متخصصان را رد صلاحیت کردند
ریشه این بدعت به نمایندگان انقلابی مجلس فعلی برمیگردد که حاتمبخشی کردند و حتی در مقطعی تصمیم داشتند آنچه در اختیار خودشان است، به شورای نگهبان بسپارند و در واقع، یک اختیار قانونی را بدون اینکه توجیه عقلانی و منطقی داشته باشد، به تشکل دیگری بسپارند! این در حالی است که شورای نگهبان بر اساس آنچه در قانون اساسی پیشبینی شده، دارای تشکیلاتی عریض و طویل نیست و این پرسش به میان میآید که مگر شورای نگهبان قادر است درباره همه کاندیداهای شورای شهر بررسی کند و دست به تصمیمگیری بزند و آیا از نظر زمانی و تعداد افراد، چنین کاری امکانپذیر است؟ پیش از این بهرغم اینکه بعضی وقتها بیمهریهایی از سوی مجلس در بررسی صلاحیت کاندیداهای شوراها صورت میگرفت، اما عملکرد آنها خیلی تنگنظرانه نبود، بهطوری که حتی در شرایطی که فضای سیاسی در کشور تنگ و تنگتر میشد، همچنان گروههای مستقل و اصلاحطلب امکان حضور مییافتند، از این مردم رای میگرفتند و به عضویت شورای شهر درمیآمدند. به گمان من، اینکه ابتدا برای مردم دست به انتخاب بزنیم و بعد از آنها بخواهیم به منتخبان ما رای بدهند، با روح قانون اساسی و نظام جمهوری اسلامی مغایر است و به معنای دست رد زدن به سینه مردم معنی میشود. به ویژه آنکه در قانون اساسی تاکید شده که جمهوریت نظام و اداره کشور بر مبنای آرای عمومی از اصول تغییرناپذیر است؛ یعنی اگر شورای بازنگری قانون اساسی هم تشکیل بشود، نمیتواند این موارد را تغییر بدهد. اینکه ما به انتخابات حالتی تزیینی ببخشیم که در حقیقت همان انتصاب معنا بدهد، با قانون اساسی سازگاری ندارد.
در کنار ردصلاحیتهای گسترده، بداخلاقیهای رسانهای هم شاهدش بودیم مثل خبر رشوه دادن برای تایید صلاحیت که قرار بود در بخش خبری ساعت 2 تکذیب شود؟ این اتفاق افتاد...
تا جایی که اطلاع دارم چنین اتفاقی رخ نداد و تکذیبیهای صادر نشد! موارد هجمهها به شورا متعدد بود اما به عنوان مثال یکی از این موارد که بازتاب بیشتری در رسانههای داخلی و خارجی داشت، مربوط به سخنان یکی از اعضای نظارت استانی که نماینده و عضو کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس هم هستند، بود. یکی از خبرگزاریها در خبری اعلام کرد که ایشان در نطق خود در صحن علنی مجلس گفته است چند تن از اعضای شورای شهر تهران برای تایید صلاحیت خود پیشنهاد رشوه دادهاند. وقتی آقای رسولی این موضوع را پیگیری کردند ایشان در گفتوگو با او چنین چیزی را تکذیب کرده و بیان کرده بود که من چنین چیزی نگفتهام و منظور من هیاتی در مجلس بوده که کارها را میکرده. اگرچه قرار بود ایشان تکذیبیه بفرستد اما تا جایی اطلاع دارم چنین اقدامی رخ نداده است.
در تهران شاید کمتر اما در شهرهای دیگر تایید صلاحیت اعضای شورا توسط مجلس که کاندیداهای قوی را به نوعی رقیب آینده خود میبینند و شاید رعایت انصاف نکنند، درست است ؟
متاسفانه چنین مواردی وجود دارد و حتی در بحث ردصلاحیت کاندیداهای ریاستجمهوری هم قابل طرح است. به عنوان مثال آقای رییسی، رییس قوه قضاییه است و 6 عضو شورای نگهبان به پیشنهاد رییس قوه قضاییه تعیین میشوند و سه تن از اعضای فعلی شورا در زمان ریاست آقای رییسی به مجلس پیشنهاد شدهاند و همه این 6 نفر برای معرفی مجدد خود نیازمند پیشنهاد رییس قوه قضاییه هستند. حال این افراد میخواهند راجع به احراز یا عدم احراز صلاحیت ایشان اظهارنظر کنند. منتها تفاوت در شوراهای شهر و روستا از آنجا ناشی میشود که شخص نماینده مستقیما از مردم رای گرفته و پس از آن هم باز میخواهد از مردم رای بگیرد، اگر رفتار تنگنظرانه در حوزه انتخابیه از خودش نشان دهد، به دلیل بافت محلی که در بیشتر حوزهها وجود دارد ممکن است عدهای از طرفدارانش را از دست بدهد. بنابراین چنین نمایندهای باید نشان بدهد که من سعه صدر دارم؛ لذا به دلیل اینکه این نماینده رای خود را از مردم میگیرد، از آن عضو حقوقدان شورای نگهبان که رای خود را از مردم نمیگیرد و ترسی از عدم رای مجدد به خود ندارد، نظارت بهتری انجام میدهد.
نمایندگان مجلس فعلی دستکم در تهران با رای حداقلی به مجلس رفتند و نمیتوان گفت منتخبان مردم تهران هستند. اگر این اتفاق در انتخابات شوراها تکرار شود این چالش وجود دارد که اداره شهر بدون همراهی مردم امکانپذیر نیست، عدم مشارکت مردم در انتخابات شورا چه تبعاتی دارد؟
این جریان به دلیل اینکه از پایگاه مردمی برخوردار نیست؛ میخواهد فضا را به سمتی ببرند که مردم از صندوقهای رای قهر کنند و فقط همان مشارکتکنندگان حداقلی که طرفدار خودشان هستند پای صندوق بیایند. همانطور که در پاسخ به پرسش اول گفتم؛ چنین رویهای خلاف قانون اساسی است که میگوید اداره کشور باید بر مبنای آرای عمومی باشد. طبق مر قانون اساسی ما باید مقدماتی ایجاد کنیم که حضور پرشور مردم را شاهد باشیم.
اما حالا میبینیم بر خلاف گذشته که میگفتیم هر رایی که مردم به صندوق رای میریزند مشت محکمی بر دهان یاوهگویان و امریکاست، الان سخنگوی شورای نگهبان میگوید مشارکت پایین، مشکل حقوقی ندارد و با انتخابات حداقلی هم همان مشروعیت وجود دارد. این یعنی چه؟ یعنی چون میدانند نظر مردم با آنها یکی نیست، میخواهند مردم و نظرشان را دور بزنند. اما چنین حالتی را نمیتوان اداره کشور بر مبنای آرای عمومی که مدنظر قانون اساسی است دانست، زیرا آرای عمومی یعنی اینکه فضایی ایجاد کنیم که عموم مردم پای صندوق رای بیایند و رای دهند. اما در عمل کاری میکنیم که همه قهر کنند، این در حالی است که ساختار حکومت، جمهوری اسلامی است و حتی وقتی از امام(ره) سوال میکنند منظورتان از جمهوری چیست، ایشان میفرمایند همان چیزی که در دنیا وجود دارد؛ یعنی اداره کشور بر مبنای آرای عمومی.
بهطور مثال، آقای مهرعلیزاده برای مجلس کاندیدا میشوند اما توسط همین شورای نگهبان تایید نمیشود! برای شورای شهر کاندیدا میشود، در لیست قرار نمیگیرد اما در انتخابات ریاستجمهوری تایید میشود، این به چه معناست؟ یعنی ریاستجمهوری سطحش کمتر از مجلس است یا چون میدانند آنجا ممکن است رای بیاورد، نمیگذارند بیاید اما اینجا چون میدانیم رای نمیآورد...!
اتکا به آرای عمومی در قانون اساسی نیز جایگاه ویژه و غیرقابل انکاری دارد. تا جایی که اصل 6 قانون اساسی میگوید: «در جمهوری اسلامی ایران امور کشور باید به اتکای آرای عمومی اداره شود، از راه انتخابات: انتخاب رییسجمهور، نمایندگان مجلس شورای اسلامی، اعضای شوراها و نظایر اینها، یا از راه همهپرسی در مواردی که در اصول دیگر این قانون معین میشود.»
همچنین بخش آخر اصل 177 هم میگوید: «محتوای اصول مربوط به اسلامی بودن نظام و ابتنای کلیه قوانین و مقررات بر اساس موازین اسلامی و پایههای ایمانی و اهداف جمهوری اسلامی ایران و جمهوری بودن حکومت و ولایت امر و امامت امت و نیز اداره امور کشور با اتکا به آرای عمومی و دین و مذهب رسمی ایران تغییرناپذیر است.» بنابراین مشاهده میشود که اینچنین رفتارهایی در عمل و بیش از هر چیز در تضاد با اصول قانون اساسی هستند که شورای نگهبان، خود را نگهبان آن میداند.
برخی منتقدهای شورای پنجم معتقد هستند اعضای کنونی شورای شهر که برای انتخابات ثبتنام نکردند نگران شنیدن« نه» از مردم بودند، این تفسیر درست است یا پیشبینی همین ردصلاحیتها را میکردید؟
نه، اینکه ما از دست رد مردم ترس داشته باشیم، ما دست آقایان را خوانده بودیم و پیشبینی میکردیم که اینها فضایی ایجاد میکنند که مردم نیایند؛ ولی اگر فضای رقابتی را ایجاد کنند که مردم بیایند، ما بیاییم و آنها هم بیایند آن موقع ببینیم مردم باز به ما رای میدهند یا به آنها! ما هوشیاری سیاسیمان این بود که میدانستیم اینها میخواهند فضایی ایجاد کنند که انتخابات بیرمق باشد و آحاد مردم پای صندوقهای رای نیایند.
به عنوان مثال در انتخابات اخیر مجلس شورای اسلامی میبینیم که در مرحله دوم انتخابات در کلانشهر کرج با جمعیت میلیونی، نفر اول با کسب 27 هزار رای در میان 39 هزار شرکتکننده در انتخابات نماینده شد، یعنی مشارکتی کمتر از واجدین شرایط یک شهرستان 100 هزار نفری. آیا میشود این رای را ملاک محبوبیت کاندیدا در بین شهروندان کرجی تلقی کرد؟! همزمانی انتخابات شوراها با انتخابات ریاستجمهوری باعث میشود این دو تاثیر زیادی از یکدیگر بگیرند و بر هم تاثیر بگذارند، به این معنا که اگر انتخابات ریاستجمهوری یک انتخابات پرشور و رقابتی باشد، به تبع آن مردمی که در انتخابات ریاستجمهوری شرکت میکنند، در انتخابات شورا هم شرکت میکنند و بعید است که شخصی در انتخابات ریاستجمهوری شرکت کند به کاندیداهای شورا رای ندهد، زمانی که ما احساس کردیم چنین فضایی در حال ایجاد شدن است، دلیلی برای ثبتنام ندیدیم.
وضعیت فعلی شوراها در کشور ما درست مانند شرایط فرزند یک خانواده است که به عنوان مثال خارج از کشور زندگی میکند و پس از فوت پدر خانواده برای دریافت سهمالارث به زادگاه خود برمیگردد و میبیند ارث پدری بین اعضای خانواده تقسیم شده است و هیچیک از وراث حاضر به بازپس دادن آنچه از راه ارث به او رسیده، نیست! مساله شورا، چیزی شبیه به این ماجراست!
برخلاف گذشته که میگفتیم هر رایی که مردم به صندوق رای میریزند مشت محکمی بر دهان یاوهگویان و امریکاست، الان سخنگوی شورای نگهبان میگوید مشارکت پایین، مشکل حقوقی ندارد و با انتخابات حداقلی هم همان مشروعیت وجود دارد. این یعنی چه؟ یعنی چون میدانند نظر مردم با آنها یکی نیست، میخواهند مردم و نظرشان را دور بزنند.
آرای عمومی یعنی اینکه فضایی ایجاد کنیم که عموم مردم پای صندوق رای بیایند و رای دهند. اما در عمل کاری میکنیم که همه قهر کنند، این در حالی است که ساختار حکومت، جمهوری اسلامی است و حتی وقتی از امام(ره) سوال میکنند منظورتان از جمهوری چیست، ایشان میفرمایند همان چیزی که در دنیا وجود دارد؛ یعنی اداره کشور بر مبنای آرای عمومی.
ما هوشیاری سیاسیمان این بود که میدانستیم اینها میخواهند فضایی ایجاد کنند که انتخابات بیرمق باشد و آحاد مردم پای صندوقهای رای نیایند.
