پشت دست خود نکوبیم که ای کاش برجام...
آیا جامعه ایرانی نیز این وضع رادارد؟ نگاهی به كارنامه جامعه ایرانی در نیم قرن سپری شده به ویژه در سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی نشان میدهد اینگونه نبودهایم و فرصتها را به سادگی از دست دادهایم. به چند نمونه توجه كنید:
فروپاشی غول كمونیست
در اواخر دهه ۱۹۷۰ و شروع دهه ۱۹۸۰ معلوم شده بود كه اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی به شكل سابق نمیتواند باقی بماند. وقتی گورباچف زمام امور را در دست گرفت از سختگیریها بر حفظ امپراتوری شكست خورده دست برداشت. ۱۵ كشور مستقل تاسیس شده پس از فروپاشی غول كمونیست پدیدار شدند كه بازارهای بكری به حساب میآمدند و ایران میتوانست از تواناییهای صنعتی و تجاری خود استفاده كرده و بازارهای آنها را به دست آورد. ذوقزدگی به همراه شعارزدگی و رفتارهای خارج از عرف و بهانهگیریهای سیاسی و لجبازیهای كودكانه اما راه ورود كالاهای ایرانی به تركمنستان، ارمنستان، تاجیكستان، آذربایجان و... را ناصاف كرد و بازرگانان تركیه جای ایران را گرفتند.
بازار عراق
امریكاییها با سرمایهگذاری قابل توجه نظامی و انسانی توانستند عراق را از دست حزب بعث خلاص كرده و با برگزاری انتخابات آزاد، راه ورود طرفداران ایران به قدرت را هموار كنند. بازار گسترده عراق در حوزههای گوناگون صنعت، معدن، حمل و نقل، كشاورزی و نقت یك فرصت طلایی برای ایران به حساب میآمد. اما این بازار بزرگ نیز برخلاف تصور در اختیار ایران نمانده است و كشورهای دیگر آن را از جنگ ایرانیان خارج كردهاند. این بازار بزرگ و ثروتمند همانطور از دست رفت كه بازار افغانستان از چنگ ایران بیرون آمد.
بنادر آزاد و چابهار
روزهایی كه بندر جبل علی در دوبی چیزی نبود و خود دوبی جایی در جغرافیای جهان به معنای فرصت نداشت و بندر گوادر پاكستان نیز امكانی برای رشد نداشت، بندر كیش، قشم و چابهار ایران میتوانستند و شایسته آن بودند كه به مركز تجاری و آزاد منطقه تبدیل شوند. این فرصت نیز از دست رفت و امروز شاهد گسترش روزافزون بندرهای كوچك منطقه هستیم و تاسف میخوریم كه چرا مردم ایران به دوبی میروند و به كیش نمیآیند.
فرصت برجام
به گزارش ساعت ۲۴، در حالی كه پرونده هستهای ایران در غرب روزبهروز قطورتر میشد و در هر مقطعی از زمان به دلیل سهلانگاری و تقلیلگرایی دولتهای نهم و دهم بندی بر دست و پای اقتصاد ایران بسته می شد، اقتصاد ایران دچار تنگی نفس شد. آثار و پیامدهای این تنگی نفس هنوز پابرجاست و ركود اقتصاد ایران ادامه دارد. دولت یازدهم با استفاده از همه امكانات توانست برجام را كه یك برنامه جامع برای رفع تحریم بود به ارمغان بیاورد. حضور مدیران صدها شركت بزرگ اروپایی و آسایی در تهران و حضور دهها مدیر ارشد سیاسی از غولهای اتحادیه اروپا، چین، كره جنوبی، ژاپن و... در ایران فرصت خوبی است كه ایران اقتصادش را از بنبست بیرون آورد.
اما تجربه تلخ چند ماه گذشته نشان میدهد انگار قرار است فرصت طلایی برجام از دست برود. اگر تصور كنیم شركتهای خارجی تا ابد منتظر میمانند تا آتش مرافعه های سیاسی در ایران خاموش شود و مقررات و قانونهای بازدارنده حذف شود اشتباه استراتژیك كردهایم. فرصتهای برجام همچون ابر بهاری كه میبارد و همه جا را سبز و خرم میكند از دست خواهند رفت.
