گردش ناگهانی دلواپسان FATF و برجام
اخیرا زمزمههایی در خصوص بررسی دوباره FATF در مجمع تشخیص شنیده میشود که باعث بهت و حیرت بسیاری از فعالان سیاسی شده است. گفته میشود رییسجمهور مدتی قبل با مراجعه به رهبر انقلاب خواستار طرح دوباره موضوع FATF در مجمع شده است. این درخواست در حالی مطرح شده که اصلاحطلبان و گروههای میانهرو، سالهاست از ضرورت پیوستن ایران بهاین کنوانسیون بینالمللی سخن میگویند. همانطور که درباره برجام هم یک چنین نگاهی در میان طیفهای اصلاحطلب و میانهرو وجود داشت. اما گروههای دلواپس و افراطی در زمان دولت حسن روحانی تمام ظرفیتهای رسانهای، سیاسی و ارتباطی خود را صرف مخالفت با برجام و تلاش برای عدم تصویب FATF به کار گرفتند. این مخالفتها اما تنها مختص به زمانی بود که دستاورد برجام و گشایشهای برآمده از FATF قرار بود به پای دولت روحانی نوشته شود. امروز که ساختار یک دست قدرت شکل گرفته، دلواپسان دیروز و زمامداران امروز، نه تنها مخالفتی با احیای برجام و تصویب FATF ندارند، بلکه براساس اعلام خاندوزی، دولت سیزدهم رسما در حال اجرای آن است، بدون اینکه مصوبهای از مجمع برای اجرای آن دریافت کرده باشد. «اعتماد» با توجه به اهمیت موضوع، سراغ دو تن از افرادی که بهطور مستقیم در جریان روند بررسی FATF در مجمع تشخیص قرار داشتند، رفته تا درباره تبعات و پیامدهای این تاخیر با آنها گفتوگو کند. سید محمد صدر عضو مجمع تشخیص و یکی از چهرههایی که هم موافق برجام و هم موافق تصویب FATF است در کنار حشمت فلاحتپیشه نماینده کمیسیون امنیت ملی مجلس دهم در جلسات مجمع تشخیص به پرسشهای «اعتماد» درباره FATF، چرایی تاخیر در تصویب آن و مخالفان آن پاسخ دادهاند. عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام با اشاره به برخی اظهارنظرها در خصوص باز شدن دوباره پرونده تصویب FATF در مجمع تشخیص مصلحت نظام میگوید: «ظاهرا اظهارنظرهایی در خصوص بررسی دوباره موضوع FATF در مجمع تشخیص مصلحت نظام مطرح میشود، اما شخصا هنوز رسما، خبری از طرح موضوع در مجمع ندارم. برای نخستینبار است که از شما این موضوع را میشنوم، نه در کمیسیون سیاسی و نه در شورای مجمع هنوز این موضوع به صورت رسمی طرح نشده است. البته ممکن است در آینده با رایزنیهایی که صورت میگیرد، پرونده FATF راهی شورای مجمع یا کمیسیونها شود، اما هنوز رسما گامیدر این زمینه برداشته نشده است.» سید محمد صدر ادامه میدهد: «دیدگاه شخصی من درباره FATF کاملا روشن است و این دیدگاه را بارها تشریح کردهام. بازهم میگویم، تصویب FATF مانند احیای برجام یک ضرورت غیر قابل انکار است. به نظرم اگر از یک طرف، تلاشهای دیپلماتیک برای احیای برجام، پایان دادن به تحریمها و بازگشت به صحنه تجارت و اقتصاد بینالمللی در دستور کار قرار نگیرد و از سوی دیگر روند پیوستن به FATF و تصویب لوایح پالرمو، cft و... آغاز نشود، ایران نمیتواند سر و سامانی به مشکلات اقتصادی خود بدهد. ضمن اینکه حتی اگر مذاکرات به ثمر نشسته و برجام رسما احیا شود اما FATF اجرایی نشود، ایران نمیتواند از مواهب برجام و پایان دادن به تحریمها بهرهمند شود. چرا که فعلا هر نوع نقل و انتقال بانکی برای ایران قفل است و کلید باز شدن این قفل در گروی پیوستن به FATF است. بنابراین بدون FATF مشکلات اقتصادی کشور حل نخواهند شد و چه بسا بر دامنه مشکلات هم افزوده شود. خوشبختانه امروز حتی بسیاری از مخالفان برجام و FATF به اهمیت و ضرورت آن پی بردهاند. او با اشاره بهاینکه رسیدن بهاین درک تازه اصولگرایان، هزینههای بسیاری را به کشور و منافع ملی ایرانیان تحمیل کرد، میگوید: «متاسفانه برخی افراد و گروهها در زمان دولت قبل، مخالفتهای بسیاری در خصوص برجام و FATF داشتند کهاین مانعتراشیها باعث شد فرصت پیوستن به FATF و احیای برجام در زمان دولت قبل از بین برود. بخش قابل توجهی از این مخالفتها هم ناشی از رویکردهای سیاسی و جناحی بود. در زمان دولت دوازدهم همین افراد و جریانات منافع ملی را فدا کردند، اما امروز بهاین نتیجه رسیدهاند که مواضع گذشته آنها اشتباه بوده است. امیدواریم این افراد و گروهها از اشتباهات گذشته درس بگیرند و به جای دیدگاههای جناحی و سیاسی، منافع ملی را در نظر بگیرند. با توجه به تجربیات طولانی که من در حوزه سیاست خارجی کشور داشته و دارم، معتقدم نباید بخش سیاست خارجی و سایر حوزههای راهبردی کشور را تحتالشعاع مسائل داخلی و رویکردهای جناحی و خطی کنیم. این نوع نگاه باعث میشود کشور با آسیبهای بسیاری روبهرو شود و روز به روز بر این نوع خسارات هم افزوده میشود. » صدر در پاسخ به پرسش «اعتماد» در این خصوص که در صورت طرح موضوع FATF در مجمع فکر میکنید، چه سرنوشتی متوجهاین سند بینالمللی باشد، میگوید: «با توجه بهاینکه آقای رییسی و همفکران ایشان، بعد از مخالفتهایی که در زمان دولت قبل داشتند، امروز بهاین نتیجه رسیدهاند کلید حل مشکلات اقتصادی در گروی پایان تحریمها و پیوستن به FATF است؛ معتقدم زمینه حل مشکل FATF در مجمع فراهم خواهد شد. نباید فراموش کرد سنگینی بار مشکلات اقتصادی کشور امروز بر دوش رییسجمهوری قرار دارد، بنابراین به نظرم اگر آقای رییسی در جلسات مجمع مخالفت صریحی در خصوص FATF مطرح نکنند و در موضعگیریهای خود خواستار پیوستن به FATF شوند، مجمع تشخیص هم بهاین خواسته پاسخ مثبت خواهد داد. »
حشمت فلاحتپیشه به عنوان چهرهای که در زمان مجلس دهم و دولت دوازدهم به عنوان نماینده کمیسیون امنیت ملی مجلس در جلسات مجمع تشخیص شرکت میکرد، خاطرات بسیاری از مخالفتهای افراد و جریاناتی را تعریف میکند که در آن زمان در زمره مخالفان دو آتشه برجام و FATF قرار داشتند اما امروز خواستار بررسی دوباره و تصویب این طرحها در مجمع شدهاند.
موضوع ورود مجمع به بررسی FATF یکبار دیگر در فضای سیاسی کشور مطرح شد. حتی برخی اشاره کردند که رییسجمهور قبل از سفر به نیویورک از رهبر انقلاب خواستهاند که موضوع FATF در مجمع دوباره بررسی شود. شما به عنوان نماینده مجلس در جلسات مجمع حضور داشتید. درباره موافقتها و مخالفتها با FATF نکتهای به خاطر دارید؟
اگر این نوع اخبار صحت داشته باشند، باید به حال منافع ملی کشور گریست. چون شخص آقای رییسی از جمله افرادی بودند که در جلسات مجمع مخالفتهای بسیار تندی با لوایح FATF داشتند. به عنوان فردی این موضوع را مطرح میکنم که نه ذیل اعوان دولت حسن روحانی بودم و نه در زمره مدیران دولت سیزدهم هستم. اصولا هرگز سمت دولتی نداشتم. اما در آن برهه در کمیسیون امنیت ملی، مسوولیت حفط امنیت ملی را عهدهدار بودم و به عنوان نماینده کمیسیون و نماینده مجلس در نشستهای مجمع تشخیص شرکت میکردم. در آن برهه برخوردهای تندی با FATF از سوی یک طیف خاص صورت میگرفت. در نهایت هم عملا برخلاف قانون که 3ماه فرصت در اختیار مجمع قرار میدهد تا نظر نهایی خود را در خصوص کنوانسیونها اعلام کند، بررسی FATF بیش از 3سال زمان برد و نهایتا هم هیچکدام از این لوایح و کنوانسیونها تصویب نشدند.
خاطرتان هست کدام چهرهها و کدامین طیفها بیشترین مخالفتها را درباره FATF و پالرمو داشتند؟
یکی از چهرههایی که شدیدترین مخالفتها را در خصوص FATF داشتند، شخص آقای رییسی بودند که در آن زمان به عنوان رییس قوه قضاییه و عضو مجمع تشخیص در جلسات شرکت میکردند. متاسفانه برخلاف ادعاها، ایران از جمله کشورهایی است که منافع ملی و سیاست خارجیاش بهشدت تحتتاثیر منافع جناحی و بحثهای سیاسی قرار دارد. اگر این خبر در برخی رسانهها و برخی افراد صحت داشته باشد، حرفهای بسیاری در بطن خود دارد. من یک چنین اظهاراتی را در خصوص برجام هم شنیدهام که مخالفان دیروز برجام، امروز تغییر رویه داده از آسمان به زمین آمده و با واقعیتهای دنیای سیاست، منافع ملی همچنین الزام خود به ارایه گزارش عملکرد به مردم مواجه شدهاند، بنابراین خواستار احیای برجام و تصویب FATF شدهاند.
برداشت شما از این تغییر رویه چیست؟ به هر حال اصولگرایان، دلواپسان و مخالفان برجام با شدت هرچه تمامتر، پیگیری برجام، FATF و... را به معنای خیانت تفسیر میکردند. امروز اما مشخص شده که آبشخور همهاین مخالفتها دیدگاههای جناحی بوده.
این چرخش ناگهانی نشان میدهد که در کشور مکانیسمهایی برای جلوگیری از وارد آمدن آسیبهای جناحی نسبت به منافع ملی تعبیه نشده است. طی سالهایی کهایران در فهرست سیاه FATF قرار گرفته، آسیبهای جدی به منافع کشور و فرد فرد ایرانیان وارد آمده است. عملا مبادلات بینالدلالی، جایگزین مبادلات بانکی شفاف شدهاند. دلالها سود و سرمایه خودشان را از هر نوع مبادلات بانکی ایران بردهاند. چه بسا بسیاری از این دلالان کاسبان تحریم هستند که هرچند شعارهایی در راستای ارزشهای ظاهری کشور سر میدهند اما در باطن برخلاف منافع ملی کشور عمل میکنند. پیوستن به FATF، عدم احیای برجام و بخش عمده تنشهایی که با کشورهای مختلف از جمله امریکا وجود دارد، متاثر از تلاشهای کاسبان تحریم است. به نظر من اتفاقی که در این مدت افتاده نشاندهنده آن است که دولت سیزدهم هم متوجهاین مشکلات برای کشور شده و چون مسوول وضعیت اقتصادی کشور است خواستار تغییر رویه کشور احیای برجام و پیوستن به FATF شدهاند.
ممکن است به برخی از این مشکلات که در اثر عدم پیوستن به FATF ایجاد شده اشاره کنید؟
امروز اگر شما پاسپورت ایرانی داشته باشید، برای هرگونه تبدیل و انتقال پول باید هزینههای بیشتری نسبت به اتباع سایر کشورها بپردازید. خانواده دانشجویان ایرانی، فعالان اقتصادی و... این فشارها را عملا احساس میکنند. این روند در خصوص مبادلات دولت هم صادق است. دولت علاوه بر تحریم با مشکل عدم پیوستن به FATF هم مواجه است و باید هزینههای گزافی برای هر نوع مبادلهای بپردازد. دلالان ابتدا سود مورد نظر خود و هزینههای دلالی را برداشته و سپس کارهای بانکی دولت و شهروندان ایران را انجام میدهند. به عنوان یک شهروند ایرانی از دولت آقای رییسی میخواهم یک گزارش روشن از میزان هزینهها و خساراتی ارایه دهند که جمهوری اسلامیایران به خاطر قرار داشتن در لیست سیاه FATF متحمل شدهاند. برخی از مسوولان اقتصادی دولت امروز رسما اعلام کردهاند به آرامیدر حال اجرای دستورالعملهای FATF هستند. به عبارتی کشور هم هزینههای هنگفت دلالی را پرداخت کرده و هم اینکه امروز در حال اجرای FATF است. هم چوب را خوردهایم و هم پیاز را. باید بررسی کرد چرا در سیاست خارجی این کشور ساز و کار ملی حاکم نیست و ساز و کارهای جناحی این اندازه به منافع ملی آسیب میرساند. در انتهای دولت قبل میشد برجام را احیا کرد. این فرصت از دست رفت، پس از آن فرصتهای ایران فدای ارتباط با روسیه شد. امروز هم مشکلات عدیدهای در خصوص FATF وجود دارد که هزینهزاست.
فکر میکنید با طرح دوباره موضوع در مجمع، موانع پیوستن بهFATF هموار میشود؟
امیدوارم، امروز که اکثریت مجمع از چهرههایی شکل گرفته که قبلا با این سند به گونهای غیرمنطقی مخالفت داشتند و امروز تغییر رویه دادند، بندهای مرتبط با FATF را با حق شرطهای محکمیکه ما در مجلس تهیه کردیم، تصوب کنند تا کشور بیش از این دچار خودتحریمی نشود.
شما اشاره کردید آقای رییسی در زمان دولت قبل یکی از مخالفان جدی FATF در مجمع تشخیص بودند. نحوه مخالفتهای ایشان مبتنی بر چه استدلالهایی بود؟
طیف مخالف FATF یک استدلال عمده داشتند و آن اینکه مدعی بودند FATF شرایطی مانند برجام را دارد. از آنجا که فکر میکردند در خصوص این کنوانسیون هم امریکا طرف حساب ایران است، عنوان میکردند، امریکا باید امتیازاتی بدهد تا ایران این سند را بپذیرد. در آن زمان مدافع FATF و برجام از جمله خود من (متن صحبتهای بنده موجود است) معتقد بودند برخلاف برجام در خصوص FATF ایران با طرف خاصی مواجه نیست. اتفاقا دشمنان ایران خرسند بودند کهایران این سند را امضا نکرد، در لیست سیاه FATF ماند و دچار خودتحریمیشد. استدلال دیگری که مطرح بود، بحث حق شرطها بود. برخی افراد در طیف اصولگرا معتقد بودند که کنوانسیونهای مرتبط با FATF شرطپذیر نیستند به ویژه به ماده 6cft اشاره میکردند (این ماده میگوید اعضا نباید شرطهایی بگذارند که با روح کنوانسیون همخوان نباشد) اما ما در مجلس دهم این حق شرط را گنجاندیم تحت این عنوان که اگر شروط ایران پذیرفته نشود، دولت ایران حق عضویت در FATF را ندارد. یعنی همه بهانهها از میان رفت. حتی درباره تراکنشها و گروهها اعلام شد اساس بحث باید منافع ملی کشور باشد. اما بهاین موارد هیچ توجهی نشد چون نگاه بهاین گزارهها سیاسی و جناحی بود.
در برههای حتی شورای نگهبان هم با مصوبه مجلس موافقت کرده بود اما هیات نظارت بر سیاستهای کلی مجمع با آن مخالفت کردند. دربارهاین مکانیسم هم توضیح میدهید؟
ببینید، موضوع cft (کنوانسیون مقابله با تامین مالی تروریسم) هرگز در مجمع بررسی نشد. موضوعی که در مجمع مطرح شد مربوط به پالرمو بود (کنوانسیون مربوط به جرایم سازمانیافته) در آن زمان به رغم اینکه شورای نگهبان مصوبه مجلس دهم را تایید کرده بود، هیات عالی نظارت بر سیاستهای کلی در مجمع ایراد گرفت و مانع قانونی شدن پالرمو شد. در اینجا یک بدعت تقنینی بسیار خطرناک هم گذاشته شد که تا امروز هم ادامه دارد. همین امروز هم نمایندگان نسبت به دخالتهای مجمع در قانونگذاری انتقادات جدی مطرح میکنند. البته توجه داشته باشید، این مواردی که مطرح میکنم، فقط نظرات شخص آقای رییسی نبودند، افراد مختلف در جناح اصولگرا این مواضع را اتخاذ میکردند اما شخص آقای رییسی فردی بود که به عنوان مخالف پالرمو در مجمع صحبت کرد.
«اعتماد»
