ایرانیان گوشت و برنج کمتری می خورند
محتوای طرح حمایت از اقشار آسیبپذیر
طرح حمایت از اقشار آسیبپذیر در قالب کارت الکترونیکی یا هوشمند در تبصره ۷ قانون بودجه سال ۱۳۹۸ مصوب شده بود لیکن دولت ترجیح داد کالاهای اساسی را با نرخ ارز ترجیحی بهطور یکسان برای همه آحاد جامعه در نظر بگیرد. در این میان برخی کالاهای اساسی نیز از فهرست نرخ ارز ترجیحی به جهت مشکلات بودجهای به ارز نیمایی تغییر گروه دادند. در سال ۱۳۹۹ تنها پنج گروه کالا شامل روغن خام، دانههای روغنی، کنجاله سویا، جو و ذرت ارز ترجیحی ۴۲۰۰۰ ریالی دریافت میکنند. حذف تدریجی اقلام کالاهای اساسی از فهرست ارز ترجیحی ۴۲۰۰۰ ریالی در کنار افزایش سطح عمومی قیمتها، فشار هزینهای بر اقشار آسیبپذیر را دوچندان کرد. بر این اساس مجلس شورای اسلامی به منظور کمک به اقشار کمدرآمد و آسیبدیده از شرایط فعلی، طرح تامین کالاهای اساسی را با شماره ثبت ۷۲ مورخ ۲۹/۰۴/۱۳۹۹ به صورت یک فوریتی اعلام وصول کرد. پس از بررسی در کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات متن زیر در تاریخ ۰۶/۰۷/۱۳۹۹ تقدیم هیاترییسه شد.
لزوم حمایت از اقشار آسیبپذیر
کنکاشی در آیتمهای هزینهای دهکهای درآمدی پایین جامعه نشان میدهد سهم محصولات خوراکی نسبت به دهکهای درآمدی بالاتر بیشتر است و هر چه از دهک اول به بالاتر حرکت میکنیم، از سهم هزینهای خوراکیها کاسته شده و سهم هزینهای غیرخوراکیها افزایش مییابد. بر این اساس در نمودار زیر رشد شاخص قیمت مصرفکننده برخی خوراکیها که عمدتا در زمره کالاهای اساسی نیز هستند، ارائه شده است. همانطور که در نمودار ۱ ملاحظه میشود، در بازه زمانی اسفندماه ۱۳۹۷ تا شهریورماه ۱۳۹۹، انواع ماکارونی، برنج خارجی درجه یک و حبوبات بیش از ۱۰۰ درصد افزایش قیمت داشتهاند. انواع چای، انواع شکر، برنج ایرانی، تخممرغ، انواع قند و لبنیات نیز بین ۶۰ تا ۹۱ درصد افزایش قیمت را تجربه کردهاند. پوشاک و کفش نیز ۵۵ درصد افزایش قیمت داشتهاند.
خانوارها به جهت افزایش قیمتی که در محصولات خوراکی رخ داده و افزایش حقوق و دستمزد نیز جبرانکننده این افزایش نبوده است، به ناچار مصرف سرانه خود را کاهش دادهاند. به عنوان مثال مصرف سرانه برنج ایرانی از ۹/۱۴ کیلوگرم در سال ۱۳۹۶ به ۴/۱۲ کیلوگرم کاهش یافته است. افزایش نسبت دهک دهم به اول در خصوص برنج (از ۵/۳۵ به ۳/۴۱) نیز گویای این امر است که کاهش مصرف در خانوارهای درآمدی پایین بیشتر از دهکهای درآمدی بالا بوده است (در دهکهای درآمدی بالا نیز کاهش مصرف سرانه مشاهده میشود.)
با توجه به افزایش قیمت کالاهای اساسی که سهم بالایی نیز در سبد مصرفی خانوارهای در دهک پایین و از سوی دیگر کاهش مصرف سرانه این اقلام که نشاندهنده عدم جبران دستمزد و حقوق افزایش یافته آنان در این مدت بوده است لزوم حمایت از این اقشار آسیبپذیر لازم و ضروری است تا از هزینههای مترتب بر آن که میتواند با سوءتغذیه و به خطر افتادن امنیت غذایی خانوارها همراه شود، پیشگیری کرد.
در صورت پرداخت این میزان حمایت برای سه دهک اول (۱۲۰ هزار تومان در ماه) و بعد خانوار ۳/۳ نفری، به طور متوسط هر خانوار در ماه ۳۹۶ هزار تومان و در سال چهار میلیون و ۷۵۲ هزار تومان یارانه دریافت خواهد کرد. برای چهار دهک بعدی مبالغ نصف میشود. براساس گزارش مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۸ خانوارهای شهری ۱۱۷۵۲ هزار تومان بابت خرید مواد خوراکی، آشامیدنیها و دخانیات هزینه کردهاند که یارانه پرداختی ۴۰ درصد آن را پوشش خواهد داد. البته طبق گزارش مرکز آمار ایران گروه خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات در شش ماهه اول سال جاری ۲۳ درصد رشد داشته است. چنانچه هزینه انجام شده خانوار با این درصد تعدیل شود، سهم یارانه پرداختی به ۳۳ درصد میرسد (این سهم برای دهکهای چهارم به بعد نصف میشود.
