از جمعیت شیر و خورشید تا هلال احمر
با انتشار اخبار زلزله در رسانههای آن روزگار، مبلغ قابل توجهی کمک نقدی از سوی کشورهای دیگر از جمله آمریکا برای مردم زلزلهزده به ایران رسید. آمریکاییها اصرار داشتند که این وجوه اهدایی به حاج آخوند تحویل داده شود تا توسط او برای مردم آسیبدیده از زلزله هزینه شود. عارف تربتی اما این پیشنهاد را قبول نکرد و در نهایت این مبلغ در اختیار کمیسیونی از معتمدان مردمی قرار گرفت و در یکی از مریضخانههای شهر صرف شد. پس از این اتفاقات بود که ضرورت وجود مرجعی برای ساماندهی به کمکهای خارجی و امدادرسانی در مواقع بحرانی احساس شد و در پی آن جلسه هیأت مرکزی جمعیت شیر و خورشید سرخ تشکیل و اعضای هیأتمدیره آن مشخص شدند.
نخستین بار در میان اسناد مربوط به جنگهای داخلی بین استبدادطلبان و مشروطهخواهان، به فعالیتهای بشردوستانه جمعیت شیر و خورشید سرخ اشاره شده است. نام این جمعیت از ابتدا با نام دکتر امیراعلم گره خورده است. او که فارغالتحصیل رشته پزشکی از دانشگاه لیون فرانسه بود و در دارالفنون و دانشگاه تهران کالبد شکافی تدریس میکرد، سالها برای ثبت و به رسمیت شناختن فعالیتهای این جمعیت تلاش کرد تا این که در سال ۱۳۰۱ موافقت شاه را برای تشکیل سازمانی با اهداف بشردوستانه در ایران جلب کرد.
چهارم بهمن ۱۳۰۱ بود که پس از موافقت شاه با تشکیل سازمان شیر و خورشید سرخ، آخرین ولیعهد قاجارها یادداشتی را ضمیمه نظامنامه این جمعیت کرد و ریاست افتخاری آن را پذیرفت. «نظامنامه تشکیلات جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران را ملاحظه کردم، ریاست افتخاری این جمعیت نوع پرور را با کمال مسرت میپذیرم و امیدوارم در زیر سایه و با توجهات بندگان اعلیحضرت اقدس شاهنشاهی روحنا فداه جمعیت خیریه مذکور موفقیت کامل در خدمت به نوع حاصل نمایند.»
اما بعد از تصویب اساسنامه اقدام چشمگیری توسط این جمعیت صورت نمیگیرد تا این که بعد از زلزله شدیدی که در تربت حیدریه اتفاق افتاد، بالاخره در روز پنجم مرداد ۱۳۰۲ نخستین نشست رسمی هیأت مرکزی «سازمان شیر و خورشید سرخ ایران» با حضور مشیرالدوله رئیسالوزرا و اعضای هیأت دولت در کاخ گلستان برگزار شد. اعضای ﻣﺆﺳﺲ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺷﯿﺮ و ﺧﻮرﺷﯿﺪ ﺳﺮخ هم در همین نشست تعیین شدند که از جمله آنها: «رضاخان میرپنج (سردار سپه)، صمد خان ممتازالسلطنه (سفیر ایران در پاریس)، امیرخان اعلم (پایهگذار جمعیت شیر و خورشید سرخ)، احمدخان قوامالدوله (نخستوزیر)، عباس ادهم الملک (پزشک مخصوص احمد شاه) و...» بودند.
در سال ۱۳۰۸ نخستین نشست کنوانسیون ژنو بعد از جنگ جهانی اول برگزار شد و در این نشست بود که نشان شیر و خورشید سرخ برای ایران و نشان هلال احمر برای ترکیه از سوی کشورهای عضو کنوانسیون در سراسر دنیا به رسمیت شناخته شد. بعد از انقلاب سال ۵۷ جمعیت شیر و خورشید سرخ در قالب جمعیت هلال احمر فعالیت خود را ادامه داد. این تغییر در پی اظهارات بنیانگذار انقلاب اسلامی صورت گرفت که در اسفند ۵۷ در مدرسه فیضیه قم گفتند: «بیرق ایران نباید بیرق شاهنشاهی باشد. آرمهای ایران نباید آرمهای شاهنشاهی باشد. باید آرمهای اسلامی باشد. از همه وزارتخانهها، از همه ادارات، باید این شیر و خورشید منحوس قطع بشود.»
