آتشبس با پادرمیانی برادر بزرگتر
توافقی که جمعه شب در مسکو با وساطت روسیه به دست آمد، فقط با هدف تبادل اجساد کشتهشدگان و اسرای جنگی است و به گفته وزارت خارجه روسیه، برای آتشبس دائمی در مذاکراتی مجزا گفتوگو خواهد شد. زهراب مناتساکانیان و جیحون بایرامف، وزرای خارجه ارمنستان و جمهوری آذربایجان، روز جمعه در یک جلسه نزدیک به ۱۰ ساعته با حضور سرگی لاوروف، وزیر خارجه روسیه برای آتشبس به توافق دست یافتند. براساس گزارشهای رسانهای در طول دو هفته درگیری میان دو کشور بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ نفر نظامی و غیرنظامی از هر دو طرف کشته شدهاند.
مذاکرات برای آتشبس دائمی
ادامه خواهد یافت
به گفته سرگی لاوروف، وزیر خارجه روسیه بر اساس توافق آتشبس از ساعت ۱۲ ظهر روز شنبه به وقت محلی (12:30 به وقت تهران)، روند تبادیل اجساد قربانیان و اسرای جنگی با نظارت کمیته بینالمللی صلیب سرخ آغاز میشود. براساس بیانیه وزارت خارجه روسیه هر چند این آتشبس موقتی است اما «ویژگیهای یک آتشبس دائمی به صورت جداگانه مورد توافق قرار خواهد گرفت.» به گفته لاوروف هر دو طرف توافق کردهاند تا گفتوگوها برای یک صلح دائمی و پایدار در منطقه را آغاز کنند. لاوروف در جمع خبرنگاران گفت: «آذربایجان و ارمنستان مذاکرات جدی در مورد راهحل مسالمتآمیز برای حل مساله را به زودی آغاز خواهند کرد.» وزارت خارجه فرانسه هم ضمن استقبال از توافق آتشبس موقت میان دو طرف، این توافق را گام اول در مسیر گفتوگوهای جدی برای پایان مسالمتآمیز مناقشه قرهباغ توصیف کرده است.
واکنش ترکیه
دولت ترکیه که در طول دو هفته گذشته به شدت از اقدامات جمهوری آذربایجان حمایت میکرد و از سوی ارمنستان به اعزام نیرو و تجهیزات نظامی به جمهوری آذربایجان متهم شده بود، توافق آتشبس را «ابتکار آذربایجان و فرصتی برای ارمنستان برای پایان دادن به اشغال خاک جمهوری آذربایجان» توصیف کرده است. مولود چاووش اوغلو، وزیر خارجه ترکیه گفته است که در اثر این جنگ «جمهوری آذربایجان به همه جهان نشان داد که با استفاده از تواناییهای خودش، میتواند بعد از ۳۰ سال اشغالگری همه سرزمینهایش را بازپس بگیرد.» به گفته چاووش اوغلو «آتشبس موقت، جانشینی برای راهحل دائمی که به معنای عقبنشینی کامل نیروهای ارمنستان از خاک آذربایجان است، نخواهد بود.»
نقض پراکنده آتشبس
بهرغم توافق آتشبس میان وزرای ارمنستان و آذربایجان، بعد از ساعت 30: 12 دقیقه روز گذشته همچنان برخی درگیریهای پراکنده میان دو طرف در منطقه قرهباغ کوهستانی ادامه داشت. دو طرف یکدیگر را به نقض آتشبس متهم کردهاند و مدعی شدهاند که حملات از سوی طرف مقابل بعد از ساعت آتشبس هم ادامه یافته است. شوشان استپانیان، سخنگوی وزارت دفاع ارمنستان، نیروهای آذری را متهم کرد که بعد از ساعت آتشبس، برخی مناطق مسکونی را هدف حملات خود قرار دادهاند. وزارت دفاع آذربایجان در واکنش به این اتهام آن را «اخبار جعلی منتشره توسط ارمنستان» توصیف کرد. در برابر جمهوری آذربایجان ارمنستان را به گلولهباران شهرهای تتر و اقدم متهم کرد؛ اتهامی که این بار وزارت دفاع ارمنستان آن را کذب توصیف کرد.
براساس آماری که جمهوری آذربایجان منتشر کرده است ۳۱ شهروند غیرنظامی جمهوری آذربایجان در طول 14 روز درگیری کشته و ۱۶۸ نفر دیگر هم مجروح شدهاند. در برابر مقامهای جمهوری خودخوانده ناگورنو قرهباغ هم مدعی هستند که ۲۲ شهروند غیرنظامی ساکن این منطقه و ۳۷۶ نیروی نظامی این منطقه در طول درگیریها جان باختهاند. آرتاک بگلریان، کمیسیونر حقوق بشر منطقه گفته است که دستکم ۷۰ هزار شهروند منطقه قرهباغ، یعنی نیمی از جمعیت این منطقه ارمنینشین در خاک جمهوری آذربایجان، بر اثر جنگ مجبور به ترک خانههایشان شدهاند. عفو بینالملل در گزارش مدعی شده است که در درگیریهای اخیر قرهباغ از سلاحهای ممنوعه از جمله بمبهای خوشهای استفاده شده است. علاوه بر اتهام حمله مستقیم به مناطق مسکونی که از سوی دو طرف به یکدیگر وارد میشود، هر دو طرف دیگری را به استفاده از مزدوران خارجی متهم کردهاند. طرف ارمنستانی مدعی است گروهی از شبهنظامیان افراطی اهل سوریه، از طریق خاک ترکیه به جمهوری آذربایجان منتقل شدهاند تا در این جنگ مشارکت کنند. در برابر، آذربایجان هم مدعی شده است که ارمنستان در این جنگ از مزدوران ارمنی لبنانی و سوری و همچنین کردهای شبهنظامی عراق و سوریه استفاده میکند. هر چند صحت این اتهامزنیها و ابعاد حضور نیروهای خارجی، به ویژه شبهنظامیان افراطی، مشخص نیست، اما دولتهای منطقه، از جمله ایران و روسیه نسبت به گسترش نفوذ تروریسم در منطقه در صورت استمرار ورود شبهنظامیان خارجی افزایش یافته است.
واکنشهای تهران
جمهوری اسلامی ایران که در طول روزهای گذشته به شدت از ادامه درگیری میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان ابراز نگرانی کرده و دو طرف را به آتشبس فرا خوانده بود، بعد از اعلام آتشبس موقت میان دو کشور از این اقدام حمایت و از تلاشهای روسیه برای توقف درگیریها تشکر کرد. حسن روحانی، رییسجمهور اسلامی ایران در تماس تلفنی با ولادیمیر پوتین، رییسجمهور روسیه از تلاشهای روسیه برای دستیابی به این آتشبس تقدیر کرد. حسن روحانی رییسجمهور روز شنبه در تماس تلفنی با رییسجمهور روسیه، با بیان اینکه درگیری نظامی دو کشور همسایه آذربایجان و ارمنستان برای ما بسیار تلخ و نگرانکننده است، اظهار داشت: «مداخله احتمالی برخی کشورهای ثالث در این درگیری موجب گسترده و طولانی شدن بحران خواهد شد و آن را به نفع کشورهای منطقه نمیدانیم.» روحانی با اشاره به تماسهای خود با سران دو کشور آذربایجان و ارمنستان و تاکید بر ضرورت حفظ امنیت مرزهای ایران و جان هموطنان ساکن در مناطق مرزی، اظهار داشت: «صلح در منطقه برای ما از اهمیت بالایی برخوردار است.» رییسجمهور تلاش روسیه برای برقراری آتش بس و آغاز گفتوگوها بین آذربایجان و ارمنستان را ارزشمند توصیف کرد و با مهم خواندن اجرای آتشبس و تداوم آن از آمادگی جمهوری اسلامی ایران برای ارایه هرگونه کمک و همکاری در این زمینه خبر داد.
رییسجمهور روسیه در این تماس تلفنی که بیش از یک ساعت به طول انجامید، ضمن تشریح اقدامات این کشور برای حل مناقشه قرهباغ خاطرنشان کرد: نگرانیهای ایران از این بحران منطقهای را درک میکنیم و علاقهمند به همکاری با تهران برای حل و فصل این درگیری از مسیر مذاکره و گفتوگو هستیم. ولادیمیر پوتین تصریح کرد: مواضع ایران در مسائل منطقه از جمله بحران قرهباغ از اهمیت بالایی برای ما برخوردار است و از ادامه رایزنی با تهران برای حل و فصل موضوع استقبال میکنیم. رییسجمهور روسیه با بیان اینکه در وهله اول باید جنگ متوقف شود، گفت: درگفتوگو با مقامات آذربایجان و ارمنستان درمورد آتشبس از تاریخ 10 اکتبر به توافق رسیدهایم و امیدوارم با برقراری آتشبس زمینه برای گفتوگو و مذاکره فراهم شود. پیش از تماس تلفنی روسای جمهوری ایران و روسیه محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران نیز در توییتی ضمن استقبال از برقراری آتشبس در ناگورنو - قر باغ نوشت: «ایران از توقف خصومتها در منطقه ناگورنو- قرهباغ به عنوان قدمی در راستای صلح استقبال میکند. ما از همسایگان خود، جمهوری آذربایجان و ارمنستان، میخواهیم که براساس احترام به حقوق بینالملل و تمامیت ارضی در گفتوگوهای جدی مشارکت کنند.» وی افزود: «از تلاشهای سازنده همسایهمان، کشور روسیه، نیز قدردانی میکنیم.»
