ایران و امریکا در سایه یک رویای فرانسوی
در حالی که دونالد ترامپ، رییسجمهور یا مایک پمپئو وزیر خارجه دولت امریکا بهطور متوسط هر دو روز یکبار اظهارنظری درباره ایران و احتمال مذاکره دارند در تهران در همچنان بر همان پاشنه میچرخد که تنها راه برای مذاکرات ایران و 1+5، لغو تحریمهای هستهای است که در یک سال گذشته به تدریج بازگشتهاند و امروز در قالب سیاست فشار حداکثری بر تهران تحمیل شدهاند. سیگنالها از واشنگتن ضد و نقیض است و دونالد ترامپ تلاش میکند همان سیاست ابهامی را که اتفاقا بسیار به آن فخر میفروشد، در قبال ایران هم حفظ کند. رییسجمهور امریکا یک روز میگوید به دنبال توافق با ایران است و چند ساعت بعد میگوید این ایرانیها هستند که به دنبال مذاکره هستند. دونالد ترامپ یک روز میگوید احتمال دارد با برخی لغو تحریمهای ایران موافقت کند و روز دیگر وزیر خزانهداری او تاکید میکند که از لغو تحریم ایران خبری نخواهد بود. در این میان امانوئل ماکرون، رییسجمهور فرانسه به واسطهای تبدیل شده که از یکسو با حسن روحانی صحبت میکند و از سوی دیگر به دونالد ترامپ وعدهای برای دیدار احتمالی مدنظرش با رییسجمهور ایران را میدهد. با این همه به نظر میرسد که در تماسهای تلفنی ماکرون و روحانی یک جمله دایما تکرار میشود: رییسجمهور امریکا مترصد دیدار با همتای ایرانی است و شاید پس از آن همه چیز روی غلتک بیفتد اما در این سوی خط نیز ماکرون دایما یک جمله واحد را میشنود: دیدار دوجانبه ممکن نیست اما به شرط لغو تحریمهای هستهای دیدار در قالب ایران و 1+5 میسر است. در این میان اخراج جان بولتون، مشاور امنیت ملی سابق تیم ترامپ موجی از خبرهای اختصاصی رسانههای امریکایی درباره چرایی این جدایی را بر سر زبانها انداخته است.در چند روز گذشته برخی رسانههای امریکایی ادعا کردهاند که دلیل اصلی اخراج جان بولتون از تیم ترامپ، مخالفت او با کاهش بخشی از تحریمهای ایران بوده است. خبر بلومبرگ درباره علت اخراج جان بولتون که آن را به مخالفت با کاهش تحریمهای ایران ارتباط داده بود به دستمایه تحلیل در رسانههای متفاوت تبدیل شد. الجزیره انگلیسی در این باره مینویسد: در حالی که وجود اختلاف میان رییسجمهور امریکا و مشاور امنیت ملی او بر هیچکس پوشیده نبود اما زمانبندی این جدایی اینگونه القا میکند که احتمالا دلیل اصلی میتوانسته ایران باشد. به نظر میرسد که ترامپ از ایده کاهش تحریمها به عنوان مشوقی برای دیدار با همتای ایرانیاش در نیویورک استقبال کرده است. بلومبرگ به نقل از سه منبع آگاه نوشته که جان بولتن به شدت مخالف این ایده بوده و زمانی که استیون منوچین، وزیر خزانهداری موافقت خود را با این ایده اعلام میکند، ترامپ تصمیم میگیرد از شر مخالفتهای بولتون با اخراج او راحت شود.
به گزارش «اعتماد»، جان بولتون که حامی سیاست فشار حداکثری علیه ایران بود و حتی طرحی برای حمله به تاسیسات هستهای ایران هم ارایه کرده بود هرگونه کاهش از تحریمها را به شل شدن سیاست فشار حداکثری علیه ایران تعبیر میکرد. در چند روز گذشته جمله مایک پمپئو مبنی بر اینکه رییسجمهور آماده است بدون هیچ پیششرطی با همتای ایرانی دیدار کند نیز انعکاس قابل توجهی در رسانهها داشته است. با این همه تمام رسانهها پس از انعکاس این بخش از سخنان پمپئو اضافه کردند که پیششرط ایران همچنان برداشته شدن تحریمهاست. چارلز کاپچان یکی از تحلیلگران ارشد شورای روابط خارجی در این باره به الجزیره میگوید: حالا که بولتون از صحنه خارج شده، احتمال درگیری نظامی در خاورمیانه (غرب آسیا) کاهش پیدا کرده است. با این همه پیشبینی اینکه آیا دیداری میان روسایجمهور ایران و امریکا اتفاق میافتد یا خیر، بسیار سخت است، چرا که هر دو طرف باید سودی سیاسی در این قضیه داشته باشند. اما میتوان گفت که با رفتن بولتون حداقل احتمال این دیدار بیشتر شده است.
الجزیره در نگاهی تحلیلی به دلایل اخراج بولتون از تیم ترامپ، وزن بیشتری به مساله کرهشمالی داد و نوشت: ترامپ سیاست بولتون در قبال کرهشمالی را مصیبتبار توصیف کرده همچنین به سیاستهای او در قبال ونزوئلا هم تاخت. رییسجمهور امریکا تلاش مشاور امنیت ملی سابق خود برای اجرا کردن مدل لیبی در قبال کرهشمالی را اشتباه خواند. این سخنان ترامپ در حالی مطرح شد که کرهشمالی به وضوح از دست بولتون به ستوه آمده بود. سال گذشته بود پیونگیانگ پس از آنکه بولتون مدل خلع سلاح لیبی را برای حل بحران این کشور پیشنهاد کرد تهدید به کنسل کردن دیدار میان کیم جونگ اون و دونالد ترامپ کرد. بولتون در گذشته طرحی برای استفاده از قدرت نظامی به منظور پایان دادن به حکومت کرهشمالی هم داده بود. علاوه بر این تمام تلاشهای ترامپ برای مذاکره با
کره شمالی در ماه فوریه سال جاری میلادی هم در چند قدمی شکست قرار گرفت جایی که ترامپ به حرف بولتون گوش داد و در نشست دوم با کیم جونگ اون دستنوشتهای را به او داد و از او خواست تمام تسلیحات هستهای کره شمالی را به امریکا منتقل کند. تحلیلگران میگویند که اخراج بولتون میتواند گفتوگوها با کره شمالی را احیا کند اما کار برای واشنگتن به منظور ترغیب پیونگیانگ برای خلع سلاح به هیچوجه آسانتر نشده است.
الجزیره به نقل از جنی تان از کارشناسان مسائل کره شمالی موسسهای تحقیقاتی در واشنگتن مینویسد: تغییر چهره شورای امنیت ملی تیم ترامپ میتواند فرصت به رویکردی جدید برای تعریف موفقیت و در مذاکره یا راههای رسیدن به آن باشد. برای درک اینکه نگاه بولتون تا چه انداره در عمق ساختار سیاسی تصمیمگیرنده در کاخ سفید نفوذ کرده باید منتظر ماند.
ترامپ و ایده کاهش تحریمهای ایران
امانوئل ماکرون، رییسجمهور فرانسه همچنان پیگیر بازگرداندن ایران از مسیر کاهش تعهدات برجامی است و در این مسیر تنها راه را جلب موافقت امریکا در لغو پارهای از تحریمها میداند. بر همین اساس روز پنجشنبه
دیلی بیست در گزارشی ادعا کرد که دونالد ترامپ مشغول بررسی موافقت با اعطای خط اعتباری 15 میلیارد دلاری فرانسه به ایران است. این خبر در حالی منتشر شده که پیش از این گفته شده بود که دولت ترامپ با این مساله مخالفت کرده است. نخستینبار درخواست ماکرون از ترامپ برای موافقت با تخصیص این خط اعتباری به ایران، هنگام حضور همزمان دونالد ترامپ و محمدجواد ظریف در «بیاریتس» فرانسه مطرح شد اما پس از آن گفته شد که ترامپ مخالفت خود را با این مساله اعلام کرده است. اکنون با خروج بولتون از کابینه ترامپ و تداوم رایزنیهای همزمان ماکرون با روحانی و ترامپ به نظر میرسد که رییسجمهور امریکا متوجه مخالفت سرسختانه ایران با هرگونه مذاکره با امریکا در صورت باقی ماندن تحریمها شده است. البته دیلی بیست ادعا کرده که ترامپ تخصیص این خط اعتباری را در ازای بازگشت ایران از مسیر کاهش تعهدات برجامی پذیرفته است. تاکنون مقامی در کاخ سفید این گزارش دیلی بیست را تایید نکرده و حتی وزیر خزانهداری ترامپ ادعا کرده که تحریمهای امریکا به قوت خود باقی خواهند ماند. دیلی بیست به نقل از دو منبع در وزارت خارجه امریکا مینویسد که مایک پمپئو نیز با ایده کاهش تحریمهای ایران موافق است. این رسانه امریکایی در ادامه ادعا کرده که طرح فرانسه گشایشهایی در فروش نفت ایران ایجاد میکند.به ادعای دیلی بیست، ایران در ازای این خط اعتباری، روند کاهش تعهدات برجامی خود را به عقب بازگردانده و البته ضمانتهایی هم درباره امنیت خلیج فارس خواهد داد. به گزارش «اعتماد»، تهران تاکنون هیچ یک از این اخبار را تایید یا تکذیب نکرده است.
دیلی بیست در ادامه این گزارش مینویسد: در حالی که ترامپ در ملاعام میگوید نه پیششرطی برای گفتوگو با ایران دارد و نه پیششرطی میپذیرد، به نظر میرسد که موافقت با طرح ماکرون برای تخصیص خط اعتباری 15 میلیارد دلاری اروپا به ایران در قالب اینستکس، نوعی چراغ سبز نشان دادن به ایران است که لغو تحریمها را شرط اساسی برای ازسرگیری مذاکرات با 1+5 دانسته است. به نظر میرسد که دولت ترامپ با وجود همه مخالفتهایی که با دولت سلف خود به ریاستجمهوری باراک اوباما دارد به نوعی مسیری را که او برای مذاکره با ایران رفت تکرار میکند. اوباما نیز ابتدا بر حجم تحریمها بر ایران افزود و سپس برای پیشبرد مذاکره این روند را متوقف کرد. دونالد ترامپ میگوید به دنبال توافقی بهتر با ایران است اما تجربه ثابت کرده که او صرفا به دنبال فرصتی برای عکس گرفتن با مقامات است و کیفیت و کمیت توافق چندان برای او مهم نیست.
به نظر میرسد اکثر رسانههای غربی احتمال دیدار روحانی و ترامپ را از دریچه میانجیگریهای فرانسه بررسی میکنند و این در حالی است که تهران و واشنگتن هر یک به دنبال دستاوردهای حداکثری و خاص از بازگشت به مذاکره با یکدیگر هستند. ایران در حالی لغو تحریمهای هستهای را شرط مذاکرات ایران و 1+5 میداند که این تهران نبود که میز مذاکره را ترک کرد، بلکه دولت ترامپ با ترک این میز، عملا فرصت برخورداری از کانال دیپلماتیک با تهران را از دست داد. هرچند نمیتوان تاثیر فشار اقتصادی ناشی از سیاست فشار حداکثری بر ایران را نادیده گرفت، اما تجربه ثابت کرده که تهران تحت فشار مذاکره نمیکند. لذا به نظر میرسد که فرانسه باید در تلاش خود برای میانجیگری میان تهران و واشنگتن، واقعیتها را جای رویاهایش برای حل و فصل سریع مساله بگنجاند.
