روزنامه هایی که بر سر دست ها رفتند

محمد مهدی حاتمی

div align="justify">در بیست و ششمین روز از دی ماه سال ۵۷، مردم سرمست از خروج شاه پهلوی از کشور، در حالی در خیابان ها به شادی پرداختند که نسخه هایی از روزنامه اطلاعات در دست داشتند، با تیتری که حتی امروز هم صفت «بزرگترین تیتر تاریخ مطبوعات ایران از نظر اندازه فونت» را با خودش یدک می کشد:«شاه رفت!»

شاه رفت، اما ماجرای تیترهای بزرگ و روزنامه هایی بر سر دست ها که به نوعی جایگاه اعلام نظر و به بیان فنی «مانیفست» برای مردم تبدیل شده بودند، بارها در ایران تکرار شد. «امام آمد»، دومین تیتر از این دست بود: کوتاه، کوبنده و برانگیزاننده. این یکی را اطلاعات زده بود.

تیراژ های رویایی

در سالهای انقلاب، با جمعیت حدوداً ۳۵ میلیونی که ایران در آن سالها داشت و در حالی که تنها ۳۰ درصد جمعیت کشور شهرنشین بودند و بیش از ۴۰ درصد جمعیت هم سواد نداشتند، تیراژ کیهان و اطلاعات به حدود ۱ میلیون نسخه در روز رسیده بود. پر تیراژترین روزنامه این روزهای ایران، روزنامه همشهری است که گفته می شود تیراژ آن از ۴۰۰ هزار نسخه در روز بیشتر نیست.

انفجار فروش و توجه به رسانه های چاپی، محدود به روزهای انقلاب نماند. تیتر «خرمشهر آزاد شد» را در روزهای پر التهاب جنگ تحمیلی، هم کیهان کار کرد و هم اطلاعات و کدام ایرانی دست کم ۵۰-۴۰ ساله هست که آن روزهای شیرین پیروزی را با آن تیترهای کوتاه و کوبنده از یاد ببرد.

روزنامه به مثابه مانیفست

هیجان وقوع انقلابی که طبقات سیاسی و حتی اجتماعی را زیر و زبر کرد و بسیاری را از ذیل بر صدر نشاند و بسیارانی دیگر را از صدر به ذیل، محملی در باور و جایگاه افکار عمومی می خواست که بتواند به منصه ظهور برسد. در ایران انقلابی، مطبوعات این محمل را فراهم کرده بودند. هیجان های فروخورده، در تیترهای صفحات اول روزنامه ها، فریاد زده می شدند.

این روزها اما فضای شور و شوق بر آمده از اعلام توافق هسته ای تاریخی ایران و غرب، بار دیگر تصاویری را زنده کرد که شاید تنها بتوان در آرشیوها پیدایشان کرد. مردمی که ۱۲ سال بود انتظار پایان یافتن مناقشه اتمی را می کشیدند، به خیایان ها آمده بودند و روزنامه هایی را در دست داشتند با تصویر مردی که به امیر کبیر تشبیه شده بود.

جامعه شناسان فرهنگی شاید بتوانند برای این «تصاویر اجتماعی» تفاسیری بیایند. این تفاسیر اما عجالتاً از نگاه نگارنده، چیزی در این مایه اند: نوستالژی جمعی مردم ایران، صحنه بروزش را یافته بود و موفقیت تیم هسته ای بی ادعا، فروتن و خوشرو، در کمتر از ۲ سال، ۶ قدرت بین المللی را به پذیرش ایران در جامعه جهانی وا داشته بود. این فتح الفتوح شاید چنان که هاشمی رفسنجانی گفته است، چیزی هم ردیف فتح خرمشهر باشد، پس شور و شوق برآمده از آن هم باید خاطره آن فتح بزرگ را زنده کند، آن هم با «ابزاری کلاسیک»!

ایرانیان خوشحالی که شب بیست و سوم تیر ماه ۹۴ به خیابان ها آمده بودند، ابزاری می خواستند برای عمومی کردن شادی شان. روزنامه آن ابزار ساده ای بود که این مهم را عهده دار شد. تلگرام و وایبر، برای اولین بار از رسانه چاپی عقب ماندند.

اشتراک‌گذاری:

لینک کوتاه: