قدرت دولت ؛ تکلیف تحریم ؛ FATF وسیاست ارزی

ساعت24 -زمین و زمان هرگز از هیچ انسانی با هر میزان قدرت و شوکت فرمان نبرده و نخواهند برد .این دو یار دیرین میچرخند و جلو میروند و هیچ قدرت بشری سد راه آنها نمی تواند باشد. روزها گشت و زمین چرخید تا نوروز 1398 از راه رسید.

این روزها، ایرانیان با همه دلخوریها، اندوه و حسرت از روزگار ناخوش کسب و کار در سطح کلان، بنگاه و خانوار باز هم جشن نوروز را باهمه سختی ها برپا می کنند. با نو شدن روز و روزگار و طبیعت، ایرانیان چند روزی را در کنار هم سپری کرده و امیدهای تازه ای را جستجو می کنند و می خواهند از نو شدن طبیعت جان تازه ای بگیرند. ایرانیان در سال 1397 روزهای ناخوش و غم انگیزی را تجربه کرده و شهروندان به ویژه مزد و حقوق بگیران در دو نوبت بهار و زمستان با حیرت و حسرت شاهد پرش بلند قیمت کالاها در محلهای عرضه بودند. ایرانیان یک بار در بهار امسال به چشم دیدند که نرخ هر دلار آمریکا به ریال رشدی شتابان را تجربه کرد و به طور میانگین تا 5/2 برابر قیمت زمستان سال 1396 به بالا پرتاب شد. این اتفاق که افتاد همه عرضه کنندگان کالا در هر وضعی که بودند نرخ تازهای برای کالاهای خود لحاظ کرده و با توجه به تثبیت مزد و حقوق کارگران و کارمندان، قدرت خرید شهروندان از دست رفت. برخی باور دارند در سال 1397 قدرت خرید شهروندان دستکم 50 درصد کاهش داشته و این اتفاق یعنی تهیدستتر شدن بدنه جامعه ایرانی. ایرانیان اما در زمستان امسال نیز به چشم دیدند که میانگین نرخ هر دلار آمریکا رشدی قابل اعتنا اما کمسرعتتر از بهار داشته و هنوز در نوسان است اما باز هم قیمت کالاها و خدمات افزایش یافت. اکنون در بهار 1398 و نو شدن طبیعت ایرانیان در حوزه کلان اقتصاد و سیاست با چند ناروشنی به استقبال بسال نو می روند که برخی از این ناروشنیها را معرفی می کنیم.
تکلیف ایران با تحریم
این یک واقعیت است که جامعه غربی به رهبری ایالات متحده آمریکا به رغم همه تکه تکه شدنهای دو سال اخیر اما هنوز ماهیت خود را حفظ کرده و رهبری آمریکا را قبول دارد. تکلیف ایران در سال 1397 با این قطب نیرومند جهان تعیین نشد وبه نظر می رسد در سال 1398 نیز چنین خواهد شد. ناروشنی در سیاست خارجی نسبت به غرب به ویژه آمریکا برای کلیت جامعه ایرانی پیامدهایی دارد که بخشی از آن بدتر شدن کسب و کارهاست. این واقعیت را باید قبول کرد. آیا ایران قرار است در سال 1398 زندگی در تحریم را ادامه دهد یا راهی برای عبور از آن در ذهن و فکر مدیران ارشد اداره کننده جامعه وجود دارد. این یک ناروشنی و ابهام بزرگ است که همراه ایرانیان به سال جدید آمده است.
عادت به رشد منفی
رشد تولید ناخالص داخلی با وجود همه شلاقهایی که بر تن آن خورده و می خورد هنوز معتبرترین متغیر برای ارزیابی کامیابی یا ناکامی اقتصاد کشورها به حساب میآید. آمار و ارقام ارائه شده از سوی بانک جهانی و صندوق بین المللی پول و نیز مرکز پژوهش های جهانی نشان میدهد رشد اقتصادی ایران برای دومین دوره دو ساله (پس از 1391 و 1392) با رشد منفی مواجه خواهد شد. این یک علامت پرسش است آیا میخواهیم تهیدست شدن شهروندان را برایشان یک عادت کنیم و با چشمهای باز به سمت فقیرتر شدن ایران و شهروندان آن گام برداریم؟ در این صورت چه امیدی باید در دل و ذهن جوانان باشد؟ ناروشنی که رشد منفی اقتصاد ایجاد میکند بدترین میراثی است که از سال 1397 برای سال تازه آمده است.
تکلیف بخش خصوصی
فعالان بخش خصوصی ایران در سال 1397 یکی از بدترین سالها را در دهه های اخیر سپری کرده و میراث بدی همراه آنها به سال 1398 آمده است. . در سال 1397 بوروکرات های دولتی و مدیران با نفوذ بنگاههای غول پیکر به همراه طرفداران برخی از کسانی که با اقتصاد آزاد دشمن هستند روزگار فعالان خصوصی را سیاه کردند. آنها توپ پرش شدید نرخ دلار و تبعیت بازار کالا از نرخ تبدیل دلار به ریال را به زمین بخش خصوصی انداخته و پروژه ناکارآمد کردن اقتصاد از سوی خصوصیها را کلید زدند. آیا قرار است سال 1398 این پروژه تکمیل شود؟
بی دولتی
کاهش سهم و نقش قدرت نهاد دولت نسبت به سایر نهادها در هر حوزهای در سال 1397 یک رخداد قابل اعتنا و محسوس بود. به نظر می رسد یکی از ناروشنی های سال 1398 این است که آیا باقی مانده قدرت دولت در سیاستگذاریهای کلان اقتصادی و به ویژه دیپلماسی نیز زایل خواهد شد. این یک ناروشنی با پیامدهای تاریک است که باید آن را همین امروز دید و آنالیز کرد. در صورتی که بی دولتی ادامه داشته باشد سنگ روی سنگ بند نخواهد شد و شهروندان به هیچ آدرسی در هیچ حوزه ای اعتمادنخواهند کرد.

ایران باید بتواند از نهادهای بین المللی پولی برای چرخاندن اقتصاد خود استفاده کند. در حال حاضر به دلیل اینکه ایران (مقررات مبارزه با پولشویی در مسیر مبارزه با سازمانهای تروریستی) نشده است در لبه پرتگاه سقوط قرار دارد. در سال 1397 به رغم اعلام نیاز دولت به عضویت ایران در پالرمو به مثابه ماندن در زمین بازی پولی دنیا اما لایحه های تهیه شده از سوی دولت در یک نهاد بالادستی گیر کرده و یک ناروشنی برای سال 1398 خواهد بود.
سیاست ارزی
واقعیت این است که اقتصاد دولت، بنگاهها و خانواده ها به سیاست ارزی و در قلب آن سیاست معطوف به رفتار نرخ دلار در بازار ارز گره خورده است. در سال 1397 دولت نتوانست یا نخواست سیاست ارزی روشن، ثابت و با نوسان کم و کارآمد اتخاذ کند. پیامد سیاست ارزی عجیب دولت و بانک مرکزی در سال 1397 به هدر دادن میلیاردها دلار کمیاب در یک سردرگمی عجیبتر شد و هیچ اثر ملموس و مشخص بر جای نگذاشت. آیا در سال 1398 این نقص بزرگ برطرف می شود؟ ناروشنی در این باره کسب و کار و زندگی ایرانیان را به باتلاق می برد.
مبارزه با فساد
در سال 1397 شاهد بودیم که فساد سیستماتیک در حوزه پولی، ارزی، تجاری چگونه به افزایش شکاف طبقاتی در ایران منجر شد. دیدیم که دستیابی یک گروه کوچک به ثروتهای بادآورده که از سیاستهای اقتصادی دولت سرچشمه می گرفتند راه را برای کار شرافتمندانه تنگ کرده و بذر فساد و تباهی در جامعه پراکنده شد. آیا در سال 1398 شاهد کاهش گستردگی و ژرفای فساد با اتخاذ سیاستهای روشن اقتصادی خواهیم بود؟ مبارزه با فساد باید نظام مند باشد و به ریشه های فساد یورش ببرد نه اینکه به شاخ و برگها حمله کند و اتفاقا زمینه رشد ریشه دارتر بسترهای فساد شود. این یک ناروشنی بسیار بزرگ و یک دام پهن شده برای فعالان اقتصادی در سال 1398 خواهد بود.
تجارت آزاد یا در بند
تجربه جهان معاصر نشان میدهد تجارت آزاد یک یاری دهنده بزرگ برای صلح جهانی، رشد و توسعه اقتصادهای ملی و بهره مند شدن فقیران جهان از برکت های این مقوله بوده است. تجارت آزاد می تواند نویدبخش باشد و انحصارهای داخلی در سمت تقاضا و در سمت عرضه را با چالش جدی مواجه کرده و سود شهروندان را افزایش دهد. اما تجارت آزاد در ایران در شرایط تحریم اقتصادی با ناآزادی و ناروشنی مواجه شده و روزنه های نفس کشیدن آن باریکتر شده است. آیا در سال 1398 شاهد آزادی تجارت خارجی خواهیم بود یا اینکه مقوله واردات و مقوله صادرات با تحدید و تهدید مواجه خواهند شد؟ این یک مسیر را نشان میدهد که روشنی یا ناروشنی آن برای سال 1398 تعیین کننده است.
محمد صادق جنان صفت – نامه اتاق بازرگانی –اسفند 1397