد.
وی گفت: در عرصه ادبیات، سالیان سال نویسندگان مختلفی كار كرده بودند و نویسندگان بزرگی داشتیم. در چند دهه گذشته بسیاری از نویسندگان شاخص نادیده گرفته شدهاند و مردم قدر و ارزش آنها را ندانستهاند. احترام به گذشتگان باعث پیشرفت میشود اما چون همه را غربال كردند یا انگهای مختلفی به آنها چسباندند دیگر در نسل جدید وقتی از جوانان بپرسیم در عرصه ادبیات چه نویسندهای اسطوره شماست، نمیدانند چه پاسخی بدهند. بنابراین نویسندهای نداشتهایم. از سوی دیگر در عرصه ادبیات رشد نكردهایم ولی سر و صدایمان زیاد بوده است.
این كارگردان ادامه داد: سینمای ما در دهه ۶۰ خوب شروع شد ولی چون انگار یكباره گلویش را گرفتند، مانند بیماری محتضر به ورطه بیحالی و بیرمقی افتاد. در حال حاضر اگر یكی از خارج بیاید و بگوید شما كه این همه دم از ایثار و فداكاری میزنید یك فیلم از بچه مسلمانها و نشان دهید تا بدانیم شما چه می گویید و ایدئولوژیتان چیست، هیچ فیلم قابل توجهی نداریم. همهاش در بحر كلیشه و شعاریم.
وی گفت: این روزها كتاب نامرئی «صبوری» میخوانم تا صبرم را زیاد كنم و ببینم آینده چه میشود.
گفتوگو از: فرشاد شیرزادی
