شکل گیری شاخ های اینستاگرام؛ چگونه؟
اشباع رسانه و مصرفگرایی
مصرفگرایی و اشباع رسانهای فرایندهای نوینی هستندکه منطق خاص خود را داشته و اگر طبقات اجتماعی و ساختار مشاغل را در تناسب با آن در نظر بگیریم، این دو پدیده بنیان اجتماعی خواهند داشت . از این رو مصرف و رسانهها در جوامع مدرن به ظهور حرفههای جدیدی در جهت پاسخگویی به نیاز مردم برای مصرف بیشتر و انواع بیشتری از کالاها بوجود آمدهاند.
نکته مهم در اینجا این است که بعضی گروهها در ایجاد جامعه پست مدرن که در آن ظهور یک نظم اجتماعی با توسل به قدرت رسانههای جمعی و فرهنگ عامه بر تمام اشکال روابط اجتماعی سایه انداخته، مسئول شناخته میشوند، حتی اگر نسبت به کار خود آگاهی نداشته باشند. از این دیدگاه میتوان گفت که بعضی از حرفهها در دوره پست مدرن بوجود آمده و ارتقا مییابند که به گفته برخی صاحبنظران، هم در خلق و کنترل یا گرداندن نمادهای فرهنگی و تصاویر رسانهای برای تشویق و گسترش مصرفگرایی، نقش بسزایی دارند.
با این رویکرد اهمیت فزاینده مشاغلی توجیه میشود که در تبلیغات، بازاریابی، طراحی، معماری، خبرنگاری و تولید تلویزیونی و حسابداری و برنامهریزی افزایش اعتبار کرده و فرایند رضایت روحی شخص و پیشرفت را نشان میدهد. این حرفهها ظاهراً مهم ترین مشاغلی هستند که الگوهای سلیقهای را برای بقیه جامعه تعیین میکنند و تاثیر عمیقی بر روش زندگی افراد و ارزشها و ایدئولوژیهای آنها دارند که در عین حال ایدئولوژی خود را بیان میکنند. مشاغلی از این دست که خدمات خود را به بازارهای مصرفی موجود یا بازارهای نوظهور ارائه میدهند، در گسترش فرهنگ عامه پست مدرنیسم نقشی بسیار کلیدی ایفا میکنند. اشتغال در این حرفهها مستلزم ایجاد ارتباط با رسانهها و فرهنگ عامه است، باید برای پیشرفت کار مورد استفاده قرار گرفته و کنترل شوند. فرد یا گروه شاخص در این فضای جدید در سلسله مراتب سلیقهای و در ایجاد ایدئولوژی نیاز به کسب قدرت فرهنگی دارند که آنها را به سوی پست مدرنیسم و جدا شدن از سایر طبقات مانند فرهنگ والای طبقه روشنفکر و متوسط سنتی، سوق میدهد.
با این دیدگاه میتوان گفت حضور افراد مشهور اینستاگرام نظیر "سحر تبر" برآیند جامعهای است که با استفاده از فضای ایجاد شده جدید و اشباع رسانهها در دنیای پست مدرن نه تنها، شغل جدیدی را خلق میکند بلکه با استناد به آن و در یک فرآیند رفت و برگشتی فضایی جدید برای بازار سلایق گوناگون ایجاد کرده است. حضور تعداد زیاد دنبال کنندههای وی به نوعی مصداق این ادعاست که گروهی از افراد را تحت پوشش قرار میدهد که به نوعی موجب قدرت و تسلط فرهنگی این شخص شده است.
جامعه جوان در حسرت دیده شدن
یکی از نیازهای اساسی هر شخص به لحاظ اجتماعی که میتواند جهت دهنده فعالیت ها و رفتارهای او باشد، ارضای حس «دیده شدن» توسط سایرین است. احساس دیده شدن و مهم جلوه کردن و یا اثرگذار بودن یکی از مفاهیمی است که بسیاری از کارشناسان اجتماعی حوزه جوانان بارها بدان تاکید داشتند. به عنوان مثال نتایج تحقیق غلامزاده و همکاران در تحلیل «سیاست های اجتماعی حوزه جوانان» نشان میدهد که یکی از خلاءهای اصلی در زمینه ناموفق بودن سیاست های این قشر، عدم توجه به این گروه و در نظر نداشتن منافع آنهاست. به عبارتی جمعیت کثیری در حوزه سیاستگذاری به دلیل برداشت متفاوت مسئولان ذیربط از جامعه جوان، مورد غفلت قرار گرفتند که این مسئله موجب دیده نشدن بخش زیاد و اثرگذاری از جامعه شده است.
پس بی ارتباط نخواهد بود اگر بگوییم بخشی از جامعه جوان برای ارضای این احساس درونی دست به هر اقدامی ولو آسیب جسمانی به بدن، بزند. از این دیدگاه میتوان گفت غولهای اینستاگرامی که با ظاهری عجیب و خلاف عرف در شبکههای مجازی حاضر میشوند، در راستای دیده شدن در جامعه جدید و برآورده کردن نیازهای این جامعه ایجاد میشوند که تا کنون مورد توجه نبودهاند و یا به جلب نظر آنها اقدام نشده است.
قشر جوان در فضایی که تاکنون او را ندیده یا کمتر مورد توجه قرار داده، امروزه با توسل به قدرت رسانههای جمعی به خصوص در عرصه فضای مجازی به چنان قدرتی دست یافته که حتی حضور نیروهای نظارتی نمیتواند کنترل شایستهای بر آن داشته باشد. حضور چنین افرادی هر چند مغایر با اهداف کلی نظام اجتماعی حال حاضر است، اما نتیجه اقداماتی است که در گذشته و در حوزه سیاستگذاری اتفاق افتاده است. کسب درآمد و ایجاد مشاغل دلالی از طریق اینستاگرام تفاوتهای عمدهای با مشاغل در گذشته دارد که این تفاوت ها در ماهیت آن به خوبی هویداست. اگر در گذشته مشاغل تولیدی با هزینههای زیاد و سرمایهگذاری بالا در اولویت افراد قرار داشت هماکنون مشاغل اینترنتی به خصوص تبلیغات، سودهایی را عاید فرد میکند که دیگر نیاز به تخصص حرفهای یا تحصیلات بالا نداشته و فارغ از هر گونه نظارت اجتماعی و اقتصادی قابل دسترسی است. بنابراین میتوان گفت حضور دستگاههای مرتبط با امر جوانان در زمینه سیاستگذاری در دوران کنونی و در جهت جلب مشارکت حداکثری این قشر به همراه حضور دستگاههای نظارتی امری اجتناب ناپذیر به نظر میرسد.
