پای دولت روی مین است

style="line-height: 1.5em;">سایت خبری تحلیلی ساعت 24- بهناز صادق پور- اقتصاد ایران سال هاست که بیمار است . حالا اما کار به ا ظطرار رسیده و نگرانی ها از وضعیت اقتصاد در اوج است . نگرانی هایی که گاه در سطح نگرانی می ماند و تبدیل به گامی عملی برای بهبود شرایط نمی شود . دولت روحانی که قرار بود نسخه عاجل شفای اقتصادی باشد نیز گرچه خوب شروع کرده با سرعت لازم در این عرصه گام برنمی دارد . اینها نگرانی هایی است که ما را واداشت برای یافتن جواب به سراغ محمد ستاری فر برویم . استاد با تجربه اقتصاد و یکی از معدود دولتمردانی که همواره ادبیات علمی اقتصادی را به ادبیات پوپولیستی ترجیح داده . وی از ریشه های اصلی مشکلات کشور می گوید از اینکه کیفیت تدبیر امور در کشور مناسب نیست . مصاحبه ساعت 24 با ستاری فر را بخوانید:
-جناب آقای ستاری فر اقتصاد ایران در شرایط حاضر با دو معضل جدی روبروست : رکود و تورم. از دید شما سیاست های اقتصادی دولت باید اول معطوف به حل کدامیک از این مشکلات باشد ؟ به ویژه اینکه وضعیت بیکاری هم به مرز بحرانی رسیده است.
عوامل ذی مدخل در رشد و تحرک اقتصادی یا در رکود و تورم گسترده هستند . این عوامل هم در حوزه اقتصادی قرار دارند و هم درحوزه غیر اقتصادی . در کشور ما ریشه عواملی مثل رکود ، تورم و بیکاری که تهدید جدی هستند ، با متغیر های کلیدی و اصلاحگر چالش ها و تهدید ها در حوزه اقتصادی نیست . گرچه چگونگی حجم پول ، نقدینگی ، نرخ ارز و تشکیل سرمایه ثابت یا مثلا بهره وری بسیار مهم هستند اما در سیستم اقتصادی ما اثر بخشی و کارایی لازم را ندارند.می توان نتیجه گرفت که مهم ترین متغیر ها در حوزه غیر اقتصادی هستند . در واقع می خواهم بر این نکته تاکید کنم که گرچه عوامل اقتصادی بسیار مهم هستند اما این عوامل در فضای مناسب نقش آفرینی می کنند . الان فضا آماده نیست . باید بستر دیگری برای اثر بخشی این عوامل فراهم شود.
-خوب ریشه مشکلات در کدام حوزه است ؟
در سیاست و چگونگی حکمروایی. مثلا 9 سال قبل که متغیر های اقتصادی نوید بخش شکوفایی اقتصادی بود و اقتصاد دانان نوید می دادند نه تنها گشایشی در اقتصاد نشد بلکه کشور به بن بست کشانده شد.
-دقیقا کدام زمان ؟
من بحث سیاسی ندارم و قصدم هم اسم بردن از یک دولت نیست . ما از اول انقلاب نظام تدبیر و کیفیت خوب حکمرانی نداشتیم . یعنی از زمان جنگ، دولت سازندگی و دولت اصلاحات مشکلات بود و بعد در سال های 84 نا 92 ضربه جدی به کشور وارد شد.در کشور در طی 60 سال اجرای برنامه توسعه قبل و بعد از انقلاب ، بستر اقتصادی ، اجتماعی و سیاسی فراهم شده بود. وضعیت زیرساخت های بهداشتی ، آموزشی ، زیربنایی و نیروی انسانی هم به گونه ای بود که از سال 84 باید کشور به سوی رشد شتابان اقتصادی می رفت . اما چنین نشد . دلیل آن هم نبود نظام تدبیر در کشور است .
-البته دولت احمدی نژاد در سال 84 مسئله را به مشکلات برنامه نسبت می داد .
بله گفتند برنامه چهارم تخیلی است و احکام آن آرمانی . اما مدل ها و واقعیت ها به درستی در نظر گرفته شده بودند. برنامه چهارم تداوم عملکرد سال های 80، 81 و 82 بود. عملکرد سه ساله ما دراین سال ها قابل قبول بود . در این سال ها رشد اقتصادی حدود 7.6 درصد بود . یک سال هم رشد به 7.9 درصد رسید . به دلیل تداوم رش گفتیم باید در برنامه چهارم رشد اقتصادی پایدار 8 درصدی داشته باشیم . اما صاحبنظران وصل به دولت نهم و دهم و خود اعضای دولت گفتند این رشد آرمانی است .این در شرایطی بود که بر اساس شاخص هایی چون وضعیت زیربنایی ، فرهنگی و منابع گسترده انسانی رشد باید بالاتر از 8 درصد در نظر گرفته می شد. حتی قبل از انقلاب به رشد های 10 تا 13 درصدی رسیده بودیم . اما سرانجام تمامی امید ها و ظرفیت ها و درآمد 720 میلیارد دلاری فروش نفت وگاز رسید به وضعیتی که در سوال اولتان مطرح کردید : رکود و تورم و بیکاری. بررسی شرایط و ارقام و آنچه در اقتصاد ایران رخ داد را پیش هر کارشناسی ببرید می گوید کیفیت تدبیر امور خوب نبوده است. یعنی متغیر ها خوب بود اما راهبری آنها برای رسیدن به هدف خوب نبوده .
-یعنی آنچه اتفاق افتاد به دلیلی کیفیت نازل تدبیر اموربود که سال هاست در کشور وجود دارد؟ اگر دولت دیگری سر کار بود اما ممکن بود نتایج متفاوتی به دست بیاید .
ببینید60 اقتصاددان ها در 8 سال گذشته بدون در نظر گرفتن نحله های اقتصادی خاص ، دور هم گرد آمدند و از سر تعلق خاطر به کشور گزارش کلیدی به مجموعه حاکمیت و دولت ارائه کرد. درآغاز و پایان نامه ها تذکر مهمی بود که تا آن وقت خیلی مورد توجه قرار نگرفته بود: " کیفیت تدبیر امور عمومی کشور مشکل دارد. رکود و تورم حاصل ناکارامدی اداره عمومی کشوراست.یعنی برای حل دو معضل کلیدی اقتصاد ایران یعنی رکود و تورم ، باید به بحث ریشه ای تر اصلاح تدبیر امور بپردازیم .
-من سوالم را طور دیگری می پرسم . اگر به جای دولت آقای احمدی نژاد ، دولت دیگری سر کار بود شاید با وجود درآمد بالای نفتی و شاخص های مناسب اقتصادی به رشد بالای اقتصادی دست می یافتیم و اصلا رکود و بیکاری اتفاق نمی افتاد . پس در آن صورت باز هم می شد گفت کیفیت تدبیر امور در مجموعه حاکمیت اشکال دارد یا این مشکلات معطوف به عملکرد یک دولت است ؟
نگرانی از اینکه هر از چندی کشور با تصمیمات غلط به این ورطه بیفتد تنها زمانی بر طرف می شود که کیفیت بهتری از اداره امور داشته باشیم . یعنی زمینه ساز این رفتار ها مشکل نبود تدبیر صحیح امور است.
- خوب دو سوال اینجا به ذهن می آید اول اینکه چرا این نظام تدبیر در ایران به درستی وجود ندارد و اینکه چطور برقرار شود؟
باید اول دید چه میزان از گفتمان توسعه در کشور وجود دارد. گفتمان توسعه وقتی شکل می گیرد که مجموعه حاکمیت به یکسری از ارزش های پیش برنده مشترک برسند. فرض این است که این ارزش ها در قانون اساسی لحاظ شده اند. پس اولین گام این است که حاکمیت اعتقاد و الزام عملی به ارزش های قانون اساسی داشته باشد . در قانون اساسی جایگاه دولت ، بازار و چگونگی جایگاه عناصر حاکمیت مشخص شده است. وقتی جایگاه ها معلوم است رهبران نیازمند گفتمان توسعه ای در بستر زمانی کوتاه و میان مدت هستند. یعنی خود اجزای حاکیمت در چنین شرایطی خواهان گفتمان توسعه ای می شوند.
-می شود یک مثال از این بازتعریف و گفتمان توسعه ای بزنید؟
بله . مثلا در وزارت کشاورزی با توجه به بحران آب در کشور چکار کنیم که تولید تخصصی شود. و به سمت تولید و صادرات محصولات کم آب و در مقابل واردات محصولات پر آب برود. وقتی حاکمیت می خواهد جلو برود ، هر سال نیازمند بازسازی و نوسازی خود است. در چنین شرایطی است که حاکمیت تعلق بیشتری نسبت به برنامه های توسعه نشان می دهد و کمی تر، اجرایی تر و همگراتر برنامه ها را عملی می کند. همگرایی به معنای یکی شدن نیست . به معنای آن است که مثلا برای رفع تورم تمامی قوای حاکمیت همگرا عمل می کنند نه یکسان .
-مجموعه حاکمیت در 36 سال گذشته همگرا عمل نکرده ؟
همگرایی به حد لازم نبوده. یعنی خیلی نازل بوده است. به همین دلیلی است که از درآمد افسانه ای 720 میلیارد دلار نتوانستیم استفاده کنیم . وقتی رفتارها واگراست از تحریم بیش از آنکه باید ضربه می خوریم. اگر تحریم باید در اقتصاد مثلا 10 درصد اثر کند ، در شرایطی که تصمیمات واگراست ، تحریم ها 60 درصد اثر می کند.
-در دوره سالهای 84 تا 92 تا حدی یکدستی سیاسی در قوای مختلف کشور و مجموعه حاکمیت به چشم می خورد . در رسانه ها تا قبل از 2،3 سال آخر مسئولان ازهم تعریف می کردند و اخباری مبنی بر حمایت بخش ها از هم به گوش می رسید . در این زمان چطور می گویید تصمیمات واگرایانه بود؟
منظور از همگرایی در آغاز گفتار نیک است اما در ادامه " دوصد گفته چون نیم کردار نیست " در سال های 84 تا 92 در ظاهر گفته می شد یکجور حرف می زنیم اما در همان زمان قانون برنامه چهارم کنار گذاشته شده بود .رئیس جمهور قانون برنامه را به سخره گرفته بود. این یعنی واگرایی. در واقع بودجه ها هیچ تبعیتی از اسناد بالادستی نداشت و اگر چشم انداز دعوت به شمال می کرد ، عملکرد بودجه رو به جنوب بود. از نشانه های بی ثباتی و واگرایی متمم هایی بود که در مورد بودجه می دادند. در یک سال 8 بار بودجه اصلاحیه می خورد. چنانکه دیوان محاسبات اعلام کرد 80 درصد قوانین در بودجه عمل نشده است. واگرایی همیشه بوده اما شدت وضعف داشته است.
-تبدیل واگرایی به همگرایی از کجا باید شروع شود؟
همه بخش های حاکمیت باید تلاش کنند اما شروع از قوه مجریه است. یعنی اولین نسخه اصلاحی برای حل کیفیت نازل حکمروایی در دولت باید شکل بگیرد. دولت یازدهم با دادن امید به مردم و شعار برطرف کردن تهدید ها روی کار آمد . در مردم هم امید ایجاد شد که رویه قبلی دنبال نخواهد شد . سال 84 تا 92 روال بی ثباتی و تخریب حاکم بود. روال هدر دادن منابع و فرصت ها ، درگیری و تنش در داخل و خارج. ..
-یعنی الان دولت در مسیر همگرا شدن گام بر می دارد و رفتارش نسبت به دولت قبل کاملا اصلاح شده ؟
ببینید در هر عملی دو رویکرد وجود دارد: نفیی و اثباتی . در بخش نفی که دولت خوب عمل کرده یعنی مثل دولت قبل نیست و در کشور آرامش ایجاد کرده است. اما این بهبود کافی نیست . از بزرگی نقل می کنم که : انگار در دولت قبل رئیس جمهور مشعل به دست گرفته بود و جنگل ها را آتش می زد . آقای روحانی مشعل را زمین گذاشت اما جنگل هایی که آتش گرفته بودند هنوز دارند می سوزند. مولفه های اقتصادی بسیار مهم هستند اما وقتی آقای روحانی می تواند به شکل اثر بخش آنها را تقویت کند و در جهت همگرایی سازماندهی کند که بسترها فراهم باشد. اگرهمگرایی باشد شتابان به سوی هدف حرکت می کنیم.
-اقدام عملی دولت چه بوده ؟
در ایران در شرایط فعلی مهم تر از چه بکنیم این است که چه کاری نباید بکنیم.
-خوب دولت چه کاری نکند؟
وقتی حاکمیت واگرا داریم و هماهنگ نیستیم ، استنباط واحدی هم از امور و قضایا نیست ، در داخل برای تصمیم گیری درگیری هست و درگیری هم هزینه های مبادله کشور را بالا برده وکشور در قانون گریزی فرورفته به سادگی می شود گفت چه کاری نکنیم . اگر همین موارد بالا انجام نشود کشور جلو می رود. اگر دولت کار عقب برنده نکند بزرگ ترین خدمت را به رشد اقتصادی کرده . نفع آن هم از کارهای اثباتی بیشتراست. وقتی کیفیت امور بالا رفت آنوقت می توان کارهای اثباتی برای نقدینگی و تورم و رشد اقتصادی انجام داد.
-پس دولت تا الان از دید شما خوب عمل کرده؟
به دلیلی کارهایی که نکرده دولت نمره قابل قبول دارد. از نظر من کل دولت با قبول مسئولیت ، پای خود را روی مین گذشتند. نه می توانند روی آن بایستند و نه آنکه پای خود را بردارند.
-خوب حالا چکار باید کرد؟
اول باید از توسعه و مفاهیم آن فهم مشترک پدید بیاید. رویکرد سیاست پولی و مالی ما هنوز هماهنگ نیست. تولید و خدمات کمبود پول دارد و نمی شود انتظار داشته باشیم که بخش تولید ، عرصه پولی را بفهمد. اما عرصه پولی و نظام بانکی باید مسائل و چالش های تولید را دریابد. متاسفانه هنوز چنین درکی در عرص پولی کشور نیست. طبیعی است که بخش تولید هم نمی تواند برای رهایی از رکود اقدام موثر انجام دهد. یا برای بیکاری کاری کند. اگر دولت همگرا بود باید روی دو هدف متمرکز می شد برطرف کردن رکود و تورم . بخش تولید پول می خواهد اگر پول بدهیم تورم ایجاد می شود اگر ندهیم در رکود بیشتر فرو می رویم.
-اجازه بدهید سوالم را تکرار کنم . حالا باید چکار کرد؟
باید دولت بگوید: 1- به خودمان تعهد و الزام داریم . 2- دولت سیاست مالی را در بودجه تا جای ممکن انقباضی کند. یعنی بخش هایی که رویکرد کاهش تورم دارد وزن بیشتر داشته باشد و بخش هایی که عمرانی است بیشتر مورد توجه باشند. متاسفانه در بودجه 93 بیش از 10 هزار میلیارد تومان به ردیف هایی اختصاص دارد که در خدمت کاهش رکود و تورم نیستند. بلکه کارکردشان تولید واگرایی است .
-کدام ردیف های بودجه را می گویید؟
ردیف های فرهنگی و اجتماعی که فعالیتشان مبهم است و عمده کارشان نقد وزارت ارشاد است . یعنی دولت پول می دهد که اذهان مردم به هم بریزد آن هم در شرایطی که کشور در بحران تورم و رکود است. این بودجه ها باید متوقف شود. امروز بزرگ ترین دشمن ما تورم و رکود است که از دشمنان خارجی مهلک تر هستند.
-برگردیم به کارهایی که دولت باید بکند.
بله .3- بانک مرکزی باید در قالب سیاست های پولی از افزایش پایه پولی جلوگیری کند. حتی برای مصالح کشور پایه پولی را کم هم بکند. نباید 500 هزار میلیارد تومان نقدینگی بیشتر شود. تخصیص منابع هم باید به بخش مولد باشد. یعنی تخصص به بخشی که رکود و تورم را کم کند. نقدینگی باید برود به واحدهای تولیدی که با یک سوم ظرفیت کار می کنند. بانک مرکزی باید نقدینگی را در جهت واردات کالاهای واسطه ای با تعرفه کم یا صفر توسط وزارت بازرگانی مدیریت کند . و تعرفه واردات کالاهای مصرفی را بالا ببرد. بانک بنگاه اقتصادی است و مواضع اقتصادی بر آن حاکم است . غیر از موضع اقتصادی که غالب است ، بانک مرکزی جنبه اجتماعی هم دارد به این معنا که بانک مرکزی نسبت به حفظ ثبات اقتصادی متعهد است و باید از رشد ، اشتغال ، تولید و ارزش پول ملی حمایت کند. بحران اقتصادی که درآمریکا به وجود آمد تمامی نحله های فکری اقتصادی از راست وچپ گفتند برای اهداف ملی مشارکت می کنیم . تمام بانک ها هم مشارکت کردند تا بحران جمع شد . در ایران هم بانک مرکزی باید خالصانه تورم را کم کند.
-شما امیدوارید که فهم مشترک از توسعه در این زمان و در این دولت به دست بیاید؟
من به عنوان یک انسان مسلمان و یک کارشناس همیشه امیدوار هستم. اگر کسی ناامیدباشد تکلیف سنگین تری دارد که آن ایجاد امید است.
-می شود با هزینه ای معقول مولفه های اصلی را بهبود بخشید؟
پاستور می گوید : آنها که می فهمند خود را باقطار زمان هماهنگ می کنند و آنها که نمی فهمند قطار زمان با جراحت و هزینه زیاد آنها را وادار به حرکت با خود می کند. من نه ناامید هستم و نه خوش بین . در 35 سال گذشته همه جور آزمون و خطا کردیم حالا وقت آن است که عبرت بگیریم و همگرا باشیم و با همگرایی از بحران رکود و تورم بگذریم . مردم ایران همواره در انتخابات حماسه خلق کردند . حماسه به اینکه به چه کسی رای دادند یا چقدر رای دادند نیست . حماسه آن است که با وجود کاستی ها ، آگاهانه می آیند و آگاهانه رای می دهند.در آخرین انتخابات هم با اعتماد به حاکمیت رای دادند. با این دید که حسن روحانی از جنس خودمان است . شکر گزاری از این مردم یعنی محکم بر دشمن رکود و تورم و بی انظباطی تاختن . عده ای دائم علیه این دولت حرف می زنند. و قصد دارند موجبات فروریختن این دولت را فراهم کنند . می خواهند گام های دولت را خنثی کنند . برای همگرایی باید این عده هم با حاکمیت همراه شود و در خدمت ملت قرار گیرد

اشتراک‌گذاری:

لینک کوتاه: