جایی که سینما به سیاست و محیط زیست میرسد
اشکهای ٣٠میلیوندلاری دیکاپریو برای محیطزیست
لئوناردو دیکاپریو، بازیگر تحسینشده این دوره اسکار، این روزها توجه جهانی را به خود جلب کرده است، بهطوریکه بسیاری از رسانهها او را در ابتدا فعال محیطزیست معرفی کردهاند و بعد بازیگر. روزنامه «گاردین» در گزارشی که بعد از مراسم منتشر کرد، با اشاره به صحبتهای این بازیگر ٤١ساله در سخنرانی دریافت جایزهاش نوشت: «دیکاپریو در سخنرانی خود مخاطبانش را به مقابله با سیاستهای مروج مصرف و حمایت از سیاستمدارانی که در مقابل گرمشدن هوا میایستند، ترغیب کرد. شاید مراسم اسکار فرصتی بود تا دیکاپریو خود را برای مخاطبان سینما در سرتاسر دنیا با عنوان فعال محیطزیست معرفی کند ولی واقعیت این است که دیکاپریو سالهاست در این زمینه فعالیت میکند و به گفته دیگر فعالان محیطزیست، در این زمینه بسیار سرسخت است. در طول چندسال گذشته این بازیگر هالیوود ٣٠میلیوندلار از درآمدش را صرف پیشبرد مذاکرات در زمینه تغییرات اقلیمی کرده است. او از طریق «بنیاد دیکاپریو» که اندکی پس از بازی در فیلم «تایتانیک» آن را تأسیس کرد، تلاشهای زیادی برای آگاهیبخشی عمومی در این زمینه انجام داده است. او همچنین برای جلوگیری از انقراض ببرها و جزیرههای مرجانی، مبالغ هنگفتی را خرج کرده است. از سال ٢٠١٤ تاکنون او در بسیاری از راهپیماییهای عمومی علیه تغییرات اقلیمی ازجمله راهپیمایی ٤٠٠هزارنفری دسامبر سال گذشته در منهتن آمریکا شرکت کرده است. ژانویه سال گذشته او از میهمانهای اختصاصی اجلاس اقتصادی داووس بود تا در این زمینه صحبت کند. او همچنین در حاشیه مذاکرات تغییرات اقلیمی در پاریس با «بانکیمون»، دبیرکل سازمان ملل متحد، دیدار و در این زمینه صحبت کرده است. البته دیکاپریو، تنها بازیگر هالیوود نیست که علیه تغییرات اقلیمی موضع گرفته است. «مارک رافالو»، بازیگر هالیوود که بهخاطر بازی در فیلم «اسپاتلایت» در اسکار امسال حضور داشت، از دیگر فعالان محیطزیست است. باوجوداین فعالان حوزه محیطزیست فعالیتهای دیکاپریو را بسیار قابل توجه و تقدیر میدانند. «انریک سالا»، از سردبیران ارشد نشریه معروف «نشنالجئوگرافیک» که در زمینه تغییرات اقلیمی با دیکاپریو همکاری داشته است، به «گاردین» میگوید: «سازمانهای غیردولتی بسیاری در زمینه محیطزیست فعال هستند ولی واقعیت این است که از میان همه آنها بنیاد دیکاپریو بهخاطر حضور شخص او بسیار در این زمینه تأثیرگذار است. از مردم عادی گرفته تا رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا بهشدت برای دیکاپریو احترام قائل هستند و وقتی حرفی در این زمینه میزند کاملا تأثیرگذار است». «جانسون پاستور»، دیپلمات برجسته و از اعضای سازمان ملل متحد که در زمینه تغییرات اقلیمی فعالیت میکند، نیز در این زمینه به «گاردین» میگوید: «وقتی کسی مثل دیکاپریو به شکل کاملا جدی و شفاف درباره موضوع تغییرات اقلیمی با مردم حرف میزند، تأثیر زیادی روی مردم دارد. از اینکه دیکاپریو را در مبارزه با تغییرات اقلیمی در کنار خودمان داریم بسیار خوشحالم». نکته قابلتوجه درباره دیکاپریو این است که او بهتازگی با این موضوعات آشنا نشده بلکه او از دهه ٩٠ میلادی فعالیت در حوزه محیطزیست را آغاز کرده است. او حتی در مصاحبهای گفته است که والدینش در اتاق خواب کودکیاش نقاشیای آویزان کرده بودند که تنوع گونههای زیستی در آن به نمایش گذاشته شده بود و دیکاپریو از فکرکردن به اینکه درحالحاضر بسیاری از آن جانوران منقرض شدهاند، ناراحت میشود. اما نقطه عطف زندگی او ملاقات و صحبت با «الگور»، فعال محیطزیست و سیاستمدار آمریکایی، بود. «کلی کریدر»، فعال محیطزیست و از نزدیکان الگور، درباره این ملاقات به «گاردین» میگوید: «دیکاپریو و الگور یکبار همدیگر را در سال ١٩٩٨ زمانی که الگور، معاون بیل کلینتون، رئیسجمهور وقت آمریکا، بود، ملاقات کرده بودند و همین باعث شده بود دیکاپریو وارد فعالیتهای زیستمحیطی شود. اما بار دوم که یکدیگر را ملاقات کردند یک دهه بعد بهطور تصادفی در سفری هوایی به مقصد اروپا بود. در طول پرواز، الگور همه چیزهایی که در زمینه تغییرات اقلیمی میدانست به دیکاپریو منتقل کرد. وقتی سفر تمام شد متوجه شدیم دیکاپریو آنقدر تحتتأثیر حرفهای الگور قرار گرفته که تمام مدت گریه کرده است». دیکاپریو همچنین علاقه زیادی نسبت به تحقیقات در زمینه تغییرات اقلیمی دارد. او با «مایکل مان»، دانشمند حوزه محیطزیست و استاد دانشگاه «پن استید یونیورسیتی»، ارتباط دارد. مان در این زمینه به «گاردین» میگوید: «ما علاوه بر ارتباط ایمیلی، گاهی اوقات با هم تماس داریم. دیکاپریو با من تماس میگیرد و درباره نتایج تحقیقات در زمینه تغییرات اقلیمی از من سؤال میکند. اکتبر گذشته نیز با هم ملاقات حضوری داشتیم و چندینساعت با هم در این زمینه صحبت کردیم. من بهشدت تحتتأثیر او قرار گرفتم. او در این زمینه مطالعه جدی دارد و سؤالات بسیار دقیقی از من میپرسد. من معتقدم که دیکاپریو عمیقا و قلبا برای این موضوع اهمیت قائل است». او درحالحاضر مشغول کار روی مستندی درباره تغییرات اقلیمی است که باعث شد تابستان گذشته به قطب شمال سفر کند. دیکاپریو در این زمینه به مجله «رولینگاستون» گفته است: «من واقعا نسبت به تغییرات اقلیمی حساسم. روزی نیست که چندینساعت مشغول فکرکردن و مطالعهکردن در این زمینه نباشم. تغییرات اقلیمی یک آتش زیر خاکستر است و ما باید از هماکنون برای مقابله با آن تلاش کنیم»؛ حرفهایی که به نظر میرسد از دغدغه جدی دیکاپریو در این زمینه حکایت میکند.
نژادپرستان در هاليوود
یکی از چالشهای هشتادوهشتمین دوره آکادمی اسکار، راهافتادن کمپینی تحت عنوان «اسکار زیادی سفید است» علیه این جایزه بینالمللی بود. این کمپین در مدت کوتاهی توانست تعداد زیادی از هنرمندان سیاهپوست را با خود همراه کند؛ کمپینی که به تعداد کم نامزدها و برندگان سیاهپوست جایزه اسکار اعتراض داشت و از هنرمندان میخواست تا این مراسم را تحریم کنند و در شب برگزاری آن حضور نداشته باشند. یکی از چهرههای مشهور این کمپین «ویل اسمیت»، بازیگر سیاهپوست مجموعه فیلمهای «مردان سیاهپوش»، بود. اما در آستانه برگزاری مراسم جایزه اسکار، اتفاق دیگری افتاد که بر رواج نژادپرستی در برگزاری این مراسم صحه گذاشت. «ساشین لیتلفدر»، بازیگر و فعال سرخپوست، در مصاحبهای با «لسآنجلستایمز» از رفتارهای خشن برگزارکنندگان اسکار با خود پرده برداشت. برای بسیاری از مخاطبان سینما شاید نام لیتلفدر ناآشنا باشد اما نام «مارلون براندو»، چهره شهیر هالیوود و خالق «ویتو کورلئونه»، پدرخوانده معروف آشناست. در چهلوپنجمین دوره آکادمی اسکار، مارلون براندو برای بازی در فیلم پدرخوانده به کارگردانی «فرانسیس فورد کاپولا»، برنده جایزه اسکار نقش اول مرد شد. اما او ٤٣ سال پیش در سال ١٩٧٣ و خیلی قبلتر از ویل اسمیت و دیگر فعالان سیاهپوست، اسکار را تحریم کرد و به این مراسم نیامد. وقتی اسم او را بهعنوان برنده خواندند، ساشین از جای خود بلند شد و به جایگاه رفت تا دلیل نبود براندو را توضیح دهد. او در ٦٠ ثانیهای که فرصت داشت، توضیح داد که براندو از برخورد صنعت سینما با سرخپوستان آمریکا ناراضی است و به همین خاطر فرصت دریافت جایزه و سخنرانی را به ساشین داده تا به این شکل صدای اعتراضش را به مخاطبان سینما برساند. حالا ساشین در گفتوگو با لسآنجلستایمز توضیح داده چقدر آن ٦٠ ثانیه بر او سخت گذشته است. او میگوید: «من ٦٠ ثانیه و حتی کمتر فرصت داشتم تا هم درباره دلیل نبود براندو در مراسم صحبت کنم و هم درباره تبعیض نژادی در صنعت سینمای آمریکا. لحظات بسیار سختی بود. نباید توهین یا جدلی اتفاق میافتاد بلکه این موضوع باید به همان ظرافتی که براندو انتظار داشت، بیان میشد». ساشین که در آن زمان ٢٧ ساله بود و با لباس سرخپوستان آمریکا در مراسم حاضر شده بود، ادامه میدهد: «آنها از حضور من بسیار ناراحت بودند. مرا تهدید کردند که اگر سخنرانیام بیشتر از ٦٠ ثانیه طول بکشد، من را از روی صحنه پایین میکشند. جان وین یکی از این افراد بود که اجرای مراسم را برعهده داشت. او در کنار صحنه بههمراه شش نیروی امنیتی حضور داشت و منتظر بود تا سخنرانیام تمام شود». او همچنین تأکید میکند: «خیلیها از این ناراحت بودند که چرا براندو یک زن را بهجای خود فرستاده است. بعد از سخنرانی نیز خیلیها به من توهین کردند. حتی بعضیها میگفتند از کجا معلوم که ساشین واقعا سرخپوست باشد». او همچنین توضیح میدهد که بعد از انجام سخنرانیاش، دو نیروی امنیتی او را تا بیرون سالن همراهی میکنند و اجازه نمیدهند که او به بقیه نزدیک شود. ساشین در گفتوگوی خود با لسآنجلستایمز، مارلون براندو را اولین کسی معرفی میکند که اسکار را به فرصتی برای حرفزدن از سیاست تبدیل کرد. او میگوید: «کشتار سرخپوستان در ووندد نی، یکی از موضوعاتی بود که رسانهها اجازه صحبتکردن درباره آن را نداشتند. اما وقتی مارلون براندو مرا بهجای خود روی صحنه فرستاد، این موضوع دوباره مطرح شد و ما توانستیم درباره قتلعام سرخپوستان داکوتا توسط ارتش ایالات متحده آمریکا، سخن بگوییم». البته این تنها نتیجه اعتراض براندو و صحبتهای ساشین نبود. به گفته او، پس از آن افبیآی، حساسیتهای بیشتری را نسبت به فعالیتهای او اعمال کرد و از سوی دیگر صنعت فیلمسازی هم دیگر تمایلی برای استفاده از او بهعنوان بازیگر نداشت. ساشین لیتلفدر ازجمله کسانی بود که پس از راهاندازی کمپین «اسکار زیادی سفید است» با ویل اسمیت و همسرش، «جادا پینکت اسمیت» همراه شد و به آنها نامه نوشت. جادا پینکت اسمیت در پاسخ، از این تماس ابراز خرسندی بسیاری کرد و سخنرانی ساشین را یکی از افتخارآمیزترین لحظات اسکار نامید. ساشین در گفتوگوی خود با لسآنجلستایمز تأکید میکند که از سال ١٩٧٣ تاکنون اسکار تغییر چندانی در زمینه تبعیض نژادی نکرده است. او همچنین از «باراک اوباما»، رئیسجمهور آمریکا، بهخاطر پیامی که در این زمینه داد، تشکر کرده و گفته است او تنها کسی است که واقعا میفهمد با ادامه پیداکردن تبعیض در صنعت فیلمسازی چه بلایی بر سر اقلیتهای قومی و نژادی در آمریکا و در تمام دنیا خواهد آمد.
کودکان آزاردیده
یکی دیگر از حواشی اسکار امسال، موضعگیری گسترده شرکتکنندگان در این مراسم علیه تجاوز جنسی بهویژه به کودکان بود. بهعلاوه امسال فیلم «اسپاتلایت» به کارگردانی «توماس مککارتی»، که راجع به افشاگری روزنامه «بوستونگلوب» درباره تجاوز جنسی به کودکان توسط کشیشان کاتولیک است، جایزه اسکار بهترین فیلم را از آن خود کرد. «لیدی گاگا»، خواننده آمریکایی، نیز در این مراسم به اجرای موسیقی فیلم مستند «شکارگاه» که درباره تجاوز جنسی است، پرداخت؛ اجرائی که در آن بازماندگان تجاوز جنسی در کودکی حضور داشتند. مراسم اسکار امسال همچنین میزبان «جو بایدن»، معاون رئیسجمهور آمریکا، بود. او که برای معرفیکردن آهنگ فیلم شکارگاه روی صحنه رفته بود، نسبت به تجاوز موضعگیری کرد و گفت: «بیایید عهد ببندیم که فرهنگ را تغییر دهیم. ما میتوانیم فرهنگ را تغییر دهیم تا هیچ زن و مردی که مورد سوءاستفاده قرار گرفته، مثل بازماندگانی که امشب اینجا میبینید، دیگر هرگز مجبور نباشد از خود بپرسد «من چهکار کردم؟» آنها هیچ کار اشتباهی انجام ندادند. آنها قربانی هستند. این را واقعا میگویم». اما تازه پس از مراسم بود که موجی علیه تجاوز جنسی در شبکههای اجتماعی به راه افتاد؛ موجی که البته با تقدیر و تشکر از لیدی گاگا و جو بایدن، همراه بود. یکی از افرادی که قدردان مراسم اسکار امسال بود، «جایمی کینگ»، بازیگر هالیوود، است. او البته ضمن قدردانی از برگزارکنندگان این مراسم، پرده از یکی از رازهای زندگی خودش برداشت. بازیگر فیلم «شهر گناه» پس از مراسم اسکار در حساب کاربریاش در شبکه اجتماعی توییتر نوشت: «خیلی ازت ممنونم لیدی گاگا، من بالاخره بعد از سالها مورد آزار قرارگرفتن، احساس میکنم درمان شدهام. وقتش رسیده شجاع باشیم و درباره تجاوز جنسی حرف بزنیم. بیایید این کار را انجام دهیم». او سپس در حساب کاربریاش در شبکه اجتماعی اینستاگرام با بهاشتراکگذاشتن عکسی از دوران نوجوانیاش از همسر، دو دوست و روانشناسش تشکر کرد که در طول این سالها در کنار او بودهاند. او نوشته است که این افراد تنها کسانی بودهاند که جایمی رازش را با آنها در میان گذاشته است. این هنرپیشه هالیوود همچنین نوشته است: «از خودم هم ممنونم که نگذاشتم این اتفاق برای همیشه مخفی باقی بماند. امشب شب جشنگرفتن است؛ جشن تغییر، جشن خجالتزدهنبودن بهخاطر نژاد، رنگ پوست، جایگاه، شرایط، محیط زندگی و گذشته. از این پس من آزادم. ممنونم از همه کسانی که این فضای امن را ایجاد کردند که من بتوانم درباره گذشتهام و آنچه برایم اتفاق افتاده است، صحبت کنم. در این عکس ١٤ساله هستم. من در ١٢سالگی مورد آزار جنسی قرار گرفتم». پس از این اتفاقات، «مارک رافالو»، از بازیگران فیلم اسپاتلایت، نیز در گفتوگویی از اینکه آکادمی اسکار جایزه بهترین فیلم را به اسپاتلایت اهدا کرده است، تشکر کرد و گفت که این کار کمک بزرگی به قربانیان و بازماندگان تجاوز و آزار جنسی خواهد کرد. همچنین «مارک رزندس»، ازجمله خبرنگاران روزنامه بوستونگلوب که ماجرای تجاوز جنسی کشیشان کاتولیک را افشا کرد و نقش او را در فیلم اسپاتلایت، رافالو ایفا میکند، درباره این فیلم به «اسکاینیوز» گفت: «برای سالها کسانی که مورد تجاوز جنسی قرار میگرفتند نهتنها از این موضوع خجالت میکشیدند بلکه حس میکردند کار اشتباهی انجام دادهاند. آنها احساس تنهایی میکردند و نمیتوانستند با هیچکس درباره اتفاقی که برایشان افتاده است صحبت کنند. گزارش ما درباره ماجرای تجاوز جنسی باعث شد جامعه نسبت به این موضوع حساس شود. ساختهشدن فیلم و جایزهبردن آن مجددا این موضوع را در جامعه مطرح کرده است»؛ موضوعی که «فیل ساویانو»، ازجمله قربانیان تجاوز جنسی توسط کشیشان کاتولیک، نیز در گفتوگوی دیگری با «اسکاینیوز» بر آن تأکید کرده است. او همچنین در این گفتوگو ابراز امیدواری کرده است که ساختهشدن این فیلم باعث واکنش «پاپ فرانسیس»، رهبر مذهبی کاتولیکهای جهان، شود زیرا به گفته او پاپ فرانسیس فردی روشنبین و خواهان ایجاد تغییرات در جامعه جهانی است.
شرق
