قارچی که هفتاد ساله شد

ساعت 24-مهدی نوریان، کارشناس ارشد مطالعات آمریکای شمالی در روزنامه شرق نوشت:

div align="justify">بعد از گذشت ۷۰ سال از بمباران هسته‌ای هیروشیما و ناگازاکی توسط ایالات‌متحده آمریکا، بحث پیرامون اینکه آیا دلیل خوبی برای این ‌کار وجود داشت یا خیر ادامه داشته و این مسئله هنوز حل نشده است. پیتر کازنیک، استاد تاریخ دانشگاه امریکن، شرایط پیرامونی استفاده آمریکا از سلاح‌های اتمی را به‌دقت مورد مطالعه قرار داده‌است. او شدیدا با تصمیم رئیس‌جمهور ترومن مبنی‌بر دستور حمله اتمی مخالف بوده و آن را تصمیمی غیرقابل درک و از نظر نظامی غیرضروری می‌خواند. اگرچه اعداد و ارقام دقیق نیستند، اما کازنیک تخمین می‌زند که در ۱۹۵۰، دویست‌هزار نفر در هیروشیما و تقریبا صدوچهل‌هزار نفر در ناگازاکی کشته شدند.

در گفت‌وگویی با نشریه امریکن، کازنیک به تفصیل راجع به اینکه چرا ایالات‌متحده هسته‌ای شد، صحبت می‌کند. او همچنین فرضیاتی اصلی را که بیشتر آمریکایی‌ها درباره پایان جنگ جهانی دوم مسلم می‌انگارند به چالش می‌کشد.

آینده احتمالی حمله

کازنیک می‌گوید افسانه‌ای که همیشه راجع به بمباران‌ها تکرار می‌شود این است که این بمباران‌ها توانستند مانع جنگ تمام‌عیار و همه‌جانبه علیه سرزمین‌های ژاپن بشوند. گفتمان «بمب به‌جای حمله»، گفتمانی مسلط بوده و این فرض را مسلم می‌انگارد که اگر ایالات‌متحده به‌سرعت جنگ را در تابستان تمام نمی‌کرد، جان‌های بسیار زیادی از هر دو طرف آمریکا و ژاپن گرفته می‌شد. کازنیک می‌گوید: «من فکر می‌کنم که این نظریه‌ای است که بعد از بمباران و برای توجیه چنین عمل وحشتناکی ساخته شده است». کازنیک اضافه می‌کند از بیانات ترومن بعد از بمباران اتمی این بود که: «جان هزاران آمریکایی حفظ شد». با شروع موج انتقادات از تصمیم ترومن در انداختن بمب، او همواره این عدد را با گذشت زمان افزایش داده‌است. به عقیده کازنیک، امکان حمله زمینی گسترده وجود نداشت. او با تعجب سؤال می‌کند: «آیا ما در آگوست از بمب استفاده کردیم تا جلوی حمله‌ای را بگیریم که حتی تا نوامبر هنوز قصد آغاز آن را نداشتیم؟» «این سؤال درواقع این را به ما می‌گوید که ما به‌دنبال پیداکردن راهی دیگر برای مجبورکردن ژاپن به تسلیم‌ بودیم. هیچ رئیس‌جمهوری اجازه حمله‌ را صادر نمی‌کرد».

تسلیم‌شدن ژاپن

سؤال دیگری که در این بحث مطرح می‌شود این است که: ژاپنی‌ها چقدر با تسلیم‌شدن فاصله داشتند؟ اگر رهبران ژاپن واقعا آماده‌ بودند جنگ را تمام کنند، این مسئله استدلالی را که استفاده از سلاح‌های اتمی ضروری بود زیر سؤال می‌برد. برخی از تاریخ‌نگاران، رهبران ژاپن را سرسخت و سرکش توصیف کرده و معتقدند که تسلیم، امری قریب‌الوقوع نبود. اما کازنیک براساس آنچه که سازمان اطلاعاتی - امنیتی ایالات‌متحده در آن زمان می‌دانست، با این استدلال مخالف است. او می‌گوید: «ما باید به‌ خاطر داشته باشیم که ایالات‌متحده کدهای دیپلماتیک ژاپنی‌ها را رمزگشایی کرد. ما خطوط ژاپنی‌ها را شنود می‌کردیم». «و ما می‌دانیم که در اوایل ماه می ‌[۱۹۴۵]، ژاپنی‌ها تصمیم گرفته بودند تا اتحاد جماهیر شوروی را متقاعد کنند تا آنها را برای تنظیم شرایط تسلیمی بهتر کمک کند». شنود کابل‌ها و گزارشات، سیاست‌گذاران آمریکایی را به این نتیجه رساند که: رهبران ژاپنی بر حفظ امپراتورشان، هیروهیتو، مصر بوده و مخالف «تسلیم بدون‌شرطی» هستند که آمریکایی‌ها می‌خواهند. کازنیک می‌گوید که براساس مفادِ «تسلیم بدون‌شرط، امپراتور به‌عنوان جنایتکار جنگی باید اعدام می‌شد و این چیزی بود که آنها نمی‌توانستند قبول کنند. برای ژاپنی‌ها امپراتور مثل خدا می‌ماند».
کازنیک می‌گوید که تعدادی از سران نظامی و دیپلماتیک آمریکایی می‌دانستند که شرایط تسلیم باید عوض شود. اما مشاور و وزیر امور خارجه وقت آمریکا، جیمز بِرنز، که رئیس‌جمهور از او حرف‌شنوی داشت، به او گفت که هرگونه تغییر در شرایط تسلیم، از نظر سیاسی فاجعه‌آمیز خواهد بود. طنز داستان این است که درنهایت به ژاپنی‌ها اجازه داده ‌شد که بعد از جنگ، امپراتور خود را حفظ کنند.

دیپلماسی اتمی و اتحاد جماهیر شوروی

کازنیک می‌گوید که عدم‌اطمینان آمریکا به شوروی نقش مهمی را در هیروشیما و ناگازاکی بازی کرد. در کنفرانس پوتسدام که در جولای و آگوست سال ۱۹۴۵ در آلمان برگزار شد، ترومن با رهبر شوروی، جوزف استالین و نخست‌وزیر بریتانیا، وینستون چرچیل، ملاقات کرده و راجع به برنامه‌های بعد از جنگ صحبت کردند. به امید تمام‌شدن جنگ در اقیانوس آرام، ترومن این اطمینان را به استالین داد که شوروی نیز علیه ژاپن وارد جنگ خواهد شد. در طول کنفرانس بود که ترومن، خبر و به‌تبع آن، گزارشی کامل را مبنی‌بر اینکه دانشمندان آمریکایی توانسته‌اند بمبی اتمی را با موفقیت در ایالت نیومکزیکو آزمایش کنند، دریافت کرد.
کازنیک می‌گوید در این زمان بود که ترومن دیگر به کمک شوروی احتیاجی نداشت. اگر ایالات‌متحده می‌توانست به‌تنهایی کار ژاپن را با بمب اتمی یکسره کند، چرا باید کاری می‌کرد که امتیازات پس از جنگ به شوروی برسد؟ چرچیل تغییر ناگهانی رفتار ترومن را در پوتسدام مشاهده کرده و کازنیک در این‌باره می‌گوید که تغییر ذهنیت رئیس‌جمهور آمریکا بسیار مهم بود. براساس یادداشت‌های وزیر جنگ بریتانیا، هنری استیمسِن، چرچیل گفت: «من نتوانستم درک کنم. وقتی ترومن پس از مطالعه گزارش به جلسه آمد، کاملا تغییر کرده‌ بود. او برای روس‌ها تعیین‌تکلیف کرده و ریاست جلسه را به دست گرفت».

از جنبه دیگر این ماجرا معمولا با عنوان «دیپلماسی اتمی» یاد می‌شود. به عبارت دیگر، بمب اتمی، قبل از شروع جنگ سرد، هشداری برای استالین بود. کازنیک می‌گوید: «بمب اتمی برای اتحاد جماهیر شوروی حامل این پیام بود که اگر آنها با ایالات‌متحده درگیر شده و منافع آمریکا را تهدید کنند، چنین چیزی در انتظارشان خواهد بود».

کازنیک دلیل دیگری برای این مدعای خود می‌آورد و به اظهارات لِزلی گرووز، مدیر پروژه [اتمی] منهتن اشاره می‌کند. گرووز بعدها می‌گوید: «بعد از دو هفته از زمانی که مدیریت پروژه را برعهده گرفتم، هیچ شکی نداشتم که روسیه دشمن ما بود و پروژه بر این اساس شکل گرفت».

اصلاح تاریخ

کازنیک در کتاب «تاریخ نا‌گفته ایالات‌متحده»، کتابی که با همکاری اولیور استون، فیلم‌ساز آمریکایی، نوشته‌ است، به توضیح مفصل این موضوع می‌پردازد. کازنیک، مدیر مؤسسه مطالعات هسته‌ای دانشگاه امریکن است. از تأسیس این دانشگاه در سال ۱۹۵۵ تا به امروز، کازنیک دانشجویان دانشگاه امریکن را هر تابستان به ژاپن برده تا با بازماندگان بمباران ملاقات کرده و راجع به آن بیاموزند. کازنیک معتقد است که این تاریخی است که اغلب نادیده انگاشته شده و عمدا مورد بی‌توجهی قرار می‌گیرد. این شاید به این دلیل باشد که از جنگ‌جهانی دوم معمولا به‌عنوان «جنگی خوب» یاد می‌شود؛ جنگی که در آن حزب نازی، فاشیسم و امپراتوری‌ها شکست می‌خورند. اگرچه کازنیک با این موضوع که جنگ‌جهانی دوم نبردی عادلانه بود موافق است، اما از دانشجویان و شهروندان می‌خواهد که همه جوانب این نبرد را مورد بررسی قرار دهند.

او می‌گوید: «من جلساتی را با جانبازان جنگ‌جهانی دوم داشته‌ام. هرموقع که بحث را شروع کردم، هر کسی که در جلسه بود، از بمب دفاع می‌کرد. یک‌ساعت‌ونیم بعد، تقریبا دیگر هیچ‌کس مدافع بمب نبود». «چیزی که ما می‌گوییم این است که درواقع سربازان آمریکایی مستحق این هستند که برای شکست‌دادن ژاپن ستوده شوند. اما نه برای استفاده از بمب‌. ما قبلا جنگ را برده بودیم».

نمایشگاه بمب اتمی هیروشیما-ناگازاکی

برای یادبود سالروز هیروشیما و ناگازاکی، کازنیک با همکاری موزه دانشگاه امریکن در مرکز هنرهای کاتزِن، نمایشگاه بمب اتمی هیروشیما- ناگازاکی را به پردیس دانشگاهی آورد. این نمایشگاه به‌منظور گرامیداشت هفتادمین سالگرد حمله اتمی به هیروشیما و ناگازاکی هرساله از ۱۳ ژوئن تا ۱۶ آگوست در دانشگاه امریکن در واشنگتن‌دی‌سی برگزار می‌شود. در نمایشگاه امسال، ۲۰ شیء جمع‌آوری‌شده از قطعات باقی‌مانده از بمباران سال ۱۹۴۵ و شش صفحه نمایش بزرگ که تصاویری از عمق فاجعه را نشان می‌دهند، به نمایش گذاشته شده‌اند. برندگان جایزه صلح نوبل سال ۱۹۹۵، ایری و توشی ماروکی، ١٥صفحه نمایش را که از سال ۱۹۵۰ و در طول مدت ۳۲ سال آماده کرده‌اند امسال به نمایش گذاشته‌اند. این نمایشگاه به همت موزه یادبود صلح هیروشیما و موزه بمب اتم ناگازاکی، در راستای آگاهی‌بخشی نسبت به صدمات ناشی از سلاح‌های هسته‌ای و اشاعه صلح در قرن بیست‌ویکم برگزار می‌شود.

اشتراک‌گذاری:

لینک کوتاه: