توافق گازی باکو- عشق آباد درخزر
در صورت راه اندازی خط لوله ترانس خزر در سالهای آینده، ظرفیتهای خطوط لوله موجود در قالب کریدور جنوبی گاز (SGC) که در حال حاضر گاز جمهوری آذربایجان را به ترکیه و اروپا منتقل میکند، بستری آماده و مهیا برای آغاز سریع صادرات گاز ترکمنستان به اروپا است. این کریدور (شامل دو شاخه اصلی تاناپ و ترانس آدریاتیک) که از سال 2018 انتقال گاز به ترکیه و از 31 دسامبر 2020 انتقال گاز به یونان، آلبانی و ایتالیا را آغاز کرده است، صرفا با نیمی از ظرفیت خود در حال فعالیت است و پیشبینی میشود، گاز ترکمنستان، مناسبترین گزینه برای پر کردن ظرفیت باقیمانده آن خواهد بود.با همه اینها، آمادگی ترکمنستان برای اجرای راهبرد متنوعسازی خطوط انتقال انرژی و صادرات گاز به اتحادیه اروپا -حتی در صورت تحقق فیزیکی خط لوله ترانس خزر- تنها بخشی از ضرورتهای مربوط به عملیاتی شدن جریان انتقال گاز ترکمنی به اروپا را فراهم میآورد. ضرورت دیگر، مربوط به رغبت بازار هدف به خریداری این گاز و سایر ملاحظات غیراقتصادی است که بر آن مؤثر خواهد بود. اروپاییها، مانند هر بازیگر دیگر، با هدف حداکثرسازی منافع خود وارد میدان مبادله میشوند و طرح ایدههای مختلف از سوی آنها، الزاما بهمعنای اجرای این ایدهها در هر شرایط و با هر هزینهای نیست. نمونه آن، تجربه کنار گذاشتن منابع گاز شرق خزر (از جمله ترکمنستان) از جریان انتقال گاز حوزه خزر به این اتحادیه است که بهدنبال کشف منابع جدید گازی در میدان بزرگ شاهدنیز (واقع در 70 کیلومتری جنوب شرق باکو) و بسندگی آن صورت گرفت. طرح اولیه این خط لوله که در اواخر دهه 1990 با هدف انتقال گاز ترکمنستان از طریق دریای خزر به سواحل آذربایجان و سپس به ترکیه و اروپا (با حمایت مالی کنسرسیوم شرکتهایShell ، Bechtel و GE) برنامهریزی شده بود، پس از کشف میدان شاهدنیز دچار دگرگونی اساسی شده و تمرکز آن بر توسعه و استخراج منابع داخلی جمهوری آذربایجان معطوف شد. بنابراین، بر خلاف آنچه که در عرصه دیپلماسی جریان دارد، در عمل، اتحادیه اروپا شریک تجاری چندان قابل اعتمادی در عرصه مبادلات انرژی حوزه خزر ظاهر نشده است.
مسئله دیگر، مربوط به مناسبات گازی مسکو و اتحادیه اروپا است. در حال حاضر، بخش عمده گاز مورد نیاز اتحادیه اروپا توسط روسیه تأمین میشود و طبیعتا، این کشور در تلاش است تا از حضور تأمینکنندههای احتمالی رقیب در این بازار جلوگیری کرده و موقعیت خود را بهعنوان تأمین کننده اصلی انرژی این قاره تثبیت کند. خطوط لوله جدید در حوزه جنوبی خزر، ضمن تأثیر مستقیم بر انحصار صادرات گاز روسیه به اروپا و افزایش امنیت انرژی کشورهای این اتحادیه، فرصتهای جدیدی را برای فزایندگی ظرفیت تجاری و قدرت چانهزنی اروپاییها بر سر قیمت فراهم میآورد. با وجود این، بخش مهمی از آینده صادرات گاز ترکمنستان به اروپا، احتمالاً به محاسبات بروکسل در ابعاد مختلف و میزان آمادگی (اراده واقعی) آن برای تحمیل (و تحمل) فشار برای مهار روسیه و عملیاتیسازی خط لوله گاز ترانس خزر بستگی خواهد داشت.
