بازار از دست رفته پسته ایران
حجم صادرات
آخرین دادههای گمرک ایران نشان میدهد، صادرات پسته در ۱۰ ماهه گذشته با کاهش ۶۱ درصدی نسبت به همین بازه زمانی در سال گذشته مواجه شده است و مشتریان طلای سبز ایرانی در این بازه زمانی نسبت به سال گذشته ریزش داشتهاند. در ۱۰ ماهه امسال بالغ بر ۴۶ هزار و ۳۴۶ تن انواع پسته و مغز پسته به ۵۲ کشور جهان صادر شده است. این درحالی که این رقم سال گذشته بیش از ۱۱۹ هزار تن پسته بود. در آن بازه زمانی میزان ارزآوری ناشی از صادرات پسته حدود ۷۹۷ میلیون دلار صادر بود؛ این رقم در مقطع کنونی ۳۲۷ میلیون و ۶۲۳ هزار دلار است.
طبق اعلام گمرک اردن، ارمنستان، ازبکستان، اسپانیا، استرالیا، اسلواکی، افغانستان، آلبانی، آلمان، امارات، انگلستان، اوکراین و ایتالیا از جمله متقاضیان پسته ایران بودند. سایر خریداران پسته بحرین، برزیل، بلاروس، بلژیک، پاکستان، تاجیکستان، تایلند، تایوان، ترکمنستان، ترکیه، مقدونیه، آذربایجان، چین، ژاپن، سنگاپور بود. البته در این 10 ماهه سوریه، سوییس، صربستان و مونتهنگرو، عراق، عمان، روسیه، فرانسه، فیلیپین، قرقیزستان، قزاقستان نیز در این لیست بودند. دادههای گمرک نشان میدهد قطر، کانادا، کویت، گرجستان، لبنان، لهستان، لیبی، مالزی، مکزیک، موریس، نیوزیلند، هلند، هند و هنگکنگ نیز از جمله کشورهای متقاضی پسته ایران بودند.
روند تولید
دو سال است که باغات پسته با سرمازدگی روبرو شدند همین موضوع هم باعث شده است بار پسته کاهش پیدا کند. طبق دادههای انجمن پسته ایران، سال 1399 میزان تولید پسته 220هزار تن بود. این رقم در سال گذشته 70هزار تن افت کرد. در سال گذشته ایران 150هزار تن پسته تولید کرد. نیمه نخست سال جاری پیشبینی شده بود که امسال این رقم به 135هزار تن برسد. این موضوع هم به دلیل احتمال سرمازدگی مجدد و عدم وجود منابع مالی لازم برای اصلاح باغات از سوی کشاورزان بود. اما طبق آخرین دادههای وزارت جهادکشاورزی در سال جاری 225 هزار تن پسته تولید شده است. با این حال میزان صادرات کماکان ناچیز است.
طبق نظر فعالان اقتصادی آنچه منجر شده در این سالهای اخیر صادرات پسته کاهش یابد فراتر از موضوع افت تولید است. محمد صالحی رییس هیاتمدیره انجمن پسته ایران میگوید: گذشته از سرمازدگی صادرکنندگان مشکل پیمان سپاری دارند. از سال 1400 که دولت صادرکنندگان پسته را موظف کرده است پستهای که با ارز آزاد میخرند را در نیما عرضه کنند؛ صادرکنندگان دیگر تمایلی به صادرات ندارند، چون این اتفاق بهشدت به صادرکنندگان آسیب میزند. همین الان ما پسته را با نرخ آزاد بخریم و بعد بخواهیم در نیما عرضه کنیم باید 15درصد زیر قیمت پسته را تحویل بدهیم. بر این اساس نیز بهرغم اینکه درحالحاضر انبارهای کشاورزان و صادرکنندگان مملو از پسته است، ولی صادرکنندگان تمایلی به صادرات ندارند.
او میافزاید: بارها در این زمینه با مسوولیت دولتی مذاکره و مکاتبه کردیم اما هیچ نتیجه نداشته است و کماکان آنها اصرار دارند ما کالا را به قیمتی که اعلام کرده عرضه کنیم.
درحالی تولیدکنندگان پسته و صادرکنندگان پسته با مشکلات متعددشان دست و پنجه نرم میکنند، فعالان پسته در امریکا درحال تسخیر کل بازار هستند.
درحال حاضر امریکا بیش از 600هزار تن پسته تولید میکند و اگر این روند ادامه پیدا کند طبق اظهارات صادرکنندگان پسته، این کشور میتواند بهطور کامل بازار پسته را از ایران برباید. نکته تاسفبار این موضوع آن است که امریکا فقط با یک رقم پسته دارد بازار را میگیرد. طبق دادههای انجمن پسته ایران، کشور امریکا یک رقم پسته دارد و قیمت آن نیز 8هزارو 400 الی 8هزارو 500 دلار در تن است، در مقابل ایران چند رقم پسته دارد که ارقام ریز آن زیر 8 دلار و ارقام درشت آن 9 هزار دلار به فروش میرود.
سد جدید برای بازار پسته
طبق اظهارات فعالان اقتصادی در سالهای اخیر دیگر پسته ایران به لحاظ کیفی مشکلی ندارد و محمولههای ارسالی به اروپا به دلیل بالاتر بودن سم «آفلاتوکسین» برگشت نمیخورد. به گفته آنها این مشکل حل شده است و اکنون طبق استاندارد محموله ارسال میشود. البته اخیرا طبق اعلام اتحادیه اروپا به جز سم قارچی «آفلاتوکسین»، سم قارچی «مایکوتوکسین» نیز نباید بیش از حد مجاز باشد. البته این موضوع از سال 2005 مطرح شده است اما از سال 2023 به صورت قطعی دنبال میشود.
در سال 2005 میلادی بود که بررسیهای انجام شده روی 12 محموله از پستههای ارسالشده به اروپا، دارای مقادیر بالایی از اکراتوکسین بودند که نُه محموله متعلق به امریکا با آلودگی حدود ppb 22-160 و سه محموله متعلق به ایران با آلودگی حدود ppb 45-110 بود. با توجه به خطرات اکراتوکسین روی سلامت انسان و به دنبال افزایش آمار بازگشت کانتینرهای پسته آلوده به اکراتوکسین A، مسوولان برخی از کشورهای عضو اتحادیه اروپا از جمله آلمان و هلند سعی کردند تا اتحادیه اروپا را متقاعد کنند که برای این سم در پسته حد مجازهایی تعیین کنند که حد پیشنهادی اروپا برای پسته، ppb 5 بود. سپس اتحادیه اروپا از فروکام که اتحادیهای متشکل از چند کشور در بلژیک است و بهطور رسمی توسط موسسات اروپایی به عنوان نماینده بازرگانان اروپایی در زمینه میوههای خشک، آجیل و... به رسمیت شناخته شده است، درخواست کرد که حد پیشنهادی را بررسی کند. البته فروکام بیان کرد حد مجاز پیشنهادی ppb 5 برای پسته باعث ایجاد محدودیت روی صادرات پسته به اروپا میشود. به نقل از اقتصاد سبز در سال 2017، اتحادیه اروپا پیشنهاد ایجاد حد مجاز در پسته را مطرح نمود و پس از بررسی خطر آن در محصولات غذایی در سال 2020 توسط سازمان ایمنی مواد غذایی اروپا (EFSA)، مخالفتهایی توسط کشورهای صادرکننده پسته صورت گرفت و اتحادیه اروپا تصمیم گرفت که از ابتدای ژانویه سال 2023، مقررات جدید حد مجاز (MRL) در مورد اکراتوکسین A در پسته را اجرایی کند. استاندارد جدید این سم در اتحادیه اروپا از نظر عدهای سختگیرانه است و حد مجاز آن برای پسته یا مغز پسته صادراتی آماده مصرف در بازار ppb 5 و برای پسته نیازمند فرآوری بیشتر در مقصد، ppb 10 در نظر گرفته شده است. در مورد محصولاتی که تا قبل این تاریخ وارد بازار شدهاند و اکراتوکسین آنها مطابق با استانداردهای جدید نیست، میتوانند تا تاریخ مصرف در بازار باقی بمانند.
با این تفاسیر پیشبینی میشود بازار پسته ایران با سد بزرگتری مواجه شود.
اعتماد
