گشودن دروازههای جدید
دكتر سورنا، رييس بنياد ملي نخبگان
ممكن است عامه مردم چيزي از بحثهاي تخصصي علوم و فناوري جديد ندانند، اما با مفهوم و مباحث كلي آن و پيشرفت عمومي در اين عرصه بيگانه نيستند. از هر كس بپرسيد خواهد گفت كه ايران طي ساليان اخير در علم و فناوريهاي روز موفقيتهاي چشمگيري حاصل كرده است. رشد علمي ايران در رشتههاي مختلف خصوصا در نانو قابل مقايسه با رشد فناوري هستهاي است كه امروز نه تنها خودي و بيگانه، بلكه دوست و دشمن به آن معترفند و آن را نمونهاي از تحقق اراده و خواست يك ملت ميدانند. هم انرژي هستهاي، نانو و بايو تكنولوژي و امروز حوزه هوا و فضا به اين دليل رشد كردهاند و مسيرشان با موفقيت قرين شده كه هم مردم، هم دانشمندان و هم حاكميت به اتفاقنظر رسيدهاند كه با صرف انرژي و سرمايه، اين علوم را از كتابها و كلاسها بيرون بكشند و با آن توسعه پايدار و دانشبنيان كشور را رقم بزنند.
امروزه فناوريهاي نوين، بيش از هر چيز، يك گفتمان عمومي مشترك در متن جامعه است كه نشان ميدهد يك وفاق و همدلي و همراهي- بلكه اجماع- ميان مردم، دانشمندان و حكومت بهوجود آمده است. اتفاقا تجربه بشري نشان ميدهد كه اجماع و اتفاق مهمترين زمينه براي توسعه پايدار يك سرزمين و با دوري از خام فروشي منابع زيرزميني است. پرچمداري، نظارتها و حمايتهاي مكرر و جاري رهبر فرزانه انقلاب از فرآيند توسعه علمي كشور و اشارات فراوان مقامها و مسوولان دولتي، نشانهاي آشكار از عزم قاطع نظام جمهوري اسلامي ايران براي پيشرفت در عرصههاي علم و تكنولوژي است. اخيرا رهبر معظم انقلاب از نمايشگاه «دستاوردهاي علم و فناوري كشور در حوزه نانو» بازديد داشتند و از فعاليتهاي انجام شده در اين حوزه اعلام رضايت كردند و توجه به نقاط قوت در اين زمينه را براي تسري به ساير حوزههاي علم و تكنولوژي مفيد دانستند. ايشان به چند مورد اشاره كردند: «ثبات مديريت» كه با ايجاد چتر حمايتي از اين حوزه بهدست آمده، «برنامهريزي دقيق» كه با همت مسوولان و دانشمندان صورت گرفته و «فرهنگسازي و گفتمانسازي» كه با اراده و انگيزه عمومي و برنامهريزي بهدست آمده است. اين سه عامل را اگر به ساير حوزهها نيز تسري دهيم نه فقط در علوم و فناوريهاي نوين- مثل نانو يا فناوري هستهاي- زيست فناوري و هوا و فضا بلكه در زمينههاي ديگر سياسي، اقتصادي و اجتماعي نيز به موفقيت دست خواهيم يافت و از بحرانها و چالشها سر سلامت بيرون خواهيم برد. اگر ميان دولت و ملت، اگر ميان جامعه و حاكميت اتفاقنظر وجود داشته باشد، با اقتدار و به سلامت ميتوانيم مسايلمان را با دنيا حل كنيم و از كنار همين وفاق ميتوانيم از پس چالشهاي گوناگون اقتصادي، سياسي، اجتماعي و زيستمحيطي بربياييم.
امروز شرايط جديد نفت، اقتصاد جهان را دستخوش تحولاتي اساسي كرده كه نخستين نشانههاي آن در كشورهاي نفتخيز، ازجمله كشور ما خود را نشان ميدهند. از پيش، بسياري نخبگان و پيشاپيش رهبر معظم انقلاب در اين خصوص هشدار داده بودند و از پس همين هشدارها بحثهايي را در زمينه تقويت پايههاي اقتصاد دانشبنيان، بهعنوان يكي از جايگزينهاي پايدار نفت در انداخته بودند، شرايطي كه امروز پيش آمده، از هر حيث بد باشد، لااقل از اين جهت فايده دارد كه موجب بروز حساسيت در متن جامعه ميشود و زمينه را براي ايجاد گفتمان جايگزين، فراهم ميكند. امروز صحبت درباره اقتصاد دانشبنيان، بيش از ديروز شنونده دارد. نه فقط مسوولان ارشد دولتي، بلكه مردم عادي نيز امروز با اشتياق به اين صحبتها توجه ميكنند و اين خود پايههاي ايجاد اجماع قاطع ميان مردم و حكومت را براي تقويت اقتصاد دانشبنيان محكمتر ميكند... بههمين نسبت شرايط خطير زيستمحيطي كه بر اقليم ايران حاكم شده نيز امروز بيش از آنكه مربوط به مجامع علمي و تخصصي باشد، بحث روز جامعه و حكومت است. نميتوان از پس چالشهايي چون آلودگي هوا يا تغييرات اقليمي برآمد، مگر اينكه با آن بهمثابه يك مساله ملي مواجه شد و تمام توان و نيروي جامعه را براي آن بسيج كرد. تجربهاي كه امروز از توسعه علم و فناوري نانو يا فناوري هستهاي هوا و فضا بهدست آمده، قطعا اسباب خوشبختي و غرور است، اما بايد آگاه، بلكه مواظب باشيم كه لطف و بركت اين دستاوردها، صرفا احساس غرور و رضايت دروني نباشد. چنانكه رهبر معظم انقلاب نيز در بازديدشان از نمايشگاه دستاوردهاي علمي و فناوري معاونت، بر اين مساله تاكيد كردند و «مغرور نشدن» و «قانع نبودن به وضع موجود و پيشرفتهاي حاصل شده» را از عوامل تداوم حركت پرشتاب علمي خواندند و گفتند: «درست است كه امروز سطح استعداد جوانان ايراني و آهنگ شتاب علمي كشور از متوسط دنيا بسيار بالاتر است و بهعنوان نمونه ايران رتبه هفتم دنيا را در فناوري نانو دارد، اما بهدليل عقبماندگي تاريخي كشور در زمينه علم، بايد رشد علمي با شتاب روزافزون ادامه يابد.» دستاوردهاي امروز، بيش از هر چيز بايد الگو و انگيزه براي اقدامات و فعاليتهاي علمي ما در آينده باشد. به هر حال ناگزيريم از چالشهايي كه در عرصههاي مختلف پيش رويمان گسترده است، عبور كنيم كه به سلامت خواهيم كرد. خوشبختانه تجربه توفيقاتمان هم نشان داده كه اتفاقنظر ما براي گشودن دروازههاي جديد، وجه ضمان توفيقات پايدار آيندهمان است كه فرمود: «آري به اتفاق جهان ميتوان گرفت.»
امروزه فناوريهاي نوين، بيش از هر چيز، يك گفتمان عمومي مشترك در متن جامعه است كه نشان ميدهد يك وفاق و همدلي و همراهي- بلكه اجماع- ميان مردم، دانشمندان و حكومت بهوجود آمده است. اتفاقا تجربه بشري نشان ميدهد كه اجماع و اتفاق مهمترين زمينه براي توسعه پايدار يك سرزمين و با دوري از خام فروشي منابع زيرزميني است. پرچمداري، نظارتها و حمايتهاي مكرر و جاري رهبر فرزانه انقلاب از فرآيند توسعه علمي كشور و اشارات فراوان مقامها و مسوولان دولتي، نشانهاي آشكار از عزم قاطع نظام جمهوري اسلامي ايران براي پيشرفت در عرصههاي علم و تكنولوژي است. اخيرا رهبر معظم انقلاب از نمايشگاه «دستاوردهاي علم و فناوري كشور در حوزه نانو» بازديد داشتند و از فعاليتهاي انجام شده در اين حوزه اعلام رضايت كردند و توجه به نقاط قوت در اين زمينه را براي تسري به ساير حوزههاي علم و تكنولوژي مفيد دانستند. ايشان به چند مورد اشاره كردند: «ثبات مديريت» كه با ايجاد چتر حمايتي از اين حوزه بهدست آمده، «برنامهريزي دقيق» كه با همت مسوولان و دانشمندان صورت گرفته و «فرهنگسازي و گفتمانسازي» كه با اراده و انگيزه عمومي و برنامهريزي بهدست آمده است. اين سه عامل را اگر به ساير حوزهها نيز تسري دهيم نه فقط در علوم و فناوريهاي نوين- مثل نانو يا فناوري هستهاي- زيست فناوري و هوا و فضا بلكه در زمينههاي ديگر سياسي، اقتصادي و اجتماعي نيز به موفقيت دست خواهيم يافت و از بحرانها و چالشها سر سلامت بيرون خواهيم برد. اگر ميان دولت و ملت، اگر ميان جامعه و حاكميت اتفاقنظر وجود داشته باشد، با اقتدار و به سلامت ميتوانيم مسايلمان را با دنيا حل كنيم و از كنار همين وفاق ميتوانيم از پس چالشهاي گوناگون اقتصادي، سياسي، اجتماعي و زيستمحيطي بربياييم.
امروز شرايط جديد نفت، اقتصاد جهان را دستخوش تحولاتي اساسي كرده كه نخستين نشانههاي آن در كشورهاي نفتخيز، ازجمله كشور ما خود را نشان ميدهند. از پيش، بسياري نخبگان و پيشاپيش رهبر معظم انقلاب در اين خصوص هشدار داده بودند و از پس همين هشدارها بحثهايي را در زمينه تقويت پايههاي اقتصاد دانشبنيان، بهعنوان يكي از جايگزينهاي پايدار نفت در انداخته بودند، شرايطي كه امروز پيش آمده، از هر حيث بد باشد، لااقل از اين جهت فايده دارد كه موجب بروز حساسيت در متن جامعه ميشود و زمينه را براي ايجاد گفتمان جايگزين، فراهم ميكند. امروز صحبت درباره اقتصاد دانشبنيان، بيش از ديروز شنونده دارد. نه فقط مسوولان ارشد دولتي، بلكه مردم عادي نيز امروز با اشتياق به اين صحبتها توجه ميكنند و اين خود پايههاي ايجاد اجماع قاطع ميان مردم و حكومت را براي تقويت اقتصاد دانشبنيان محكمتر ميكند... بههمين نسبت شرايط خطير زيستمحيطي كه بر اقليم ايران حاكم شده نيز امروز بيش از آنكه مربوط به مجامع علمي و تخصصي باشد، بحث روز جامعه و حكومت است. نميتوان از پس چالشهايي چون آلودگي هوا يا تغييرات اقليمي برآمد، مگر اينكه با آن بهمثابه يك مساله ملي مواجه شد و تمام توان و نيروي جامعه را براي آن بسيج كرد. تجربهاي كه امروز از توسعه علم و فناوري نانو يا فناوري هستهاي هوا و فضا بهدست آمده، قطعا اسباب خوشبختي و غرور است، اما بايد آگاه، بلكه مواظب باشيم كه لطف و بركت اين دستاوردها، صرفا احساس غرور و رضايت دروني نباشد. چنانكه رهبر معظم انقلاب نيز در بازديدشان از نمايشگاه دستاوردهاي علمي و فناوري معاونت، بر اين مساله تاكيد كردند و «مغرور نشدن» و «قانع نبودن به وضع موجود و پيشرفتهاي حاصل شده» را از عوامل تداوم حركت پرشتاب علمي خواندند و گفتند: «درست است كه امروز سطح استعداد جوانان ايراني و آهنگ شتاب علمي كشور از متوسط دنيا بسيار بالاتر است و بهعنوان نمونه ايران رتبه هفتم دنيا را در فناوري نانو دارد، اما بهدليل عقبماندگي تاريخي كشور در زمينه علم، بايد رشد علمي با شتاب روزافزون ادامه يابد.» دستاوردهاي امروز، بيش از هر چيز بايد الگو و انگيزه براي اقدامات و فعاليتهاي علمي ما در آينده باشد. به هر حال ناگزيريم از چالشهايي كه در عرصههاي مختلف پيش رويمان گسترده است، عبور كنيم كه به سلامت خواهيم كرد. خوشبختانه تجربه توفيقاتمان هم نشان داده كه اتفاقنظر ما براي گشودن دروازههاي جديد، وجه ضمان توفيقات پايدار آيندهمان است كه فرمود: «آري به اتفاق جهان ميتوان گرفت.»
