تلفات برق ايران دو برابر ميانگين جهاني
برق میسوزد و پول هدر میرود
ساعت 24- دولتهای ایران از سالهای پس از دهه ۱۳۴۰ تا امروز با پول حاصل از صادرات نفت کارهای عجیبی کردهاند که از جمله آنها یکی هم ساخت سد، نیروگاه، پل، جاده، فرودگاههای پرشمار و کممصرف و بیفایده است که در اقتصاد به آن «فیلهای سفید» میگویند.
يكي از ويژگي اين تاسيسات زيربنايي اين است كه در نگهداري آن تلاش جدي صورت نميپذيرد و اتلاف منابع زياد است. تلفات هزينه شبكه برق يكي از جلوههاي بارز اين اتفاقي است كه شاهد آن بوده و هستيم. نشريه تخصصي سنديكاي برق به تازگي اين مساله را بازكاوي كرده و نوشته است: در حالي كه ميانگين تلفات برق در جهان ۸.۳ درصد است اين رقم در ايران حدود ۱۵ درصد اعلام شده كه تقريبا دو برابر ميانگين تلفات برق در دنيا به حساب ميآيد.
پري شاكرين نويسنده اين مطلب مينويسد: تلفات انرژي الكتريكي كه مدتهاست به معضل مهمي در حوزه صنعت برق تبديل شده است رابطه مستقيمي با جريان عبوري از سيمها و رابطه معكوسي با سطح ولتاژ دارد. براي آن كه تلفات برق در شبكه انتقال كم شود، سطح ولتاژ آن در پستهاي نيروگاهي افزايش مييابد. از آنجا كه سطح ولتاژ مورد نياز مشتركان شهري بسيار پايينتر از سطح ولتاژ شبكه انتقال است، سطح ولتاژ در انتهاي شبكه انتقال بايد كاهش پيدا كند تا براي استفاده اين مشتركين آماده شود. اين كاهش سطح ولتاژ، افزايش سطح جريان عبوري در شبكه توزيع شهري را در پي دارد و باعث اتلاف انرژي الكتريكي در شبكه توزيع ميشود.
در حال حاضر اگر تلفات شبكه برق كشور تنها يك درصد كاهش يابد، سالانه ۲.۶ ميليارد كيلووات ساعت معادل ۱.۳ ميليارد دلار صرفهجويي به همراه خواهد داشت. به عبارت ديگر با كاهش يك درصد از اين تلفات ميتوان يك نيروگاه مانند نيروگاه سيكل تركيبي شهيد سليمي مازندران را در طول سال خاموش كرد. همچنين اگر تلفات برق در كشور برابر با متوسط جهاني بود سالانه ۱۷ ميليارد كيلووات ساعت برق (معادل مصرف برق يك سال شهر تهران) صرفهجويي ميشد. آمارهاي وزارت نيرو نشان ميدهد تلفات انتقال و توزيع انرژي الكتريكي در كشور در سالهاي اخير همواره بيش از ۱۴ درصد بوده كه اين ميزان بيش از ۶.۵ درصد از ميانگين تلفات جهاني بالاتر است.
اگرچه ميزان تلفات شبكه انتقال و توزيع در كشور طي سالهاي گذشته كاهش پيدا كرده اما، روند كاهش آن كند بوده است. به علاوه بخش عمدهاي از كاهش تلفات كه تاكنون در برخي نيروگاهها محقق شده به خاطر كاهش تلفات غيرفني از قبيل جلوگيري از برق دزدي بوده است. در نتيجه براي كاهش بيشتر سطح تلفات لازم است پروژههايي برا ي كاهش تلفات فني اجرا شود كه مستلزم زمان بيشتر و برنامهريزي وسيعتر است. طبق بررسيهاي به عمل امده با حفظ روند حاكم بر كاهش تلفات از سال آغاز اجراي قانون هدفمند كردن يارانهها در سال ۸۹ تاكنون، حدود ۱۰ سال زمان لازم است تا تلفات شبكه برق در كشور به سطح متوسط جهاني برسد.
هزينه ناشي از مصرف سوخت
كل انرژي تحويل داده شده به شبكه برق كشور (شامل توليد ويژه نيروگاهها و واردات) در سال ۹۲ معادل ۲۵۷ ميليارد كيلووات ساعت بوده است. با توجه به تلفات ۱۴.۷۸ درصدي در سال ۹۲، مقدار ۳۸ ميلياردكيلووات ساعت انرژي در اين سال در انتقال و توزيع تلف شده است. بنابراين انرژي خالص مورد نياز در سال ۹۲ (حاصل تفاضل كل انرژي مصرف شده و ميزان تلفات) برابر با ۲۱۹ ميليارد كيلووات ساعت بوده است. با ثابت فرض كردن اين ميزان مصرف خالص، اگر تلفات در سال ۹۲ يك درصد كمتر از ميزان كنوني آن بود نياز به ۳ ميليارد كيلووات ساعت انرژي كاسته ميشد. ارزش سوخت استفاده شده براي توليد اين مقدار انرژي با فرض قيمت واقعي سوخت نيروگاهها به ترتيب ۷۷، ۵۷ و ۵۰ سنت براي هر ليتر گازوويل و مازوت و هر مترمكعب گاز معادل ۴۲۸ ميليون دلار براورد ميشود.
هزينههاي سرمايهگذاري
قدرت نامي نيروگاههاي كشور در سال ۹۲ معادل ۷۰ هزار مگاوات بوده است. در صورتي كه تلفات انتقال و توزيع، يك درصد كمتر از ميزان كنوني آن بود؛ نياز به ۸۲۷ مگاوات از قدرت مذكور كاهش پيدا ميكرد. از آنجايي كه هزينه احداث نيروگاه و شبكه توزيع و انتقال براي يك هزار مگاوات، حداقل يك ميليارد دلار براورد ميشود ايجاد اين ظرفيت، سرمايهگذاري بيش از ۸۲۷ ميليون دلار را در پي داشته است. به عبارت ديگر، در صورت وقوع كاهش يك درصدي تلفات در سال ۹۲ نياز به ۸۲۷ مگاوات از قدرت نامي نيروگاههاي كشور و در نتيجه نياز به ۸۲۷ ميليون دلار سرمايهگذاري رفع ميشد.
هزينههاي جاري
بر اساس برآوردهاي انجام شده، ميزان هزينه مورد نياز براي فعاليتهاي جاري در بخش توليد، انتقال و توزيع به ازاي هر كيلووات ساعت معادل ۶۸ تومان است (بدون احتساب هزينه سوخت و سرمايهگذاري). در نتيجه، اگر تلفات انتقال و توزيع در كشور در سال ۹۲، يك درصد كاهش پيدا ميكرد نزديك به ۲۰۳ ميليارد تومان معادل ۶۸ ميليون دلار صرفهجويي ميشد.
جمع هزينهها
در مجموع كاهش يك درصدي تلفات در سال ۹۲ ميتوانست موجب صرفهجويي ۴۹۶ ميليون دلار از هزينه مصرفي سالانه (شامل هزينههاي جاري و هزينه تامين سوخت در يك سال و بيش از ۸۲۷ ميليون دلار) هزينه سرمايهگذاري شود. در نتيجه، با كاهش يك درصدي تلفات در سال ۹۲ ميشد، ۱۳۲۳ ميليون دلار صرفهجويي را محقق كرد.
علاوه بر موارد فوق، تلفات انرژي الكتريكي هزينههاي غيراقتصادي مانند آلودگي محيط زيست در اثر مصرف سوخت بيشتر را موجب ميشود. ضمنا با افزايش ميزان توليد و ميزان نياز به كشور به استفاده از انرژي الكتريكي، هزينههاي بررسي شده در طول زمان افزايش خواهند داشت.
مقايسه ايران و جهان
اگر نگاهي به آمار و ارقام در حوزه توزيع انرژي و تلفات آن در جهان داشته باشيم ايران از نظر تلفات برق در شبكه توزيع در سال ۲۰۱۰ جايگاه هشتاد و چهارم (۸۴) را داشته است.
متوسط تلفات برق ايران و صد كشور مذكور (با ملحوظ داشتن هند) ۳۹.۸ درصد و بدون هند ۷۳.۷ درصد بوده است در حالي كه تلفات شبكه توزيع برق در ايران در همين سال ۱۴ درصد بوده و به رغم تاكيد قانون بر كاهش آن، در سال بعد نيز رشد كرده است.
پري شاكرين نويسنده اين مطلب مينويسد: تلفات انرژي الكتريكي كه مدتهاست به معضل مهمي در حوزه صنعت برق تبديل شده است رابطه مستقيمي با جريان عبوري از سيمها و رابطه معكوسي با سطح ولتاژ دارد. براي آن كه تلفات برق در شبكه انتقال كم شود، سطح ولتاژ آن در پستهاي نيروگاهي افزايش مييابد. از آنجا كه سطح ولتاژ مورد نياز مشتركان شهري بسيار پايينتر از سطح ولتاژ شبكه انتقال است، سطح ولتاژ در انتهاي شبكه انتقال بايد كاهش پيدا كند تا براي استفاده اين مشتركين آماده شود. اين كاهش سطح ولتاژ، افزايش سطح جريان عبوري در شبكه توزيع شهري را در پي دارد و باعث اتلاف انرژي الكتريكي در شبكه توزيع ميشود.
در حال حاضر اگر تلفات شبكه برق كشور تنها يك درصد كاهش يابد، سالانه ۲.۶ ميليارد كيلووات ساعت معادل ۱.۳ ميليارد دلار صرفهجويي به همراه خواهد داشت. به عبارت ديگر با كاهش يك درصد از اين تلفات ميتوان يك نيروگاه مانند نيروگاه سيكل تركيبي شهيد سليمي مازندران را در طول سال خاموش كرد. همچنين اگر تلفات برق در كشور برابر با متوسط جهاني بود سالانه ۱۷ ميليارد كيلووات ساعت برق (معادل مصرف برق يك سال شهر تهران) صرفهجويي ميشد. آمارهاي وزارت نيرو نشان ميدهد تلفات انتقال و توزيع انرژي الكتريكي در كشور در سالهاي اخير همواره بيش از ۱۴ درصد بوده كه اين ميزان بيش از ۶.۵ درصد از ميانگين تلفات جهاني بالاتر است.
اگرچه ميزان تلفات شبكه انتقال و توزيع در كشور طي سالهاي گذشته كاهش پيدا كرده اما، روند كاهش آن كند بوده است. به علاوه بخش عمدهاي از كاهش تلفات كه تاكنون در برخي نيروگاهها محقق شده به خاطر كاهش تلفات غيرفني از قبيل جلوگيري از برق دزدي بوده است. در نتيجه براي كاهش بيشتر سطح تلفات لازم است پروژههايي برا ي كاهش تلفات فني اجرا شود كه مستلزم زمان بيشتر و برنامهريزي وسيعتر است. طبق بررسيهاي به عمل امده با حفظ روند حاكم بر كاهش تلفات از سال آغاز اجراي قانون هدفمند كردن يارانهها در سال ۸۹ تاكنون، حدود ۱۰ سال زمان لازم است تا تلفات شبكه برق در كشور به سطح متوسط جهاني برسد.
هزينه ناشي از مصرف سوخت
كل انرژي تحويل داده شده به شبكه برق كشور (شامل توليد ويژه نيروگاهها و واردات) در سال ۹۲ معادل ۲۵۷ ميليارد كيلووات ساعت بوده است. با توجه به تلفات ۱۴.۷۸ درصدي در سال ۹۲، مقدار ۳۸ ميلياردكيلووات ساعت انرژي در اين سال در انتقال و توزيع تلف شده است. بنابراين انرژي خالص مورد نياز در سال ۹۲ (حاصل تفاضل كل انرژي مصرف شده و ميزان تلفات) برابر با ۲۱۹ ميليارد كيلووات ساعت بوده است. با ثابت فرض كردن اين ميزان مصرف خالص، اگر تلفات در سال ۹۲ يك درصد كمتر از ميزان كنوني آن بود نياز به ۳ ميليارد كيلووات ساعت انرژي كاسته ميشد. ارزش سوخت استفاده شده براي توليد اين مقدار انرژي با فرض قيمت واقعي سوخت نيروگاهها به ترتيب ۷۷، ۵۷ و ۵۰ سنت براي هر ليتر گازوويل و مازوت و هر مترمكعب گاز معادل ۴۲۸ ميليون دلار براورد ميشود.
هزينههاي سرمايهگذاري
قدرت نامي نيروگاههاي كشور در سال ۹۲ معادل ۷۰ هزار مگاوات بوده است. در صورتي كه تلفات انتقال و توزيع، يك درصد كمتر از ميزان كنوني آن بود؛ نياز به ۸۲۷ مگاوات از قدرت مذكور كاهش پيدا ميكرد. از آنجايي كه هزينه احداث نيروگاه و شبكه توزيع و انتقال براي يك هزار مگاوات، حداقل يك ميليارد دلار براورد ميشود ايجاد اين ظرفيت، سرمايهگذاري بيش از ۸۲۷ ميليون دلار را در پي داشته است. به عبارت ديگر، در صورت وقوع كاهش يك درصدي تلفات در سال ۹۲ نياز به ۸۲۷ مگاوات از قدرت نامي نيروگاههاي كشور و در نتيجه نياز به ۸۲۷ ميليون دلار سرمايهگذاري رفع ميشد.
هزينههاي جاري
بر اساس برآوردهاي انجام شده، ميزان هزينه مورد نياز براي فعاليتهاي جاري در بخش توليد، انتقال و توزيع به ازاي هر كيلووات ساعت معادل ۶۸ تومان است (بدون احتساب هزينه سوخت و سرمايهگذاري). در نتيجه، اگر تلفات انتقال و توزيع در كشور در سال ۹۲، يك درصد كاهش پيدا ميكرد نزديك به ۲۰۳ ميليارد تومان معادل ۶۸ ميليون دلار صرفهجويي ميشد.
جمع هزينهها
در مجموع كاهش يك درصدي تلفات در سال ۹۲ ميتوانست موجب صرفهجويي ۴۹۶ ميليون دلار از هزينه مصرفي سالانه (شامل هزينههاي جاري و هزينه تامين سوخت در يك سال و بيش از ۸۲۷ ميليون دلار) هزينه سرمايهگذاري شود. در نتيجه، با كاهش يك درصدي تلفات در سال ۹۲ ميشد، ۱۳۲۳ ميليون دلار صرفهجويي را محقق كرد.
علاوه بر موارد فوق، تلفات انرژي الكتريكي هزينههاي غيراقتصادي مانند آلودگي محيط زيست در اثر مصرف سوخت بيشتر را موجب ميشود. ضمنا با افزايش ميزان توليد و ميزان نياز به كشور به استفاده از انرژي الكتريكي، هزينههاي بررسي شده در طول زمان افزايش خواهند داشت.
مقايسه ايران و جهان
اگر نگاهي به آمار و ارقام در حوزه توزيع انرژي و تلفات آن در جهان داشته باشيم ايران از نظر تلفات برق در شبكه توزيع در سال ۲۰۱۰ جايگاه هشتاد و چهارم (۸۴) را داشته است.
متوسط تلفات برق ايران و صد كشور مذكور (با ملحوظ داشتن هند) ۳۹.۸ درصد و بدون هند ۷۳.۷ درصد بوده است در حالي كه تلفات شبكه توزيع برق در ايران در همين سال ۱۴ درصد بوده و به رغم تاكيد قانون بر كاهش آن، در سال بعد نيز رشد كرده است.
