فرهاد احتشامزاد، دبير انجمن واردكنندگان خودرو:
تشکلها رقیب دولت نیستند
ساعت 24- موضوع تعامل تشکلها و نهادهای مدنی در ایران سابقه طولانیتر دارد. با فرهاد احتشامزاد دبیر انجمن واردکنندگان خودرو در این باره گفتوگو کردهایم که میخوانید:
trong>*وقتي به تاريخ اقتصادي كشورهاي توسعهيافته خوب توجه كنيم درمييابيم كه يكي از دلايل توسعهيافتگي آنها وجود نهادهاي مدني و تشكلهاي صنفي – صنعتي بوده است. اين نهادهاي غيردولتي با گردهم آمدن اعضاي يك صنف يا صنعت قدرت چانهزني خود را در برابر نهاد دولت افزايش داده و منافع صنف را تامين ميكردند و به اين ترتيب با كاهش دخالت دولت، راه براي توسعه نهادهاي غيردولتي و به اين ترتيب كل كشورها هموار ميشود. ديدگاه شما در اين باره چيست؟
همانطور كه در متن پرسشهاي شما نيز نهفته است تاريخ توسعهيافتگي جامعههاي پيشرفته امروز بازار و رشد نهادهاي مدني و تشكلهاي صنفي – صنعتي همراه بوده است. با توجه به اينكه توسعه يك فرايند درهم آميخته از فرهنگ، سياست و اقتصاد است، نهادهاي غيردولتي راه عبور از سادگي به پيچيدگي در جامعه را صاف كردند. عنصر اصلي كه در اين ميان نقش غيرقابل انكار بازي كرد، «رقابت» بود.
مقوله رقابت را بايد از شريفترين مقولههاي جامعههاي بشري دانست كه اجازه ميدهد تواناييهاي افراد شكوفا و از نهان به پيدا رسيده و شخص و جامعه را از اين تواناييها بهرهمند سازند. تشكلهاي غيردولتي چگونه اين عنصر را وارد كار خود كردند؟ نخست از رقابت در درون اعضاي يك صنف بود كه رقابت شروع شد. به اين معني كه اعضاي يك صنف يا صنعت براي متقاعد كردن همكارانش در اتخاذ تصميمها رقابتي دروني داشته و آن كس كه منطق نيرومندتري داشت ديگران را به راه خود ميكشيد.
نكته بعدي در اين باره رقابت ميان كارشناسان نهادهاي مدني و كارشناسان مستقر در سازمانهاي دولتي بود و هست. پيش از ظهور و بروز تشكلها، اين كارشناسان دولتي بودند كه حرف آخر را در هر مقوله از جمله كسب و كار اقتصادي ميزدند اما كارشناسان و فعالان مستقر در نهادهاي مدني آنها را به رقابت وادار كرده و با توجه به اينكه در هر فعاليت اعضاي فعال آن صنف اطلاعات دقيق، عميق و بيواسطه دارند در مجادله با كارشناسان دولتي پيروز شدند. اين رقابت در پويش تاريخ منجر به كاهش تدريجي دخالتهاي دولتها در امور اقتصادي شد كه به يك اصل در توسعهيافتگي به حساب ميآيد. در اين وضعيت دولتها به جاي اينكه نيروي خود را در امر تصديگري هدر دهند به سياستگذاريهاي كلان پرداخته و كار تصديگري و اجرا به دست متخصصان يك صنعت يا يك فعاليت افتاد.
*شما از مقوله رقابت گفتيد. برخي ديدگاهها معتقدند سنگ بناي دموكراتيزه شدن جامعهها از كانال نهادهاي مدني و تشكلهاي غيردولتي ميگذرد و بدون رشد و توسعه تشكلگرايي، رسيدن به مرزهاي نزديك به دموكراسي واقعي سخت و دشوار است نظر شما چيست؟
واقعيت اين است ه نهادهاي مدني از جمله نهادهاي صنفي و صنعتي كه به لحاظ تاريخي مقدم بر نهادهاي اجتماعي هستند با گردهم آمدن گروهي از افراد كه در درون يك فعاليت ممكن است تضاد منافع داشته باشند. گام نخست را براي متقاعد كردن افراد برداشت كه براي حل تعارضها و رسيدن به نقطه مشترك ميتوان با هم گفتوگو كرد. گفتوگو براي كاهش تدريجي اختلافها و رسيدن به جايي كه ميتوان براي داشتن فضايي سالم در كوتاه مدت از بخشي از منافع عبور كرد همان تمرين دموكراسي بود كه در تشكلها رخ داد و به مرور و با توجه به گستردگي نهادهاي مدني كار را به كل جامعه كشاند.با اين تفسير است كه گفته ميشود دمكراتيزه كردن جامعهها از مسير نهادهاي مدني و صنفي عبور ميكند. در ايران نيز چنين وضعي را شاهد هستيم اما هنوز راه زيادي براي رسيدن به نقطه ايدهآل دراداره تشكلها در پيش داريم.
*داوري شما درست است. تشكلهاي ايراني هنوز با تشكلهاي مشابه در كشورهاي ديگر به لحاظ اثرگذاري فاصله زيادي دارند. شايد به همين دليل است كه اتاق بازرگاني ايران براي عبور دادن سريعتر تشكلها از اين وضع فعاليت گستردهاي را در زمينههاي آموزش تئوريك و عملي به تشكلها در دستور كار قرار داده است.
درست است. امور تشكلهاي اتاق در سالهاي اخير براي ساماندهي فكري و اجرايي به تشكلها گامهاي بلندي برداشته است. به عنوان مثال براي تاسيس انجمن واردكنندگان خودرو كه همين چند ماه پيش انجام شد امور تشكلهاي اتاق كمكهاي فكري قابل توجهي به اعضاي اين نهاد نوپا ارائه گرديد كه موجب تسريع در امور تاسيس شد. ما از نزديك با واقعيتهاي تشكلگرايي در ايران آشنا شديم و از ضعفهاي آنها درس گرفته و نقاط قوت آنها را به كار گرفتيم تا تشكلي تازه و نيرومند و مدرن برپا سازيم كه اين اتفاق افتاده است.
* به نظر شما مهمترين دشواري فراروي نهادهاهي مدني و تشكلهاي صنفي – صنعتي در حال حاضر چيست؟
دشواريها را ميتوان به دو دسته محيطي پيراموني و دروني دستهبندي كرد. تنگناهاي درون تشكلها از كمباوري اعضا سرچشمه ميگيرد كه شايد به اثرگذاري تشكل خود اميدواري ندارند و از همين نقطه است كه تنگناهاي ديگر مثل عدم حضور جدي و فعال در تشكلها، عدم پرداخت حق عضويت و... پديدار ميشود. مشكل پيراموني نهادهاي صنعتي غيردولتي اما وجود ديوانسالاري بزرگ دولتي است. برخي دولتيها تصور ميكنند كه تشكلها رقيب آنها هستند و بايد براي تضعيف رقيب هر كاري كرد و به همين دليل است كه ديده ميشود در فرايند تعامل تشكلها با بخش دولتي راه هموار كمتر ديده ميشود. اگرچه در سالهاي اخير به ويژه در دولت يازدهم اين راهبندانها كمتر شده است، اما هنوز وجود دارد و اين مهمترين مشكل نهادهاي صنفي به حساب ميآيد.
*انجمن واردكنندگان خودرو چه برنامههايي دارد كه اعضاي خود را در مسير استفاده از مزيتهاي اين نهاد نوپا قرار ميدهد.
انجمن واردكنندگان خودرو در تلاش است كه يك نهاد مدرن باشد. براي رسيدن به اين هدف بود كه پيش از تاسيس، نهادهاي مشابه در ساير كشورها را شناسايي و برنامه و كارنامه و اساسنامه آنها بررسي شد تا بهترين شكل و ماهيت را درست كنيم و اكنون ميگويم كه در همين مدت كوتاه كاميابيهاي خوبي داشتهايم. اكنون انجمن واردكنندگان خودرو در برخي مجامع اثرگذار بر اقتصاد خودرو حضور موثر دارد و از منافع صنف خود حمايت ميكند.
همانطور كه در متن پرسشهاي شما نيز نهفته است تاريخ توسعهيافتگي جامعههاي پيشرفته امروز بازار و رشد نهادهاي مدني و تشكلهاي صنفي – صنعتي همراه بوده است. با توجه به اينكه توسعه يك فرايند درهم آميخته از فرهنگ، سياست و اقتصاد است، نهادهاي غيردولتي راه عبور از سادگي به پيچيدگي در جامعه را صاف كردند. عنصر اصلي كه در اين ميان نقش غيرقابل انكار بازي كرد، «رقابت» بود.
مقوله رقابت را بايد از شريفترين مقولههاي جامعههاي بشري دانست كه اجازه ميدهد تواناييهاي افراد شكوفا و از نهان به پيدا رسيده و شخص و جامعه را از اين تواناييها بهرهمند سازند. تشكلهاي غيردولتي چگونه اين عنصر را وارد كار خود كردند؟ نخست از رقابت در درون اعضاي يك صنف بود كه رقابت شروع شد. به اين معني كه اعضاي يك صنف يا صنعت براي متقاعد كردن همكارانش در اتخاذ تصميمها رقابتي دروني داشته و آن كس كه منطق نيرومندتري داشت ديگران را به راه خود ميكشيد.
نكته بعدي در اين باره رقابت ميان كارشناسان نهادهاي مدني و كارشناسان مستقر در سازمانهاي دولتي بود و هست. پيش از ظهور و بروز تشكلها، اين كارشناسان دولتي بودند كه حرف آخر را در هر مقوله از جمله كسب و كار اقتصادي ميزدند اما كارشناسان و فعالان مستقر در نهادهاي مدني آنها را به رقابت وادار كرده و با توجه به اينكه در هر فعاليت اعضاي فعال آن صنف اطلاعات دقيق، عميق و بيواسطه دارند در مجادله با كارشناسان دولتي پيروز شدند. اين رقابت در پويش تاريخ منجر به كاهش تدريجي دخالتهاي دولتها در امور اقتصادي شد كه به يك اصل در توسعهيافتگي به حساب ميآيد. در اين وضعيت دولتها به جاي اينكه نيروي خود را در امر تصديگري هدر دهند به سياستگذاريهاي كلان پرداخته و كار تصديگري و اجرا به دست متخصصان يك صنعت يا يك فعاليت افتاد.
*شما از مقوله رقابت گفتيد. برخي ديدگاهها معتقدند سنگ بناي دموكراتيزه شدن جامعهها از كانال نهادهاي مدني و تشكلهاي غيردولتي ميگذرد و بدون رشد و توسعه تشكلگرايي، رسيدن به مرزهاي نزديك به دموكراسي واقعي سخت و دشوار است نظر شما چيست؟
واقعيت اين است ه نهادهاي مدني از جمله نهادهاي صنفي و صنعتي كه به لحاظ تاريخي مقدم بر نهادهاي اجتماعي هستند با گردهم آمدن گروهي از افراد كه در درون يك فعاليت ممكن است تضاد منافع داشته باشند. گام نخست را براي متقاعد كردن افراد برداشت كه براي حل تعارضها و رسيدن به نقطه مشترك ميتوان با هم گفتوگو كرد. گفتوگو براي كاهش تدريجي اختلافها و رسيدن به جايي كه ميتوان براي داشتن فضايي سالم در كوتاه مدت از بخشي از منافع عبور كرد همان تمرين دموكراسي بود كه در تشكلها رخ داد و به مرور و با توجه به گستردگي نهادهاي مدني كار را به كل جامعه كشاند.با اين تفسير است كه گفته ميشود دمكراتيزه كردن جامعهها از مسير نهادهاي مدني و صنفي عبور ميكند. در ايران نيز چنين وضعي را شاهد هستيم اما هنوز راه زيادي براي رسيدن به نقطه ايدهآل دراداره تشكلها در پيش داريم.
*داوري شما درست است. تشكلهاي ايراني هنوز با تشكلهاي مشابه در كشورهاي ديگر به لحاظ اثرگذاري فاصله زيادي دارند. شايد به همين دليل است كه اتاق بازرگاني ايران براي عبور دادن سريعتر تشكلها از اين وضع فعاليت گستردهاي را در زمينههاي آموزش تئوريك و عملي به تشكلها در دستور كار قرار داده است.
درست است. امور تشكلهاي اتاق در سالهاي اخير براي ساماندهي فكري و اجرايي به تشكلها گامهاي بلندي برداشته است. به عنوان مثال براي تاسيس انجمن واردكنندگان خودرو كه همين چند ماه پيش انجام شد امور تشكلهاي اتاق كمكهاي فكري قابل توجهي به اعضاي اين نهاد نوپا ارائه گرديد كه موجب تسريع در امور تاسيس شد. ما از نزديك با واقعيتهاي تشكلگرايي در ايران آشنا شديم و از ضعفهاي آنها درس گرفته و نقاط قوت آنها را به كار گرفتيم تا تشكلي تازه و نيرومند و مدرن برپا سازيم كه اين اتفاق افتاده است.
* به نظر شما مهمترين دشواري فراروي نهادهاهي مدني و تشكلهاي صنفي – صنعتي در حال حاضر چيست؟
دشواريها را ميتوان به دو دسته محيطي پيراموني و دروني دستهبندي كرد. تنگناهاي درون تشكلها از كمباوري اعضا سرچشمه ميگيرد كه شايد به اثرگذاري تشكل خود اميدواري ندارند و از همين نقطه است كه تنگناهاي ديگر مثل عدم حضور جدي و فعال در تشكلها، عدم پرداخت حق عضويت و... پديدار ميشود. مشكل پيراموني نهادهاي صنعتي غيردولتي اما وجود ديوانسالاري بزرگ دولتي است. برخي دولتيها تصور ميكنند كه تشكلها رقيب آنها هستند و بايد براي تضعيف رقيب هر كاري كرد و به همين دليل است كه ديده ميشود در فرايند تعامل تشكلها با بخش دولتي راه هموار كمتر ديده ميشود. اگرچه در سالهاي اخير به ويژه در دولت يازدهم اين راهبندانها كمتر شده است، اما هنوز وجود دارد و اين مهمترين مشكل نهادهاي صنفي به حساب ميآيد.
*انجمن واردكنندگان خودرو چه برنامههايي دارد كه اعضاي خود را در مسير استفاده از مزيتهاي اين نهاد نوپا قرار ميدهد.
انجمن واردكنندگان خودرو در تلاش است كه يك نهاد مدرن باشد. براي رسيدن به اين هدف بود كه پيش از تاسيس، نهادهاي مشابه در ساير كشورها را شناسايي و برنامه و كارنامه و اساسنامه آنها بررسي شد تا بهترين شكل و ماهيت را درست كنيم و اكنون ميگويم كه در همين مدت كوتاه كاميابيهاي خوبي داشتهايم. اكنون انجمن واردكنندگان خودرو در برخي مجامع اثرگذار بر اقتصاد خودرو حضور موثر دارد و از منافع صنف خود حمايت ميكند.
