تا پول شدن گاز ایران راه درازی داریم
اين ادعاي نادرستي در حرف و بر روي كاغذ نيست اما تارسيدن به نقطهاي كه بدانيم رويا محقق شده است راه درازي در پيش داريم اين ديرباوري از پوشيدن لباس عمل در صادرات گاز به جاي روياپردازي را ميتوان با بررسي خلاصهاي از دو مشتري اصلي گاز ايران به خوبي لمس كرد. اين يك واقعيت انكارناشدني است كه در شرق ايران دو كشور پرجمعيت هند و پاكستان بهترين و نزديكترين مشتريان گاز ايران در بلندمدت هستند اما اين كشورها دستكم در حال حاضر پول كافي براي سرمايه نيزگذاري انتقال گاز ايران را ندارند يا ترجيح ميدهند گاز تركمنستان را جايگزين گاز ايران كنند. از سوي ديگر اروپاييها نيز براي رهايي از چنگ گازپروم روس كه ابزار در دست رهبران روسيه است اشتياق دارند گاز ايران را به خانهها و كارخانههاي خود ببرند.
اما هر دو گروه مشتريهاي ايران براي خريد گاز ايران باسدها و سنگ راههاي قابل اعتنا مواجه هستند. اروپاييها با ايران مناسبات برپايه دوستي بلندمدت متصور نشدهاند و شركتهاي بزرگ اروپايي مثل توتال و شل از ايران به عراق كوچ كردهاند. از سوي ديگر اروپاييها با ساختار و انديشه سياسي موجود كه ساختاري انقلابي است سر سازش ندارند و ايران نيز حاضر نيست رفتار انقلابي را به بهاي صادرات احتمالي گاز از دست دهد. از طرف ديگر دور بودن محل توليد گاز در ايران و محل مصرف در اروپا نيازمند انتقال گاز از مسيرهاي ميانجي است كه بر شدت موانع ميافزايد پيدا كردن يك راه ميانجي انتقال گاز ايران به اروپا كار دشواري شده و نبايد به اميد ميهماننوازي تركيه چشم دوخت.
از سوي ديگر روسيه اگرچه با ايران مناسبات سياسي تعريفشدهاي دارد اما به هرحال در بلندمدت رقيب ايران در تسخير بازارهاي صادرات گاز است و به مثابه يك رقيب راه ورود گاز ايران به اروپا را باز نگه نميدارد. تجربه تلخ خط لوله گاز ايران به هند كه سابقهاي بارويكرد مبهم دارد نيز در روزهاي اوج قرار ندارد و به همين دليل چشمانداز كوتاهمدت ان چندان چشمنواز نيست. پاكستان نيز در دهه تازه سپري شده نشان داده است فاقد پايداري داخلي است و البته نميخواهد و نميتواند پول چنداني براي خريد گاز ايران تدارك ببيند به اين ترتيب گاز ذخيره شده در دريا و دشتهاي ايران تارسيدن به پالاتيشگاها وتبديل شدن به فرآوردههاي گازي و حتي تا رسيدن به لولههاي گاز راه پر پيچ و خم و درازي دارد تا پول شود و به سر سفره ايرانيان برسد.
براي اينكه گاز ايران تبديل به پول و آب و نان و خانه و پوشاك و دلار و يورو و روپيه شود بايد كارهاي ساختاري و در اندازههاي بزرگ انجام شده و به فرجام برسد. اين راه دراز از كوچههاي دگرگوني در نگاه به دنياي آينده و اينكه در اين دنيا كدام جايگاه را داريم كه در اين روزها نقشهاي براي آن ديده نشده است.
