به آمریکا فحش بده اما آمریکایی عمل کن
دستگاه اداری و دولتی چین از دید خارجی ها مبهم و ناشناخته است. تنها رهبران بلندپایه از حدی از شهرت رسانه ای برخوردارند. کم و بیش می دانیم که از نزدیک به ٢٠ سال پیش چندین هزار تن از کارکنان بخش دولتی چین دوره «کارشناسی ارشد مدیریت دولتی» (MPA) را می گذرانند که مستقیما از ایالات متحده وارد شده و از برنامه مدرسه دولتی جان اف کندی دانشگاه هاروارد رونوشت برداری شده است.دوره «کارشناسی ارشد مدیریت دولتی» که از سال ١٩٩١ در چین آغاز و از سال تحصیلی ٢٠٠١ شروع به آموزش دانشجویان کرده ، افرادی حرفه ای که دستکم ٣ سال تجربه کاری داشته باشند را دربرمی گیرد که اکثریت آنها در مناطق مختلف کشور و نیز در موسسات دولتی یا سازمان های غیردولتی و انجمن های غیر انتفاعی تحت کنترل دولت مشغول به کارند. کارکنان بخش خصوصی هم می توانند در این رشته تحصیل کنند.
به نظر می آید روآوردن به شیوه ها و کارهای آموزشی آمریکای سلطه جو، برای شکل دادن به فرهنگ حرفه ای نخبگان اداری در تناقض با بلندپروازی های حزب کمونیست چین باشد که می خواهد نمونه ای مستقل و جایگزین سرمایه داری غربی از مدرن سازی ارایه کند. در این نوآوری به شیوه های آمریکایی، در حزب کمونیست چین کسی اسب تروآیی از نیروهای هوادار دموکراتیک سازی ندیده است. این دستیازی به گشودن آغوش به روی تجربه های خارجی می تواند نخبگان جدید چین را تحت نفوذ درآورده و به گذار به یک نظام دموکراتیک منجر شود. اما، اگر «کارشناسی ارشد مدیریت دولتی» سلاح مخفی اصلاح طلبان است، چرا دولت با شدت و حدت آن را حمایت و ترغیب کرده است ؟
مأموریت آن، چنان که توسط دانشگاه تسینگ هوا (پکن) شرح داده شده «آماده سازی برای چالش رهبری و مدیریت بخش دولتی» است. این کار در چهارچوب اقدامی نوآورانه برای بهبود کیفیت کارهای دولتی انجام می شود. با این همه، به خلاف آنچه که در کارهای مدارس حزب کمونیست و اداری صورت می گیرد، نامزدهای شرکت در این دوره، که دارای مدرک کارشناسی باشند، بدون درنظر گرفتن عضویت در حزب کمونیست یا سلسله مراتب در دستگاه اداری شان، با برگزاری آزمون برگزیده می شوند .تعجب برانگیز این است که برنامه «کارشناسی ارشد مدیریت دولتی» (MPA) در موسسات دانشگاهی ای اجرا می شود که تاکنون در آموزش کارکنان و مآموران بخش دولتی نقشی حاشیه ای داشته اند. مدارس اداری و متعلق به حزب کمونیست از این امر مستثنی هستند. با این همه، همه چیز حاکی از آن است که برنامه های قدیم و جدید می توانند با هم همزیستی داشته باشند زیرا درخدمت هدف هایی متفاوت هستند.
این جابه جایی آموزش در دانشگاه، در سال های دهه ١٩٩٠، در زمانی رخ داد که در سراسر دنیا تخصص علمی، به ویژه آنچه که از سوی موسسات معتبر جهانی می آمد، ارج و قرب یافته بود و این امر به ویژه درباره دانشگاه های پژوهشی آمریکای شمالی صادق بود. این همگرایی معیارها و باورها تا حدی بیانگر این است که چرا دولت چین این دوره های تدوین شده توسط دانشگاه ها، که تاکنون خنثی و علمی تلقی می شد، را تشویق کرده است. البته «کارشناسی ارشد مدیریت دولتی» می توانسته دیوان سالاری را با عرضه ایده های خارجی به آن، دچار شکنندگی کند، اما جنبه دانشگاهی یافتن آن به ویژه توانسته مشروعیت حرفه ای مورد نیاز برای بقا را به آن ببخشد.
یک قرن مبادلات دانشگاهی
این گزینه بخشی از برنامه ای وسیع تر بود که هدف آن همراهی در گذر به اقتصاد بازار از راه تقویت قابلیت های فنی، و پاسخگویی به انتظارات بازار کاری در حال تنوع پذیری و رشد کمی و کیفی بود. بنابراین، حکومت حزبی موجی از ایجاد مدارک تحصیلی حرفه ای با الهام گرفتن از آمریکایی ها براه انداخت که به عهده دانشگاه ها گذاشته شده بود: «کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی» (MBA) در سال ١٩٩١، سپس «کارشناسی ارشد معماری» در سال ١٩٩٢، «کارشناسی ارشد حقوق» در سال ١٩٩٦ و «کارشناسی های ارشد آموزش و مهندسی» در سال ١٩٩٧ و «کارشناسی ارشد علوم کشاورزی» در سال ١٩٩٩ از این جمله اند.مدیریت دولتی از این امر مستثنی نشد. توافقی بین کنشگران مهم زندگی سیاسی (کمیسیون ملی توسعه و اصلاح، شورای امور حکومتی، وزارت آموزش و وزارت امور کارکنان) حاصل شد که عضویت در حزب نمی تواند و نباید شرط کافی برای کارکردن در بخش دولتی باشد. در آن زمان، هیچ کس در حزب کمونیست درباره ضرورت آموزش کارکنانی کارآمد و حرفه ای اعتراض نکرد.
آموزش مدیریت دولتی، که از سال های دهه ١٩٢٠ در ایالات متحده آغاز شده بود، شیوه ای مطمئن به نظر می رسید. این دوره ها، که برای کاستن از میزان ناکارآمدی و فساد به وجود آمده بود، به ویژه در سطح شهرداری، نخستین تشکل های علوم اداری ، که سلف «کارشناسی ارشد مدیریت دولتی» بود را در سال ١٩١٤ در دانشگاه های میشیگان، برکلی و استانفورد به وجود آورد. امروز، چندصد دوره «کارشناسی ارشد مدیریت دولتی» گوناگون هدفی واحد یعنی ارتقای دیدگاه اداره امور عمومی را دارند که میراث تاریخی سیاسی و شیوه ای دموکراتیک برای تأمین نهادین «حکومت قانون»، جدایی نهادهای قدرت، آزادی بیان و دیگر آزادی های اساسی است.
چنین برنامه ای چگونه توانسته دولت چین را اغوا کند ؟ نفوذ فرهنگی، نمادین و اصولی ای که ایالات متحده با قدرت ژئوپولیتیک، زبانی و اقتصادی خود در جهان اِعمال می کند، در اینجا با حضور گسترده در نهادهای آموزش عالی و پژوهش دانشگاهی چین که با این نفوذ شکل گرفته اند تقویت می شود. بیش از یک قرن رفت و آمد دانشجویان و پژوهشگران بین چین و ایالات متحده و نیز راهبرد داوطلبانه جذب استعدادهای علمی به دولت امکان داده که از تجربه مستقیم تعداد زیادی ازآنها بهره برد. این دانش آموختگان در خارج که پذیرفته بودند به کشور بازگردند، باخود تجربه و دانش و شبکه ارتباطی شان را به همراه می آوردند.در وضعیت خاصی که برای چرخش ملی ایده ها مساعد بود، دوره آمریکایی «کارشناسی ارشد مدیریت دولتی» (MPA)، به شکلی مورد توافق همگان، در سراسر خاک چین رسوخ یافت. نمایندگانی مرکب از دانشگاهیان و کارکنان وزارت آموزش، بین سال های ١٩٩٦ و ١٩٩٨ برای آموختن بهترین شیوه های مدیریت به ایالات متحده، کانادا و اروپا رفتند. توجه آنها به ویژه به خاستگاه آموزش امور دولتی یعنی مدرسه ماکسول(Maxwell School) در دانشگاه سیراکوز(Syracuse)، مدرسه جان اف کندی(John F. Kennedy School) در دانشگاه هاروارد، دانشگاه کارنگی ملون(Carnegie Mellon) در پیتسبورگ و دانشگاه کلمبیا در نیویورک جلب شد. پس از آن، استادان این موسسات برای برنامه های ارزیابی و مشاوره به چین دعوت شدند. این دیدارهای دوجانبه امکان درک عملکرد در خارج، ارزیابی کارآمدی آن و به ویژه شناخت عواملی که بتوانددریافت و بومی سازی شود را فراهم کرد. در بازگشت، برخی از اعضای این هیئت ها یادداشت هایی داخلی نگاشته و در آنها به نفع این که چین از دوره «کارشناسی ارشد مدیریت دولتی» (MPA) آمریکایی استفاده کند موضع گرفتند.
در سال ١٩٩٩ دولت این برنامه را تصویب نموده و از بهترین دانشگاه ها دعوت کرد که پیشنهادهای خود را ارائه کنند. ٢٤ پیشنهاد برای راه اندازی این دوره در چهارچوب یک برنامه آزمایشی عرضه شد. در آغاز دوره «کارشناسی ارشد مدیریت دولتی» (MPA) در معتبر ترین موسسات (از جمله دانشگاه پکن، دانشگاه چینهوا، دانشگاه خلق چین و دانشگاه فودان در شانگهای) که مکان های سنتی آموزش نخبگان است آغاز شد و به جستجوی منابع و رقابت پذیری بیشتر در عرصه بی سابقه رقابت جهانی پرداخت.در طول ١٥ سال بعد، صدها مدرسه از این نوع در همه جا ایجاد شد. شمار دوره های MPA از ٢٤ در سال ٢٠٠١، به ١٤٦ در سال ٢٠١٦، و تعداد فارغ التحصیلان از ١٠٥٥ تن در سال ٢٠٠٤ به ١٠٤٧٦ تن در ١٠ سال بعد رسید. در مجموع، بیش از ١٥٠ هزار تن این دوره را گذراندند. این تعداد در قیاس با ٧.١ میلیون تن کارکنان دولتی رقمی کوچک، اما برای یک دوره دانشگاهی بی سابقه که باید برای آن متقاضی برگزید، شماری قابل توجه است. این پیوند آموزشی با موفقیت انجام شد و شاخه های آن و شمار افرادی که ثبت نام کردند، به رغم عدم همگرایی بین دو نظام اداری و سیاسی، به صورت مداوم افزایش یافت."
لوموند دیپلماتیک
