مرکز تحقیقات استراتژیک گزارش داد:
پاکستان، زمین بازی میان آمریکا، هند و چین
ساعت 24- معاونت پژوهش های سیاست خارجی مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام در گزارشی به توازن سیاست های راهبردی ایالات متحده آمریکا در قبال پاکستان پرداخت و نوشت: پاکستان به عنوان بازیگری که در معادلات منطقه ای حائز اهمیت بوده، در رقابت میان چین و آمریکا از نقش و جایگاه بسزایی برخوردار است. از این رو است که روابط رسمی واشنگتن با پکن از یک سو و روابط غیر رسمی اش با بسیاری از واحدهای سیاسی پیرامونی آن از سویی دیگر، شاید پیچیده ترین موازنه سیاست خارجی را در جهان امروز نشان می دهد.
علیرغم تقویت روابط میان آمریکا و پاکستان از سال ۲۰۰۱ به بعد که تحت تاثیر مسائل امنیتی منطقه به ویژه جنگ با تروریسم در افغانستان قرار داشته است، برای اسلام آباد همواره تقویت روابط با پکن از اهمیت بیشتری برخوردار بوده است. بنابراین به نظر می رسد که چنانچه اسلام آباد ناگزیر به انتخاب یکی از آن دو کشور باشد، اولویت با پکن خواهد بود. از منظر پاکستانی ها، چین متحد قابل اطمینان تری نسبت به آمریکا محسوب می شود. به زعم آن ها نگاه آمریکایی ها به پاکستان نگاهی ابزار انگارانه است. به عنوان مثال ایالات متحده برای مقطعی از این کشور برای مسیر کمک به مجاهدان افغانی در جنگ با شوروی استفاده کرد، یا طی سال های اخیر روابط خود را با این کشور در راستای پیشبرد اهداف خود در افغانستان تنظیم کرده است.
آمریکا در سال های ۱۹۶۵ و ۱۹۷۱ در جریان درگیری میان هند و پاکستان، کمک های خود را به این کشور قطع نمود و یا در دهه۹۰میلادی اقدام به تحریم این کشور کرد. این ها همه مواردی هستند که باعث شده اسلام آباد اعتماد شکننده تری نسبت به واشنگتن داشته باشد. امضاء توافق نامه اتمی میان هند و آمریکا نیز سبب تشدید این بی اعتمادی ها شد و باعث گردید تا اسلام آباد نیز به انعقاد توافق نامه های مشابه با چین روی آورد. علی رغم گسترش روابط میان چین و پاکستان، چینی ها نیز به شدت نگران افزایش افراط گرایی و نا امنی در پاکستان هستند. چین در مورد فعالیت جدایی طلبان اویغور در استان غربی سین کیانگ و احتمال پیدا کردن یک پناهگاه امن در مناطق قبیله ای پاکستان نگران است.
ارتباط میان جریان های افراطی در دو کشور، یک تهدید امنیتی حاد برای پکن محسوب می شود. چین علناً از افزایش آدم ربایی و قتل شهروندان چینی توسط شبه نظامیان پاکستانی ابراز نگرانی می کند. سفرای چین در اسلام آباد طی سال های گذشته بارها از دولت پاکستان خواسته اند تا اقدامات موثری را برای حفاظت از کارگران چینی حاضر در پاکستان انجام دهند. چین طی یک دهه گذشته تلاش کرده تا روابط خود را با کشورهای میانمار، نپال، سریلانکا، بنگلادش، بوتان و مالدیو توسعه دهد. این کشور یک استراتژی روشن را برای استفاده از اهرم های منطقه ای دنبال می کند؛ به واقع آن ها در صدد تداوم، تحکیم و تقویت همکاری با همسایگان هند به عنوان یک حصار استراتژیک در برابر دهلی نو هستند و در این میان، پاکستان دارای یک نقش و موقعیت راهبردی است.
در نتیجه دولت پاکستان با آگاهی از اهداف، اولویت ها و فرصت های حاصل از رقابت میان بازیگران منطقه ای و فرا منطقه ای آسیا، تلاش می کند تا از طریق حفظ تعادل در روابطش با آن ها، موقعیت خود را تقویت نماید. چه روابط پکن- واشنگتن به سمت تشدید رقابت و تعارض سوق پیدا کند، و چه دو کشور رویکردی مبتنی بر همکاری را در پیش بگیرند، نقش پاکستان در این روابط حائز اهمیت خواهد بود، به تعبیری دیگر، پاکستان چه بخواهد و چه نخواهد، همچنان به عنوان زمین بازی، اعم از رقابت یا تعارض یا همکاری میان هند، آمریکا و چین باقی خواهد ماند.
در این میان طرف های بازی هریک اهداف و منافع خاصی را پیگیری می کنند:
هند تلاش می کند تا با بهره گیری از ظرفیت های امریکا و حمایت از رویکرد آمریکایی ها مبنی بر تغییر رفتار پاکستان، به طور همزمان موقعیت خود را در برابر چین و پاکستان تقویت نماید. آمریکا تلاش می کند تا با تغییر رفتار پاکستان، از یک سو، هزینه های امنیت سازی در منطقه را کاهش دهد و از سوی دیگر، زمینه مساعدی را برای تقویت هند به عنوان یک بازیگر موازنه دهنده در مواجهه با قدرت رو به افزایش چین فراهم آورد. چین بر آن است تا از طریق نزدیک شدن به پاکستان، ظرفیت دسترسی های منطقه ای خود را افزایش داده و موقعیت خود را در برابر هند و آمریکا ارتقاء بخشد.
پاکستان نیز در این میان تلاش می کند تا از فضای رقابتی میان بازیگران منطقه ای و فرامنطقه ای استفاده کرده و با حفظ یک رابطه تعادل با آمریکا و چین، هم از کمک های نظامی و اقتصادی آن ها بهره مند شود و هم موقعیت خود را در برابر تهدیدات هند تقویت نماید.
آمریکا در سال های ۱۹۶۵ و ۱۹۷۱ در جریان درگیری میان هند و پاکستان، کمک های خود را به این کشور قطع نمود و یا در دهه۹۰میلادی اقدام به تحریم این کشور کرد. این ها همه مواردی هستند که باعث شده اسلام آباد اعتماد شکننده تری نسبت به واشنگتن داشته باشد. امضاء توافق نامه اتمی میان هند و آمریکا نیز سبب تشدید این بی اعتمادی ها شد و باعث گردید تا اسلام آباد نیز به انعقاد توافق نامه های مشابه با چین روی آورد. علی رغم گسترش روابط میان چین و پاکستان، چینی ها نیز به شدت نگران افزایش افراط گرایی و نا امنی در پاکستان هستند. چین در مورد فعالیت جدایی طلبان اویغور در استان غربی سین کیانگ و احتمال پیدا کردن یک پناهگاه امن در مناطق قبیله ای پاکستان نگران است.
ارتباط میان جریان های افراطی در دو کشور، یک تهدید امنیتی حاد برای پکن محسوب می شود. چین علناً از افزایش آدم ربایی و قتل شهروندان چینی توسط شبه نظامیان پاکستانی ابراز نگرانی می کند. سفرای چین در اسلام آباد طی سال های گذشته بارها از دولت پاکستان خواسته اند تا اقدامات موثری را برای حفاظت از کارگران چینی حاضر در پاکستان انجام دهند. چین طی یک دهه گذشته تلاش کرده تا روابط خود را با کشورهای میانمار، نپال، سریلانکا، بنگلادش، بوتان و مالدیو توسعه دهد. این کشور یک استراتژی روشن را برای استفاده از اهرم های منطقه ای دنبال می کند؛ به واقع آن ها در صدد تداوم، تحکیم و تقویت همکاری با همسایگان هند به عنوان یک حصار استراتژیک در برابر دهلی نو هستند و در این میان، پاکستان دارای یک نقش و موقعیت راهبردی است.
در نتیجه دولت پاکستان با آگاهی از اهداف، اولویت ها و فرصت های حاصل از رقابت میان بازیگران منطقه ای و فرا منطقه ای آسیا، تلاش می کند تا از طریق حفظ تعادل در روابطش با آن ها، موقعیت خود را تقویت نماید. چه روابط پکن- واشنگتن به سمت تشدید رقابت و تعارض سوق پیدا کند، و چه دو کشور رویکردی مبتنی بر همکاری را در پیش بگیرند، نقش پاکستان در این روابط حائز اهمیت خواهد بود، به تعبیری دیگر، پاکستان چه بخواهد و چه نخواهد، همچنان به عنوان زمین بازی، اعم از رقابت یا تعارض یا همکاری میان هند، آمریکا و چین باقی خواهد ماند.
در این میان طرف های بازی هریک اهداف و منافع خاصی را پیگیری می کنند:
هند تلاش می کند تا با بهره گیری از ظرفیت های امریکا و حمایت از رویکرد آمریکایی ها مبنی بر تغییر رفتار پاکستان، به طور همزمان موقعیت خود را در برابر چین و پاکستان تقویت نماید. آمریکا تلاش می کند تا با تغییر رفتار پاکستان، از یک سو، هزینه های امنیت سازی در منطقه را کاهش دهد و از سوی دیگر، زمینه مساعدی را برای تقویت هند به عنوان یک بازیگر موازنه دهنده در مواجهه با قدرت رو به افزایش چین فراهم آورد. چین بر آن است تا از طریق نزدیک شدن به پاکستان، ظرفیت دسترسی های منطقه ای خود را افزایش داده و موقعیت خود را در برابر هند و آمریکا ارتقاء بخشد.
پاکستان نیز در این میان تلاش می کند تا از فضای رقابتی میان بازیگران منطقه ای و فرامنطقه ای استفاده کرده و با حفظ یک رابطه تعادل با آمریکا و چین، هم از کمک های نظامی و اقتصادی آن ها بهره مند شود و هم موقعیت خود را در برابر تهدیدات هند تقویت نماید.
