«واگنر» بدل روسی «بلکواتر»
ارتباط شرکت «کاپیتال» و «واگنر» همچنین حاکی از آن است که مسکو همچنان پیشبرد اقدامات و برنامههای پیچیده سیاست خارجی خود را به پیمانکاران نظامی خصوصی میسپارد تا با کمترین خطر و بیشترین انعطافپذیری این برنامهها را پیش ببرند و در ظاهر هم روسیه میتواند ارتباط با این گروهها را تکذیب کند. مزدوران واگنر بیشتر به خاطر فعالیتهای خود از سودان گرفته تا اوکراین تا ونزوئلا، شناخته میشوند. عوامل واگنر همچنین تلاش کردهاند از ذخایر سودآور منابع طبیعی در کشورهای بیثبات و فاقد دولت مقتدر بهره ببرند.
«کاندیس راندو» همکار مؤسسه جنگهای آینده به «فارنپالیسی» میگوید: «چالشی که اکنون در پیش داریم این است که پیمانکاران امنیتی خصوصی ارتش روسیه در آینده قرار است حضوری مستمر در برنامههای توسعه نفت و گاز خاورمیانه و آفریقا داشته باشند». مشهورترین پیمانکار نظامی خصوصی روسیه، مجموعهای نامشخص از شرکتهایی است که در مجموع به آنها گروه واگنر گفته میشود.
گفته میشود «یوگنی پریگوژین» یکی از چهرههای نزدیک به ولادیمیر پوتین رئیسجمهوری روسیه هدایت این گروه را بر عهده دارد. پریگوژین یکی از افرادی است که به دلیل تلاش برای دخالت در انتخابات ریاستجمهوری 2016 و انتخابات میاندورهای 2018 ایالات متحده از سوی واشنگتن مورد تحریم قرار گرفته است. اکنون به نظر میرسد شبکه تحت مدیریت «پریگوژین» نقشی کلیدی در آینده سوریه ایفا میکند.
ایمیلهای فاششده از سوی یک واحد تحقیقاتی مستقر در لندن که با نظارت و حمایت مالی «میخائیل خودورکوفسکی» الیگارشی تبعیدی روس و از مخالفان پوتین فعالیت میکند، و از سوی مرکز غیرانتفاعی «مطالعات دفاع پیشرفته» تجزیه و تحلیل شده، از همپوشانی در ساختارهای مالکیت بین کاپیتال و سایر شرکتهای وابسته به گروه واگنر که در سوریه فعالیت میکنند، خبر میدهد. در قرارداد منعقدشده میان کاپیتال و دولت سوریه، نام مدیر کل شرکت کاپیتال فردی به نام «ایگور ویکتوروویچ خدیرف» ذکر شده که زمینشناس ارشد شرکت Evropolis، یکی دیگر از شرکتهای دیگر وابسته به واگنر، است. این شرکت هم پیش از این در توافق با دولت سوریه، 25 درصد از سهم درآمد میدانهای نفت و گاز را که از کنترل داعش خارج شده، دریافت کرده بود. نام شرکت «اوروپولیس» پس از متهمشدن گروهی از مردان شاغل در این شرکت به دلیل دستداشتن در شکنجه وحشیانه و قتل یک مرد سوری به نام «حمدی بوتا» در سال 2017 و در کارخانه گاز الشعر در نزدیکی پالمیرای سوریه، مورد توجه رسانههای بینالمللی قرار گرفت. در اولین دادخواست در نوع خود، برادر مقتول در ماه مارس شکایتی را در دادگاههای روسیه متهم و گروه واگنر را به جنایات جنگی متهم کرد.
در لیبی هم فرماندهی آفریقای ایالات متحده مزدوران واگنر را به کارگذاشتن «تلههای انفجاری و مینها» در مناطق مسکونی متهم کرد. مزدوران واگنر در جمهوری آفریقای مرکزی هم به شکنجه، بازداشت خودسرانه و اعدامهای گسترده متهم شدهاند.
نفت، بهانهای برای نفوذ
کاندیس راندو میگوید: «در چنین شرایطی سؤال اساسی این است که چگونه میتوانیم با گروهی از بازیگران که الگوی آشکاری از نقض حقوق بشر را در بسیاری از نقاط جهان دارند، درگیر شویم؟ و این اتفاق در درازمدت چه اثراتی بر ثبات سیاسی مناطقی مثل سوریه، لیبی، سودان و جمهوری آفریقای مرکزی و دیگر کشورهایی میگذارد که واگنر در آنها فعالیت دارد».
گفته میشود حداقل دو شرکت دیگر که به گروه واگنر متصل هستند با دولت سوریه توافقهای نفتی و گازی انجام دادهاند. پارلمان سوریه در اواخر سال 2019، قراردادهای اکتشاف و توسعه میادین نفتی و گازی در سه میدان در داخل خاک سوریه را مورد تصویب قرار داد. هرکدام از این میادین حاوی 250 میلیارد مترمکعب گاز است. روزنامه تحقیقی روسی «نوایا گازتا» گزارش داده که شرکتهای «مرکوری» و «ولادا» با پریگوژین ارتباط دیرینه دارند و سخنگوی رسانهای پروگوژین این ارتباط را تکذیب کرده است. چنین قراردادهایی پاداش گروههای مزدوری است که در برخی از عملیاتهای زمینی و در کنار نیروهای حکومت سوریه میجنگند. تصور میشود صدها مزدور روسی گروه واگنر در سال 2018 و در درگیری با نیروهای آمریکایی پس از حمله به یک پاسگاه در استان دیرالزور سوریه کشته شدهاند، منطقهای که در آن گروه کوچکی از نیروهای کرد و آمریکایی در حال فعالیت بودند.
«آنا بورشچوسکایا» یکی از اعضای ارشد مؤسسه واشنگتن و کارشناس سیاستهای روسیه در خاورمیانه میگوید: «استفاده آشکار از شرکتهای زیرمجموعه واگنر نشانگر استراتژی کرملین در سوریه است: غولهای انرژی دولتی روسیه حاضر نیستند برای بهدستآوردن حداقلی از نفوذ وارد چنین توافقهایی شوند. اینگونه قراردادها معمولا با شرکتهای کوچک بسته میشود که به جای پایی محدود رضایت میدهند. این مسئله برای حکومت روسیه هم مزایایی دارد.
مسکو میتواند به حمایت پشت پرده از این گروهها ادامه دهد و هر زمان اقدامات واگنر جنجالآفرین شد، ارتباط با این مزدوران خود را تکذیب کند. مسکو، سوریه و صنعت هیدروکربن این کشور را ابزاری برای حفظ قدرت خود میداند زیرا این کشور به دنبال بازسازی پس از یک دهه درگیری است. آنها وفاداری اسد را با خود دارند، اما در برخی مواقع میخواهند این وفاداری به صورت مکتوب هم وجود داشته باشد. روسها میدانند که به دلیل اقتصاد نسبتا کوچک سوریه، کنترلداشتن بر نفت و گاز در داخل این کشور، یک کارت بسیار مهم در مذاکرات است».
