تولید نفت و گاز در ایران واقعا کم است؟
ایران به عنوان بزرگترین دارنده منابع هیدروکربوری دنیا، در جایگاه سومین تولیدکننده گاز دنیا و سومین تولیدکننده نفت اوپک است. به بیان دیگر با توجه به شرایط تحریمی کشور وضعیت تولید منابع هیدروکربوری غیرمطلوب به نظر نمیرسد. به عنوان مثال در حوزه تولید گاز، ایران بعد از آمریکا و روسیه در جایگاه سوم قرار دارد و طبق آمار BP (بریتیش پترولیوم) سالانه 257 میلیارد متر مکعب گاز تولید میکند. با وجود سهم دو برابری قطر از میدان گازی پارسجنوبی (بزرگترین میدان گازی دنیا)، اما تولید گاز ایران از این میدان پیشی گرفته و هماکنون روزانه بین 50 تا 100 میلیون متر مکعب گاز بیشتری تولید میکند. در حوزه نفت نیز با وجود تاثیر تحریمهای نفتی، ایران بعد از عربستان و عراق در جایگاه سوم قرار گرفته و طبق آمار رسمی وزارت نفت، تولید نفت به روزانه 3.4 میلیون افزایش یافته است. این بدان معناست که تولید نفت و گاز ایران رقمی بین 8 تا 10 میلیون بشکه معادل نفت در روز بوده که در مقایسه با سایر کشورها قابل توجه است. اما با این وجود، هماکنون کشور با انواع ناترازیهای انرژی از گاز، برق، بنزین و گازوئیل مواجه شده و طبق پیشبینیها در دهه آینده به ناترازی نفت نیز مواجه خواهد شد. اما در این بین، ادعاهایی مبنی بر تولید پایین ایران از منابع هیدروکربوری مطرح شده و ناترازی انرژی ایران به تولید کم نسبت به ظرفیت تولید ارجاع میشود، اما آیا میتوان با تولید بیشتر به تقاضای انرژی در ایران پاسخ داد؟ حسین نورالدینموسی کارشناس باسابقه مناطق نفتخیز جنوب داین باره میگوید: کل تولید و مصرف گاز در دنیا 11 میلیارد متر مکعب است و ما در ایام پیک تا 1 میلیارد مکعب گاز مصرف میکنیم و در عین حال مجبور میشویم گاز صنایع عمده و پتروشیمیها را محدود کنیم و یا به نیروگاهها سوخت مایع تحویل دهیم. به بیان دیگر ما یک درصد از جمعیت دنیا را داریم و حدود 10 درصد از گاز دنیا را در پیک تولید میکنیم. بدون تردید منابع هیدروکربوری در کشور ما نهتنها کم تولید نمیشود، بلکه بیشتر از سایر کشورها تولید میشود. آنهایی که از ظرفیت تولید نفت روزانه 8، 7 و 6 میلیون بشکه در ایران خبر میدهند، متاسفانه با حوزه مربوط به مخازن نفتی ناآشنا هستند و کار میدانی و تجربی نکردهاند. چه بسا این افراد به توسط عواملی هوشمندانه هدایت میشوند و این حرفها را برای کشور زده و توقعات بیجا ایجاد میکنند. ما مخزن به مخزن و شرکت به شرکت، مقادیر تولید را محاسبه کردیم و به هیچ وقت، توان تولید ما چنین اعدادی نیست.
قبل از انقلاب، برنامه تولید از مخازن نفتی ایران روی عدد 8 میلیون بشکه تعریف شده بود که شکست خورد. بعد این برنامه را به 7.2 میلیون بشکه کاهش دادند و باز هم شکست خوردند و در آخرین برنامه، رقم تولید با کاهش 1.5 میلیون بشکهای به 5.7 میلیون بشکه رسید. تولید سالانه نفت کشور هیچوقت به 6 میلیون بشکه در روز نرسید. ما یک تولید روزانه داریم، یک تولید میانگین هفته داریم که در هفته بهطور میانگین چقدر تولید کردیم. یک تولید میانگین ماه داریم، یک تولید میانگین سال داریم. هر موقع به شما گفتند 6 میلیون بشکه تولید کردیی، یعنی ما باید 365 روز، روزی 6 میلیون بشکه نفت تولید کرده باشیم، به این تولید 6 میلیون میگویند.
تولید در بازهی زمانی یک یا دو ماه اعتبار ندارد. ضمناً قبل از انقلاب، تولید نفت از مخازن نفتی به صورت غیرصیانتی انجام میشد و به مخازن کشور آسیب میزد. بعد از انقلاب اسلامی، امام خمینی دستور دادند که تولید نفت کشور صیانتی شود. اگر ما با همان نرخ تخلیه قبلی از میادین نفت تولید میکردیم به دلیل آسیبی که وارد میشد، در سال 1377 تولید نفت ایران به حدود 2.5 میلیون بشکه در روز کاهش مییافت و ادامه این روند، رقم تولید را به کمتر از 1.5 میلیون بشکه میرساند.
در واقع رقم تولید 6 میلیون بشکه در روز، فقط یک دروغ بزرگ است. 6 میلیون بشکه فقط برای دو ماه بوده است. به طور کلی برای هر برنامهی تولیدی باید به 4 سوال پاسخ دهیم. سوال اول: چه زمانی میخواهیم به اعداد تولیدی این برنامه برسیم؟ سوال دوم: آن برنامه تولیدی چه هزینهای میخواهد و ملزومات آن چیست؟
