ماجرای شلیک به قلب ریاض
ساعت24 -روز شنبه، پرتاب یک موشک از یمن به فرودگاه بینالمللی ریاض در عربستان سعودی، موجب موج جدیدی از اتهامزنی به تهران شد. عربستان گفته یگان موشکی ارتش یمن، یک فروند موشک بالستیک از نوع «برکان ۲ h (آتشفشان)» به فرودگاه بینالمللی «ملک خالد» شلیک کرده است.
div style="text-align:justify">
روزنامه شرق: روز شنبه، پرتاب یک موشک از یمن به فرودگاه بینالمللی ریاض در عربستان سعودی، موجب موج جدیدی از اتهامزنی به تهران شد. عربستان گفته یگان موشکی ارتش یمن، یک فروند موشک بالستیک از نوع «برکان ٢ h (آتشفشان)» به فرودگاه بینالمللی «ملک خالد» شلیک کرده است.
یگان موشکی ارتش و کمیتههای مردمی یمن تأکید کرد این موشک که ساعت ٨:٢٠ به وقت محلی پرتاب شده، بهدقت به هدف مدنظر در فرودگاه بینالمللی ملک خالد در ریاض اصابت کرده است. حوثیها تاکنون بارها مناطق جنوبی عربستان سعودی را با موشک یا راکت هدف قرار داده بودند؛ اما به نظر میآید این اولینبار است که موشک آنها به حوالی پایتخت این کشور رسیده است.
رسانههای نزدیک به حکومت ریاض نوشتهاند این موشک از سوی نیروهای حوثی در یمن به سوی ریاض شلیک شده است.
این اتفاق موجب شد در اولین واکنش خارجی، دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، بگوید: «از نظر من حمله (به عربستان) کار ایران بوده است». ترامپ که در ابتدای سفر ١٢روزه به کشورهای آسیایی است، ادامه داد: «سیستمهای آمریکایی مستقر در عربستان سعودی، این موشک را ساقط کردهاند... هیچ کشوری قادر به تولید آنچه آمریکا میسازد، نیست و این تجهیزات در نقاط مختلف جهان استفاده میشود».
اما این ادعا بهسرعت از سوی مقامات مسئول جمهوری اسلامی ایران رد شد. وزیر دفاع ایران با رد مشارکت ایران در این اتفاق و با اشاره به ادعای مسئولان آمریکایی درباره مشارکت ایران در اصابت موشک انصارالله یمن به فرودگاه عربستان، گفت: «مگر کسی از آمریکا سؤال میکند که شما چه چیزی در اختیار عربستان قرار میدهید؟ بنا نیست هر اتفاقی در منطقه رخ داد، آمریکا ایران را متهم کند؛ البته از دشمن این موارد بعید نیست. دشمن از هر فرصتی برای اتهامزنی علیه ایران استفاده میکند و قطعا ما این مسئله را رد میکنیم».
فرمانده کل سپاه پاسداران نیز در واکنش به ادعای مسئولان آمریکایی درباره مشارکت ایران در این اقدام، گفت: «ترامپ به ایران تهمت زیادی زده است. اصلا ما امکان انتقال موشک را به آنجا نداریم و موشکها برای خودشان است که آنها بازسازی و برد آن را زیاد کردهاند و به این وسیله انتقام خون شهدای مظلوم یمن را گرفتهاند. ترامپ حرفهای غلط، بیاساس و دروغ زیاد زده و این مورد هم از ایندست حرفهاست».
دونالد ترامپ در حالی بهسرعت و بعد از ماجرای پرتاب موشک، ایران را متهم کرد که او در ماههای گذشته در هماهنگی کمنظیری با عربستان در حال اتهامزنی به ایران است. این موضوع را میشد از انتخاب ریاض بهعنوان اولین مقصد سفر خارجی رئیسجمهوری آمریکا حدس زد؛ او در این سفر به رسم معمول رؤسای جمهوری پیشین آمریکا، یعنی سفر به کشورهای اروپایی، پشت پا زد و ریاض را بهعنوان اولین مقصد انتخاب کرد. در این سفر که اردیبهشت گذشته انجام شد، رقص شمشیر ترامپ با پادشاه سعودی در رسانهها جلب توجه زیادی کرد، یک قرارداد هنگفت مالی ارسال سلاح از سوی دو طرف امضا شد و همچنین ترامپ موجی از اتهامزنیها علیه ایران و فعالیتهای منطقهای کشورمان را از ریاض صادر کرد؛ اتفاقی که موجب هماهنگی بیشتر دو طرف شد.
همانطور که چندی پیش و زمانی که ترامپ به بهانه تأییدنکردن برجام، سخنرانی ضدایرانی تندی در واشنگتن انجام داد، عربستان سعودی یکی از اولین کشورهایی بود که از آن استقبال کرد.
حال پرتاب موشک از یمن به مقصد عربستان، موجب شده موج دیگری از هماهنگی ضدایرانی بین عربستان و آمریکا ایجاد و منتشر شود؛ استعفای سعد الحریری از مقام نخستوزیری لبنان در ریاض و ادعای او علیه ایران نیز به موج تبلیغ علیه ایران دامن میزند.
نگاهی به تاریخ یک تمدن
یمن، کشوری واقعشده در جنوب شبهجزیره عربستان و جنوبغربی آسیا و صنعا پایتخت این کشور است. کشوری که ۲۳میلیونو ۸۰۰ هزار نفر جمعیت دارد. زمانی به «عربستان خوشبخت» معروف بود؛ کشوری در همسایگی عربستان و دوست آنها که امروز عربستان در مقابل آن قرار گرفته است.
موقعیت یمن به تاریخ این کشور پیوند خورده است؛ ناحیهای آباد و خرم، با بارانهای منظم و جنگلهایی در نقاط کوهستانی با نخلستانها و باغهای میوه. داستان سد تاریخی «مأرب» و اسطوره آن در این کشور مشهور است. به دلیل بارانهای منظم و زمینهای زیرکشت و کشاورزی پررونق، باعث شد در یمن جمعیت انبوهی سکونت یافتند و تمدنی بزرگ در این منطقه پیافکندند. نخستین دولت حاکم بر آنجا «معینیان» و پایتخت آن «قرنو» بود که بین سالهای ۱۲۰۰ تا ۶۰۰ پیش از میلاد بر سرزمین یمن حکومت میکرد. بعد از آن، دولت «قتبان» در هزاره اول پیش از میلاد در این منطقه تأسیس شد و تا قرن دوم میلادی ادامه یافت؛ اما نام یمن در تاریخ به پادشاهی «سبا» گره خورده است.
در این دوره، قدرت سیاسی، نظامی و بازرگانی آنان توانست بهتدریج حکومتهای پراکنده جنوب را زیر پوشش حکومت مستقل و گسترده خود درآورد و دامنه سلطه خویش را تا آفریقا بکشاند. سباییان ۹ قرن بر این منطقه حکومت کردند و منطقه نفوذ خود را گسترش دادند و راه بازرگانی اقیانوس هند به دریای سرخ و از آنجا به خلیج عقبه و پیرامون آن را در اختیار گرفتند؛ اما در زمان خسرو انوشیروان، کار یمن یکسره شد و در رقابت میان ایران و روم، ایران پیروز میدان بود. با چیرگی ایران بر جنوب عربستان در سال ۵۹٧-۵۹٨ میلادی، یمن نیز به وسیله شاهنشاهان ساسانی به تصرف ایران درآمد و تا ظهور اسلام، تابع حکومت ایران و یکی از «ساتراپ»های ساسانیان بود.
برای همین، امروز بخشی از یمنیها را ایرانی میخوانند. دین اسلام که ظهور کرد، بعد از مدتی یمن، مسلمان شد. تاریخ یمن در دوران ظهور اسلام فرازونشیبهای زیادی داشت تا زمانی که در سال ١٧٥٠ میلادی به امپراتوری عثمانی ضمیمه شد و سرانجام در سال ۱۹۳۴ به استقلال رسید. یمن کشوری مسلمان است و طبق آمارهایی که در سال ٢٠١٢ منتشر شده ٦٠ تا ٦٥ درصد از مردم مسلمان یمنی سنیمذهب و بین ۳۵ تا ۴۰ درصد آن شیعه هستند. اغلب سنیها شافعی و بیشتر شیعههای یمن از شاخه زیدی هستند اما اقلیت قابل توجهی شیعه ١٢امامی و شیعه اسماعیلی هم در میان آنها وجود دارد. سنیها بیشتر در جنوب و جنوب شرق، شیعههای زیدی عمدتا در شمال و شمال غرب و اسماعیلیها بیشتر در مراکز اصلی نظیر صنعا و مأرب زندگی میکنند. قبل از سال ٢٠١١ یمن یک بار دیگر عرصه درگیریها بود.
در ١١ آگوست سال ٢٠٠٩ در جنگ ششم صعده یا عملیات زمین سوخته نیروهای حکومت مرکزی یمن با مبارزان حوثی و القاعده و جداییطلبان جنوب این کشور درگیر شدند اما این درگیریها در ۱۲ فوریه ۲۰۱۰ با فرونشستن ناآرامیها و تمایل دو طرف برای مذاکره پایان یافت.
حکومت یمن تا مدتها در اختیار «امیر یمن» بود ولی در سال ۱۹۶۲ (۱۳۴۱) به جمهوری تبدیل شد. تا اینکه در ابتدای دهه ٦٠ (١٩٦٢) تا ۱۹۹۰ به مدت ٣٠ سال یمن به دو کشور جمهوری عربی یمن (یمن شمالی) و جمهوری دموکراتیک یمن (یمن جنوبی) تجزیه شد. این کشور در سال ١٩٩٠ با هم متحد شدند و «جمهوری یمن» تأسیس شد؛ کشوری واحد. اما هرگاه زمینه پیش میآمد، درگیریها رخ مینمود؛ مثلا در سال ۱۹۹۴، جنگ داخلی میان جداییخواهان جنوبی و حکومت مرکزی درگرفت که با پیروزی شمالیها اتحاد پابرجا ماند.
یمن در دوران بهار عربی
بهار عربی که آغاز شد، انقلابها، شورشها و اعتراضات خیابانی در جنوب غربی آسیا و شمال آفریقا در کشورهای عربی جان گرفت. کشورهای عربی یکی بعد از دیگری درگیر موج اعتراض مردمی بودند تا اینکه یمن هم در سال ۲۰۱۱ گرفتار بحران سیاسی شد. خیابانهای صنعا مانند پایتخت مصر و تونس پر از جمعیت معترض شد؛ «انقلاب یاسمن» در تونس الگوی رهبری مخالفان یمنی بود؛ «توکل کارمن» یا «توکل کرمان»، نویسنده و روزنامهنگار یمنی توانست به عنوان اولین زن عرب و جوانترین برنده جایزه نوبل، در سال ٢٠١١ در کنار مردم یمن قرار گیرد؛ این زن ملقب به «بانوی آهنین»، «مادر انقلاب» و «روح انقلاب یمن» وقتی در ٢٣ ژانویه ٢٠١١ در یمن بازداشت شد، معترضان صنعایی تا صبح در خیابانها به علامت اعتراض ماندند و علیه «علی عبدالله صالح» شعار دادند. خیزش یمن، از راهپیماییهای خیابانی، اعتراضات و نافرمانیهای مدنی علیه حکومت یمن و رئیسجمهور آن، عبدالله صالح از ۱۴ ژانویه ۲۰۱۱ آغاز شد و در سوم فوریه در «روز خشم» مخالفان به اوج رسید. آنها خواهان برکناری عبدالله صالح بودند.
اما شدیدترین برخورد در ۱۸ مارس «جمعه خونین» بود که ۵۰ کشته و ۲۴۰ مجروح داشت. همان زمان، زمزمه درخواست پناهندگی علی عبدالله صالح به عربستان در خبرها به گوش رسید. مخالفان جمعه ۲۵ مارس را (روز سرنوشت) یمن اعلام کردند و علی عبدالله صالح مخالفان را به سرکوب شدید تهدید کرد. جمعیت ١٠ هزار نفری در میدان «تغییر» دست به تظاهرات زدند و خواهان برکناری فوری او شدند. در ۱۴ خرداد ۱۳۹۰ برابر با چهارم ژوئن ۲۰۱۱ پس از مجروحشدن با پنج مقام بلندپایه روانه عربستان و در این کشور درمان شد. او ٣٢ سال بر سریر قدرت بود. علی عبدالله صالح از متحدان غرب است که در سال ١٩٧٨ در شمال این کشور به قدرت رسید و رهبری یمن را از سال ١٩٩٠ که شمال و جنوب کشور یکپارچه شد، در دست داشت. در این سال اعتراضات خیابانی علیه عبدالله صالح که در عمل به رئیسجمهور مادامالعمر کشور تبدیل شده بود، منجر به برکناری او از قدرت شد و عربستان مسیر نهایی او بود.
یمن در دوره جدید؛ مردمانی ناامید در سرزمین فقر
یمن اگر روزی مرکز ثروت بود و به عربستان خوشبخت شهره بود، در دوره معاصر گفته میشود جایی است که اکثر مردم آن روزانه دو دلار درآمد دارند و اسلحه تنها چیزی است که به وفور در میان مردم دیده میشود. با فرار عبدالله صالح به عربستان و درمان سوختگی او در ریاض، در فوریه ۲۰۱۲ «عبد ربه منصور هادی» به عنوان رئیسجمهوری این کشور انتخاب شد، اما اختلافات سیاسی ادامه یافت و دو گروه انصارالله (بهرهبری حوثیها) و نیز القاعده وارد درگیری با حکومت مرکزی و یکدیگر شدند. القاعده در یمن پایگاه ویژهای دارد و این کشور زمانی با اسامه بن لادن روابط ویژهای برقرار کرده بود؛ نشانه این رابطه گرم، همسر یمنی بنلادن است.
تا اینکه بعد از دو سال از ریاستجمهوری منصور هادی در سپتامبر سال ٢٠١٤ حوثیها صنعا را تصرف و تشکیل حکومت «وحدت ملی» را اعلام کردند. منصور هادی و دولت او در ۲۱ ژانویه ۲۰۱۵ استعفای خود را اعلام کردند اما در ۲۱ فوریه او استعفای خود را پس گرفت و خود را تنها رهبر مشروع یمن خواند و «عدن» را به عنوان پایتخت موقت اعلام کرد؛ بار دیگر یمن تقسیم شد. او روز ۲۱ فوریه ۲۰۱۵ هنگامی که نگهبانانش خواب بودهاند، کاخ ریاستجمهوری خود را در صنعا ترک کرد و وارد منطقه «خوز مکسر» در عدن شد.
«نادیه سقاف» وزیر اطلاعرسانی یمن در این اقدام به هادی کمک کرد و تعدادی از نگهبانان برای خارجکردن رئیسجمهور یمن با سقاف همکاری کردند. هادی در حالی صنعا را ترک کرد که به هیچکدام از گروهها و احزاب سیاسی یمنی این مسئله را اطلاع نداده بود. با ورود او به عدن، دفتر رئیسجمهور فعالیت خود را از کاخ «معاشیق»، وابسته به ریاستجمهوری یمن در عدن آغاز کرده است.
عبدربه منصور هادی پس از ادای سوگند ریاستجمهوری گفت مبارزه با سازمان القاعده در جزیره العرب که یمن را بهعنوان پایگاه خود برگزیده، در رأس اولویتهای دولتش خواهد بود. او تأکید کرد: «مبارزه با القاعده بهعنوان یک وظیفه ملی و دینی ادامه خواهد یافت». دو ساعت پس از ادای سوگند قانون اساسی از سوی عبدربه منصور الهادی، رئیسجمهور جدید یمن که در آن گفت «جنگ با تندروها وظیفهای ملی است»، حمله انتحاری بهوسیله یک خودروی بمبگذاریشده روبهروی کاخ ریاستجمهوری در جنوب یمن، ۳۰ نفر را کشت.
مداخله نظامی عربستان در یمن
یمن در دوره جدید روزگار سختی را میگذراند؛ روزگار جنگ، درگیری و کشتار کودکان. عربستانسعودی بیش از دو سال است که برای بازگرداندن عبد ربه منصور هادی به قدرت، مداخله نظامی در یمن را علیه نیروهای وفادار به علی عبدالله صالح و شبهنظامیان حوثی هدایت میکند.
در ۲۶ مارس ٢٠١٤ ائتلافی از کشورهای منطقه به رهبری عربستانسعودی حملات هوایی را علیه حوثیها و در حمایت از دولت منصور هادی با نام «توفان قاطعیت» آغاز کردند.
هواپیماهای پنج کشور عضو شورای همکاری خلیجفارس (عربستانسعودی، امارات متحده عربی، قطر، کویت و بحرین) بههمراه مراکش، مصر، اردن و سودان در این حمله مشارکت دارند و سومالی نیز اجازه استفاده از پایگاههای نظامی خود برای حمله را داده است. از پاکستان نیز برای پیوستن به ائتلاف دعوت شده، اما آنها هنوز تصمیم خود را در این مورد اعلام نکردهاند. این عملیات در پشتیبانی از دولت عبد ربه منصور هادی و ضد انصارالله و پشتیبانان علی عبدالله صالح، رئیسجمهور پیشین یمن، صورت گرفته که صنعا، پایتخت یمن و بیشتر مناطق شمال یمن را در اختیار دارند.
همه کشورهای عضو شورای همکاری کشورهای عرب خلیجفارس بهجز عمان در این عملیات شرکت کرده و از درخواست منصور هادی برای مبارزه با حوثیان، القاعده و داعش در یمن استقبال کردند. همچنین عربستانسعودی یکی از دلایل اقدام نظامی خود در یمن را دستیابی حوثیها به موشکهای بالستیک، نیروی هوایی و بهطورکلی مسائل امنیتی منطقهای عنوان کرد. اتحادیه عرب پشتیبانی خود را از این عملیات اعلام کرد.
همچنین اعضای این اتحادیه در نشست سالانه خود در شرمالشیخ بیانیهای صادر کرده و خواستار تشکیل نیروی نظامی مشترک شدند. در هشتم اکتبر ۲۰۱۶ بمباران هوایی سعودی باعث کشتهشدن ۱۵۵ نفر و زخمیشدن ۵۲۵ نفر شد. حالا دامنه این درگیری گسترش یافته است؛ یمن، ریاض را تهدید میکند و روز شنبه فرودگاه ریاض محل اصابت موشک بالستیک یمنی بود؛ دوره جدیدی در تاریخ یمن و عربستان آغاز شده است؛ دورهای که نتیجه آن جز ناامیدی و بیدفاعی مردم نخواهد بود.
