درمان مشکلات خواب در کودکان
الف) دارو درمانی
برای کاهش اختلالات خواب در کودکان میتوان استفاده ار داروهای غیر آرامبخش سهحلقهای یا کلونازپام را توصیه کرد. اما برای قبول این توصیه نظرات ضد و نقیضی وجود دارد. برخی از گزارشها که بر اساس مطالعات موردی منتشر گردیده، بر مصرف دیازپام و مقادیر کمتری از داروهای سهحلقهای تکیه دارد، در حالی که ویس بلوث (1984) و ریچمن ( 1985) اصولاً با درمان دارویی مخالف هستند و معتقدند که دارو اثر درمانی کوتاهمدتی دارد.
علیرغم این اختلافنظر متخصصین در تجویز دارو برای کاهش دیسسومنیای محیطی و انواع پراسومنیا به نظر میرسد که در مورد مصرف دارو و استفاده از برخی روشهای پزشکی در درمان آپنه خواب و نارکولپسی اتفاقنظر بیشتری وجود دارد.
آندرس ( 1980 ) و چرنیاک ( 1981 ) مؤثرترین روش درمانی آپنه خواب را تجویز دارو، کاهش وزن و در صورت لزوم تراکئوتومی ( باز کردن مجرای نای با عمل جراحی) میدانند. علاوه بر این، ویتیگ، زوریک، رورز، سیکل استیل و روث ( 1983 ) نیز مصرف داروهای ضدافسردگی سهحلقهای یا محرک را برای درمان نارکولپسی پیشنهاد میکنند. یافتههای جدید، مصرف روزانه 2 میلی گرم B12 را برای جلوگیری از بروز بینظمی در الگوی خواب و بیداری مورد تایید قرار میدهد.
ب-روان تحلیلگری
روان تحلیلگران در درمان اختلالات خواب به بررسی تعارضات و فشارهای روانی بیمار در سطح ناخودآگاه میپردازند . بر این اساس، آنها معتقدند که تخلیه خطرناک عاطفی و برونریزی فشارهای روحی طی مراحل مختلف درمان میتواند از شدت نگرانیهای کودک به هنگام خواب بکاهد. این روش برای درمان وحشت شبانه، کابوس شبانه و خوابگردی پیشنهاد شده است.
ج- خانواده درمانی
این روش در درمان انواع دیس سومنیای محیطی مفید است. خانواده درمانگران ضمن مصاحبه با والدین، عادات رفتاری و الگوهای شناختی آنان را شناسایی کرده و نگرشها و رفتارهایشان را اصلاح میکنند تا از این طریق مشکلات کودک مبتلا را درمان کنند. با استفاده از این روش، درمانگران قادرند از یک سو والدین را برای انجام روشهای درمانی مختلف آماده سازند و از سوی دیگر به آموزش آنان در چگونگی ارتباط با کودک بپردازند و رهنمودهای درمانی مناسب را به محیط خانواده منتقل سازند
د- رفتار درمانی
استفاده از روشهای رفتار درمانی، راهی مناسب برای درمان انواع مختلف اختلالات خواب در کودکان است. در این مورد ریچمن، داگلاس، هانت، لندزوارن و لور( 1985) با استفاده از انواع روشهای رفتار درمانی، از جمله شکلدهی به ساعت خواب منظم در محیط خانواده، کاهش توجه والدین و تقویت مثبت کودک پس از یک خواب آرام توانستند 77 درصد کودکان مبتلا به دیسسومنیای محیطی را درمان کنند. یافتههای تحقیقی ریکرت وجانسون ( 1988)، اشمیت (1981) و رایت و ودکاک و اسکات (1970) نیز نشان داد که یکی از شیوههای مناسب برای کاهش بیخوابی در کودکان استفاده منظم از روش بیتوجهی و خاموشی است. در این روش والدین بدون توجه به گریه کودک، کج خلقی یا بهانهگیریهای کودک در رختخواب از اتاق خواب خارج میشوند و پس از به خواب رفتن کودک برای کسب اطمینان و احساس آرامش به اتاق باز میگردند.
داگلاس ( 1989) معتقد است که موفقیت در این روش نیاز به همکاری والدین دارد، ولی اغلب مادران و پدران قادر به تحمل شنیدن صدای گریه کودک خود نیستند و رواندرمانی را ادامه نمیدهند. برای این گروه از والدین، درمانگر میتواند از روش «مرحلهای» استفاده کند. در این روش به والدین توصیه میشود تا طبق برنامهای منظم، با فرا رسیدن ساعت خواب کودک به تدریج توجه خود را به او بکاهند.
نوع دیگر رفتار درمانی، استفاده از پاداشدهی است. این روش اغلب برای تداوم روش درمانی ساعت ویژه خواب انجام میگیرد و معمولاً با تشریفات مخصوص( مثل پوشیدن لباس خواب، مسواک زدن، و شانه کردن مو و رفتن به رختخواب بدون کمک به والدین ) همراه است. در این روش والدین نموداری در اتاق خواب کودک نصب میکنند و به فرزندشان توضیح میدهند که او میتواند با اجرای برنامه ویژه خواب و خوابیدن با آرامش ، برای خود امتیاز کسب کند و پس از بدست آوردن پنج امتیاز هدیهای دریافت دارد. این روش کوک را تشویق میکند تا ساعت خواب خود را تنظیم کند و از آشفتگی و پراکندگی بپرهیزد.
آندرسون ( 1979) و هارتمن (1989) برای کاهش بیخوابی شبانه، کابوس، وحشت شبانه و دندان قروچه در نوجوانان، روش « آرامبخشی» یا « آرامیدگی» را توصیه میکنند. انجام تمرینات به منظور آرامش عضلانی قبل از خواب و شنیدن یک موسیقی ملایم وآرامشبخش به هنگام خواب، نقش مؤثری در کاهش اضطراب دارد. لسک( 1988) وهورن (1922) نیز توصیه میکنند که برای درمان وحشت شبانه قبل از خواب یا ساعاتی پس از خواب، از روش آرامش عضلانی استفاده کنند و سعی نمایند پس از ایجاد احساس امنیت در نوجوان، او را به رختخواب بفرستند.
منابع
1. کاپلان، سادوک. (1378). خلاصه روانپزشکی ( ترجمه نصرت ا ... پورافکاری). تبریز: انتشارات ذوقی.
2. آترنس و کارتوپر، (1376). مقدمه ای بر علوم اعصباب و رفتار ( ترجمه مجتبی زارعی و اسماعیل فخاریان ). تهران: انتشارات آدینه.
3. میلانیفر، بهروز. (1369) . روانشناسی کودکان و نوجوانان استثنایی، انتشارات قومس: تهران.
4. هاری، کیولز.(1363).فروید به سوی روانشناسی و روانپزشکی علمی. ( ترجمهی نصرا... کسرائیان). تهران: انتشارات شباهنگ.
