هیرمند و سیستان شوربخت

سایت خبری تحلیلی ساعت 24- ايران از 100 سال پيش به اين طرف به دلايل گوناگون رعايت حال افغانستان در بهره‌برداري از آب رودخانه هيرمند را كرده است. نكته‌اي كه در بيش از يك قرن گذشته حايز اهميت است اين است كه افغان‌ها با گذشت زمان موضع سرسختانه‌تري نسبت به ايران در خصوص آب‌هاي هيرمند اتخاذ كرده‌اند و اگر زماني به تقسيم نصب آب با ايران راضي مي‌شدند، هم‌اكنون اين مقدار را بيسار كمتر (در حدود 22 مترمكعب در ثانيه) و در برخي موارد به قطع كامل آب رسانده‌اند. در بعضي موارد افغان‌ها حتي حاضر نيستند اجازه دهند كه سيلاب‌هاي بهاري به سمت هامون جاري شود و ترجيح مي‌دهند كه اين سيلاب‌ها را بدون استفاده در چاله گودرزه‌ رها كنند. كشور افغانستان براي احياي كشاورزي خود كه تنها بخش عمده اقتصادي كشور است به آب هيرمند نياز بيشتري خواهد داشت و به خصوص اينكه اين رودخانه در بخشي از افغانستان جاري است كه عمدتا صاف و قابل كشاورزي است و مي‌تواند به عنوان نقطه اتكا براي اين كشور محسوب شود. از حدود 130 سال قبل قراردادهاي متعددي بين ايران و افغانستان در مورد استفاده از آب هيرمند منعقد شده است كه سهم ايران در هر قرارداد نسبت به قبل كمتر شده است. جدول زير

قراردادهاي منتعقد شده بين ايران و افغانستان در مورد رودخانه هيرمند
نام قرارداد
سال انعقاد (شمسي)
سهم ساليانه ايران (ميليون متر مكعب)
حكميت گلد اسميت
1251
3400
حكميت مك ماهون
1284
2300
پروتكل موقت
1317
3400
پروتكل هيرمند
1351
820

در 100 سال گذشته افغان‌ها با ساخت سدهاي مخزني و انحرافي روي هيرمند و جدا كردن كانال‌هاي متعددي از آن، ميزان آب جاري به سمت ايران (سيستان) را كاهش داده‌اند. اين موضوع در مواقع خشكسالي در بخش علياي رودخانه، كم‌آبي سيستان را تشديد كرده است.
قرار گرفتن سيستان در بخش انتهايي حوضه هيرمند و وابستگي شديد آن به آب هيرمند، ناحيه سيستان را به شدت آسيب‌پذير كرده است. افزايش مصرف آب هيرمند در افغانستان در 100 سال گذشته و كاهش آب جاري به سمت سيستان باعث خشك شدن هامون، كاهش وسعت زمين‌هاي كشاورزي سيستان و در نهايت سبب مهاجرت تعداد زيادي از جمعيت اين منطقه شده است.
قرار گرفتن 95 درصد از مسير هيرمند در افغانستان، استفاده بيشتر افغان‌ها از آب هيرمند و وابستگي زياد ولايت‌هاي جنوب و جنوب غربي افغانستان به آب اين رودخانه موجب شده، مساله تقسيم آب هيرمند به صورت موضوع ملي كه مورد توجه عموم مردم كشور است درآيد و اين مورد تصميم‌گيري درباره تقسيم آب هيرمند از سوي دولت افغانستان و حل آن مشكل بين دو كشور را دشوار كرده است.
نفوذ قدرت‌هاي خارجي در افغانستان و حمايت آنها از اين كشور براي جلب حمايت افغان‌ها، هموره در مورد مساله تقسيم اب هيرمند به زيان ايران بوده است.
امريكايي‌ها با احداث سد‌ها و كانال‌هايي روي رود هيرمند بعد از دهه 1320 شمسي و جانبداري از افغانستان در راي كميسيون بي‌طرف هيرمند موضوع ايران در قبال مساله تقسيم آب هيرمند را به شدت تضعيف نمودند. راي كميسيون بي‌طرف هيرمند بهانه مناسبي به دست افغان‌انداد كه پس از آن همواره سهم آب مورد نياز سيستان را 22 متر مكعب در ثانيه مي‌دانستند و حاضر به پذيرفتن ميزاني بيشتر از آن نبودند.
قرارداد تقسيم آب هيرمند در سال 1351 شمسي، بين ايران و افغانستان تحت تاثير روابط منطقه‌اي ايران براي جلوگيري از نفوذ شوروي سابق و حفظ آن در پايگاه غرب منعقد شد. طبق اين قرارداد سهم آب ايران از رود هيرمند 26 مترمكعب در ثانيه است كه به هيچ وجه نيازهاي آبي سيستان را تامين نخواهد كرد. اجراي اين قرارداد باعث خشك شدن درياچه هامون و وقوع فاجعه در محيط زيست سيستان شده است و لطمه بزرگي به اقتصاد اين ناحيه وارد كرده است.

اشتراک‌گذاری:

لینک کوتاه: