آیا آمریکایی ها فریب کاری می کنند؟
به گزارش ساعت ۲۴، با این همه، اکنون رفتارهای ایران در منطقه، موجبات نارضایتی [برخی کشورها] را فراهم آورده است. منتقدان توافق هسته ای با ایران خیلی زود به سخنان آنگلا مرکل، صدر اعظم آلمان، خطاب به پارلمان آلمان ارجاع دادند که گفته بود:«ایران علی رغم تضاد برنامه موشکی اش با مقررات شورای امنیت سازمان ملل متحد، به توسعه این برنامه ادامه داده است.» بی اعتمادی اما دو جانبه است. در ایران هم بسیاری شروع به انتقادهای پر سر و صدا از برجام کرده اند. شکایت ایرانی ها به جایی بر می گردد که گزارش سازمان ملل متحد در زمینه برنامه هسته ای ایران، بر خلاف خواسته های ایالات متحده آمریکا بود.
چه اتفاقی افتاد؟
به دنبال آماده شدن برجام در تابستان سال گذشته، اکنون بخش عمده این توافق نامه به همان شکلی پیش رفته که پیش بینی می شد. اعضای شورای امنیت سازمان ملل متحد به اتفاق برجام را تأیید کردند و پارلمان ایران هم در ماه اکتبر، با نتیجه قاطعانه ۱۶۱ رأی مثبت در مقابل ۵۹ رأی منفی، برجام را تصویب کرد. ایران همچنین با آزانس بین المللی انرژی هسته ای بر روی یک نقشه راه برای شفاف سازی در باب پرسش های کنونی و پیشین در مورد پرونده هسته ای این کشور، به توافق رسید.
در ایالات متحده آمریکا هم همزمان با پایان یافتن مذاکرات هسته ای با ایران، باراک اوباما تصریح کرد که قوه مجریه [دولت ایالات متحده آمریکا] از اختیارات خود که در تحریم های کنونی کنگره علیه برنامه هسته ای ایران وجود دارد استفاده می کند تا تحریم ها را به طور یک جانبه لغو کند.
روز ۱۵ اکتبر، یک روز پس از آنکه پارلمان ایران برجام را به تصویب رساند، آژانس بین المللی انرژی هسته ای تأیید کرد که ایران تمام استلزامات و فعالیت هایی را که در نقشه راه ماه جولای وجود داشت، به انجام رسانده است. اما نکته مهم در روز ۱۶ ژانویه یا آنچه به روز «اعمال برجام» موسوم شد، رخ داد. برای ورود به روز اعمال برجام، ایران باید به صورت موردی به آژانس بین المللی انرژی هسته ای نشان می داد که توانایی اش برای تولید موادی که در ساخت سلاخ هسته ای کاربرد دارند، به شکل گسترده ای کاهش پیدا کرده است. برای حصول به این نقطه، ایران باید ذخایر اورانیوم غنی شده خود را به طور مشخصی کاهش می داد، توانایی اش برای غنی سازی اورانیوم را از میان می برد، مجتمع آب سنگین اراک را به شکلی دستخوش تغییر می کرد که این مجتمع دیگر نتواند پلوتونیوم تولید کند و به آژانس بین المللی انرژی هسته ای اجازه می داد تجهیزات پایش سرزده ای را ایجاد کند که باعث جاری شدن مفاد برجام در این زمینه، در طول دوران توافق شود.
به گزارش ساعت ۲۴، این ها اقدامات بسیار سختی بودند و تحلیل گران اعتقاد داشتند برداشته شدن تحریم ها در بهار یا تابستان سال ۲۰۱۶ به وقوع خواهد پیوست. اما ایران خیلی زود به روز «اعمال برجام» رسید که نشانه ای بود از کارآمدی این کشور در تطابق با استلزامات برجام. در روز اعمال برجام، تحریم های کلیدی ایالات متحده آمریکا، اتحادیه اروپا و سازمان ملل متحد که در رابطه با پرونده هسته ای ایران بودند، لغو شدند.
حسن روحانی و مشاوران او به این نتیجه رسیده بودند که تطابق سریع با مفاد برجام، در راستای منافع سیاسی خود آنهاست: لغو زود هنگام تحریم ها، موضع حامیان میانه روی روحانی در انتخابات پارلمانی ایران در روز ۲۶ فوریه را تقویت کرد.
آیا برجام به فرجام می رسد؟
تطابق قانونی و رسمی [اقدامات و توافق ها] دست کم در بعد ظاهری و عمومی آن، کار آسانی است. با این همه، در مورد توافق [هسته ای با ایران] این گونه قضاوت نمی شود که آیا طرفین صادقانه مفاد آن را به کار بسته اند یا نه، بلکه قضاوت بر مبنای این خواهد بود که آیا اعمال توافق، منافعی که هر یک از طرفین انتظار داشته اند را برآورده ساخته است یا نه.
فعالیت های ایران برای تطابق با مفاد برجام به نظر می رسد که عمده منافع اضطراری جامعه جهانی را برآورده کرده باشد: قدرت های غربی اکنون مطمئن اند که ایران به این زودی ها قادر به ساخت یک سلاح هسته ای نخواهد بود. رهبران نظامی اسرائیل، همان ها که در ابتدا بلندترین صداها را برای هشدار دادن در مورد جاه طلبی های هسته ای ایران به کار برده بودند، به این نتیجه رسیده اند که برنامه هسته ای ایران دیگر یک تهدید فوری بالفعل به حساب نمی آید.
تصویر برای ایران اما همچنان پیچیده است. هر چند ایالات متحده آمریکا و متحدان آن تحریم هایی را که بر سر لغو آنها توافق شده، لغو کرده اند، طبق گفته بسیاری از تحلیل گران، ایران به آنچه می خواسته نرسیده است. فروش نفت خام و صادرات ایران به سطح پیش از تحریم ها در سال ۲۰۱۲ رسیده اند و برخی معتقدند تولید ناخالص داخلی (GDP) ایران امسال علی رغم افت قیمت نفت، ۴ درصد رشد خواهد داشت. با این همه، ایران همچنان جدا از نظام مالی آمریکا است و بانک های بین المللی همچنان از گرفتار شدن در دام تحریم های باقی مانده علیه ایران هراسان اند. منفعت فوری ایران [از لغو تحریم ها] آزاد شدن حدود ۱۰۰ میلیارد دلار از دارایی های بلوکه شده این کشور بوده است. دولت اوباما اخیراً اعلام کرده عایدی ایران از این ماجرا تنها در حد چند میلیارد دلار بوده و مقام های بانکی ایرانی البته اعلام کرده اند ایران «تقریباً هیچ چیز» به دست نیاورده است.
این عقیده که ایران نتوانسته به اندازه کافی از توافق هسته ای اش سود ببرد، اخیراً موجب جنگ لفظی مقام های این کشور شده است و خوف و رجایی پدید بیاورد که آیا توافق هسته ای اصولاً کارگشا بوده است یا نه. طبق نظرسنجی ای که دو هفته پیش توسط دانشگاه مریلند انجام گرفته است، حمایت عمومی از توافق هسته ای در ایران کاهش پیدا کرده است و ۷۴ درصد از ایرانی ها گفته اند شاهد هیچ تغییری در وضعیت اقتصادی شان از زمان نهایی شدن توافق هسته ای نبوده اند. محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران در تلاش برای آرام کردن کسانی که معتقدند ایران برنامه هسته ای خود را [در مقابل هیچ] تسلیم کرده است، اعلام کرد این کشور به توافقی با آژانس بین المللی انرژی هسته ای دست پیدا کرده است تا برنامه هسته ای اش را همزمان با کاهش محدودیت های۱۵ ساله علیه این برنامه، دوباره احیا کند.
به گزارش ساعت ۲۴، در واقع، این شکایت ها از سوی طرف ایرانی، عمدتاً بخشی ذاتی از ساختار به هم ریخته رژیم تحریم ها هستند. رژیم تحریم ها علیه ایران، از زمان ایجادشان دو هدف در هم تنیده را دنبال می کردند: تهران را همزمان به اتهام پرونده هسته ای این کشور و حمایت [ادعایی] از تروریسم مجازات کنند. اکنون اما این دو هدف از یکدیگر بسیار دور افتاده اند. آمریکا اکنون باید بخشی از تحریم ها علیه ایران را لغو کند حال آنکه می خواهد بخشی دیگر از تحریم ها را همچنان نگه دارد. بنابراین حتی اگر ایران تصمیم بگیرد پرونده هسته ای خود را مجدداً احیا کند، همچنان آن قدر تحریم بر علیه این کشور وجود دارد که اجازه ندهد ایران به اقتصاد جهانی باز گردد.
محمد مهدی حاتمی-ساعت ۲۴
منبع: لائوفر
