پایان خاموشیها و نگرانی جدید برای تامین گاز
خاموشیها به صفر رسید!
روز گذشته مسعود صادقی، مدیرکل مهندسی و نظارت بر توزیع شرکت توانیر از به صفر رسیدن میزان خاموشیها در بخش خانگی در هفته جاری خبر داده و ابراز امیدواری کرده بود که «اگر روند کاهش دما با همین روند انجام شود تا پایان هفته خاموشی صورت نخواهد گرفت، ولی نیاز است این همکاریها توسط بخش خانگی، صنعتی و کشاورزی صورت گیرد تا پایان این ماه و عبور از فصل گرما شاهد خاموشی نباشیم.» اگرچه که همچنان و بر اساس دستور حسن روحانی تا پایان شهریورماه دستگاههای استخراجکننده رمز ارز اجازه فعالیت ندارند، امابه صفر رسیدن قطعی برق در بخش خانگی و انتقال آن به بخش صنعت، تجربه آزمودهای است که نتیجه خوبی در بر نداشت؛ در تیرماه سال جاری و پس از قطعی برق در بخش صنعت، قیمت فولاد و سیمان در بازار افزایش داشت.تا جایی که سیدجواد جهرمی، معاون عملیات و نظارت بورس کالای ایران یکی از عوامل افزایش سیمان در آن مقطع زمانی را قطعی برق دانسته بود.اگرچه که فاصله 9 تا 11 هزار مگاواتی مصرف برق در تابستان امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته، نارضایتیها را در بین مصرفکنندگان خانگی در پی داشت، اما انتقال آن به بخش صنعتی قطعا میتواند بر قیمت تمام شده محصولات صنعتی و به ویژه فولاد و سیمان تاثیر بگذارد. اما تنها مشکل کشور در تامین برق مصرفی نیست و تامین سوخت مورد نیاز نیروگاهها نیز یکی از دغدغههای مسوولان است. در زمستان سال گذشته که تامین گاز دچار مشکل شده بود، نیروگاهها مجبور به سوزاندن مازوت بودند. بیژن زنگنه، وزیر اسبق نفت در دی ماه 99 در این خصوص گفته بود: « مصرف فعلی گاز کشور روزانه بیش از ۸۲۵ میلیون مترمکعب است که از این میزان ۵۵۶ میلیون متر مکعب مصرف خانگی، عمومی و صنایع کوچک است. البته این مقدار نسبت به پارسال عدد بزرگی است و بیش از ۶٠ میلیون مترمکعب نسبت به سال گذشته افزایش یافته است.» بنابراین به نظر میرسد سال جاری نیز اگر مصرف گاز و برق در هر بخش بیش از پیشبینیها باشد باید منتظر زمستانی با خاموشی یا آلودگی هوا یا هر دو باشیم. مسعود زردویان، مدیر هماهنگی و نظارت بر تولید شرکت ملی گاز ایران روز گذشته از آمادگی پالایشگاههای گازی کشور برای ورود به فصل سرما خبر داده بود. بر اساس سند «تراز تولید و مصرف گاز طبیعی در کشور تا افق 1420» تراز گازی کشور در سال جاری منفی است و مصرف بیش از تولید پیشبینی شده است. در یکی از بخشهای این سند آمده که حتی اگر سیاستهای بهینهسازی مصرف گاز در کشوراعمال شود و نرخ رشد اقتصادی نیز افزایش یابد و به بازه 5 تا 6 درصد برسد، مصرف 834.1 میلیون مترمکعب و تولید و عرضه نیز 812.5 میلیون مترمکعب خواهد بود. یعنی 21.5 میلیون مترمکعب در روز فاصله میان مصرف و تولید گاز به نفع مصرف گاز است. فاصله میان تولید و مصرف گاز در حالی است که از یکی از بزرگترین میدانهای گازی جهان، پارس جنوبی برداشت میشود. طی هشت سال منتهی به سال 99، تولید گاز از این میدان از ۲۸۲ میلیون متر مکعب در روز به بالای ۷۰۰ میلیون متر مکعب رسیده است؛ با این وجود و با استناد به سند تراز تولید و مصرف گاز طبیعی در کشور، بیشتر بودن مصرف از تولید گاز تا سال 1404 ادامه دارد و در آن سال به منفی 15.2 میلیون مترمکعب خواهد رسید. اگرچه که در سال 1410 این رقم مثبت و 158.9 میلیون مترمکعب خواهد شد. اگرچه که این رقم نیز با فرض افزایش رشد اقتصادی و سرمایهگذاری محقق خواهد شد.
در بخشی از این سند و بر اساس برآورد شورای عالی انرژی آمده «برای افزایش تولید گاز از میادین جدید به 50 میلیارد دلار سرمایه نیاز است». از این سند میتوان نتیجه گرفت که قطعیهای برق در فصول سرد و با نرسیدن گاز به نیروگاهها شدت بیشتری نیز میگیرد. در بخش دیگری از این سند به بررسی تراز گاز در فصول سرد نیز پرداخته شده که با استناد به آن در 4 ماه سرد سال جاری مصرف گاز به 912.2 میلیون مترمکعب میرسد. رقمی بسیار بالاتر از آنچه پیشتر در این سند برای مصرف گاز پیشبینی شده بود. در آن صورت تراز گاز برای این ماهها نیز حدود منفی 30 میلیون مترمکعب خواهد بود که در سال 1404 به منفی 54 میلیون مترمکعب در هر روز خواهد رسید. این اعداد نشان میدهد که با وجود افزایش بهرهبرداری ایران از میدان گازی پارس جنوبی، مصرف همچنان بالا بوده تا جایی که فاصله میان تولید و مصرف در فصول سرد به اوج خود میرسد. بنابراین سوزاندن مازوت در نیروگاهها یا قطعیهای پراکنده در زمستان نیز همچنان مهمان کشور خواهد بود.
ظرفیتها و راندمان پایین
یکی از دلایل قطعیهای پراکنده مصرف بالا در هر بخشی (خانگی، تجاری، صنعتی، کشاورزی و...) است اما دلیل دیگر پایین بودن راندمان نیروگاهها و بیتوجهی به انرژیهای تجدیدپذیر برای تولید برق است. بر اساس برنامه ششم توسعه در پایان سال جاری میبایست توان تولید برق کشور به 100 هزار مگاوات برسد و در طول این برنامه نیز سالی 5 درصد به توان تولیدی اضافه شود تا اگر مصرف نیز با همان سرعت افزایش یابد، نیروگاهها از مدار خارج نشوند. اما در سالهای 98 و 99 تنها 3 هزار مگاوات به ظرفیت تولیدی کشور اضافه شد که پاسخگوی نیاز کشور نبود و در حال حاضر نیز فاصله معناداری میان توان اسمی بالقوه 85 هزار مگاواتی و توان 65 هزار مگاواتی بالفعل تولید برق در کشور وجود دارد. با وجود اینکه ظرفیتهای اسمی برای تولید برق از انرژیهای تجدیدپذیر و هستهای در کشور زیاد است، اما آمارها نشان میدهد که سهم این نوع انرژی از کل تولید برق کشور تنها یک درصد و کمتر از هزار مگاوات است. اگرچه که برخی شروع تحریمها و خروج کشورهای اروپایی از ایران را مهمترین دلیل مقهور ماندن سهم انرژیهای تجدیدپذیر از تولید کل برق کشور میدانند، اما با اینکه تحریمها از سال 97 بازگشت ولی پیش از آن نیز برنامهای مدون برای بهرهگیری از انرژیهای تجدیدپذیر و پاک برای تولید برق وجود نداشت.
