شترها در خدمت تامین امنیت غذایی
ساعت 24-درحالی که سلامت گوشت مصرفی و پایداری امنیت غذایی هر روز بیشتر به چالش کشیده میشود، یکی از مسوولان دامپزشکی کشور راهحلی برای افزایش تولید داخلی گوشت و جایگزینی گوشت سالم با گوشتهای وارداتی مطرح کرده است؛ استفاده از گوشت شتر.
گوشت بايد در سفرهها بماند. تامين اين ماده پروتييني كه يكي از اجزاي اصلي تشكيلدهنده خوراكهاي ايراني است، اهميت زيادي دارد، اما هر روز سختتر ميشود. مشكلات اقتصادي دسترسي مردم را به گوشت محدود كرده و باعث شده تا نوع قرمزش از سفرهها پر بكشد. طبق آخرين بررسيهاي سازمان بهداشت جهاني ۲۰درصد خانوادههاي ايراني در فقر مزمن بهسر ميبرند و توان مصرف گوشت را ندارند. در سالهاي اخير مصرف شير در كشور ۳۰درصد كاهش داشته و حبوبات و غلات جايگزين پروتيينهاي گوشتي در سبد خريد خانوار شدهاند. البته كاهش دسترسي مردم به گوشت، تنها معضل مرتبط به اين محصول پروتييني نيست. تازگيها جنجالهاي زيادي درمورد سلامت گوشت وارداتي بهپا شده است، گوشتي كه براي جبران كسري توليد از كشورهاي ديگر خريداري ميشود. خبر واردات گوشت بوفالوهاي هندي و احتمال آلودگي انگليشان بارها به گوش رسيده است. نگراني درمورد سلامت گوشتهاي يخزده برزيلي هم به موضوعي عادي تبديل شده، نگراني كه مختص ايران نيست. تازهترين خبرها از ممنوعيت واردات گوشت برزيلي در روسيه حكايت دارد. به نقل از آگروفودنيوز، روسيه از ترخيص محمولههاي گوشت برزيلي بهعلت آلودگي شديد ميكروبي و بقاياي آنتي بيوتيكها جلوگيري و واردات گوشت را از شركتهاي برزيلي محدود كرد.
سلامت و امنيت غذايي، دو مقولهيي هستند كه از سالهاي اخير، قرباني توليد كم گوشت در كشور بودهاند.
اما چگونه ميتوان بر اين مشكل پيروز شد؟ يكي از مسوولان دامپزشكي كشور، پيشنهاد جالبي دارد: استفاده از گوشت حيواني كه در كشور زندگي ميكند اما كمتر مورد توجه قرار گرفته است. حيواني كه پرورش آن بسيار بهصرفهتر و كمهزينهتر از دامهاي مرسوم است؛ شتر.
گوشت سالمي كه از نظر پنهان مانده
بنابر آمار وزارت كشاورزي، مصرف سالانه گوشت ايران نزديك به ۹۰۰هزار تن است. ۸۰۰هزار تن از اين مقدار در ايران توليد و باقي وارد ميشود. مديركل دامپزشكي استان سيستانوبلوچستان اما راهكاري براي كاهش واردات و افزايش توليد گوشت در آستين دارد؛ استفاده از گوشت شتر.
مهدي حسيني ميگويد كه ارزش غذايي گوشت شتر همچنين سلامت آن نسبت به انگل در مقايسه با گوشت بوفالو غيرقابل انكار است و ميتواند جايگزين گوشتهاي وارداتي بوفالو شود. ارزش غذايي گوشت شتر در مقايسه با گوشت گوساله و گوسفند در شرايط برابر و حتي بالاتري قرار دارد و بهعلت آنكه در بيابانها تغذيه ميكند، از انواع انگل بري است، درحالي كه بوفالو بهعلت زيست در بركهها و مردابها، امكان آلوده بودن به انواع انگل را دارد.
به گفته حسيني مزارع پرورش در ايران بهصورت سنتي اداره شده و هنوز به شكل صنعتي براي پرورش شتر سرمايهگذاري صورت نگرفته است. از طرف ديگر از ارديبهشت۹۳ واردات شتر به كشور ممنوع اعلام شده است و از سال گذشته تاكنون هيچ مجوزي براي ورود شتر صورت نگرفته. اين درحالي است كه گوشت شتر ميتواند جايگزين مناسبي براي گوشت وارداتي همچنين راهكاري براي افزايش توليد گوشت باشد.
در حال حاضر، جمعيت شتر در كشور نزديك به ۱۶۰هزار نفر است و بيشترين تعداد از اين حيوان در استانهاي سيستانوبلوچستان، خراسانجنوبي و هرمزگان پرورش داده ميشوند. پرورش شتر در كشور كاملا سنتي است و بيشترين كاربرد اين حيوان باربري است. هرچند افراد محلي، جداي اين كاربرد مرسوم، از شير و پشم شتر هم استفاده ميكنند. اما استفاده از گوشت اين دام كمتر موردتوجه قرار گرفته است. طبق آمار، سالانه ۵هزار تن گوشت شتر در كشتارگاهها رسمي توليد ميشود. اين عدد در مقايسه با توليد ۱۳۸هزار تني گوشت گوسفند و ۱۹۸هزار تني گوشت گاو بسيار ناچيز است و نشان ميدهد كه گوشت شتر چندان به مذاق مصرفكنندگان خوش نميآيد يا از ديدشان پنهان مانده است.
البته جايگزيني گوشت وارداتي، تنها مزيت گوشت شتر نيست. حسيني معتقد است كه اين گوشت، تنها گوشت ارگانيك كشور است. او ميگويد ويژگي اصلي و متمايزكننده گوشت شتر در مقايسه با ساير گوشتها، نبود مواد هورموني و آنتيبيوتيك است، بنابراين ميتوان گوشت اين حيوان را كه در طبيعت آزاد و به دور از مراكز پرورش دامي رشد ميكند بهعنوان تنها گوشت ارگانيك كشور قلمداد كرد.
سرمايهگذاري كمتر، درآمد بيشتر
رييس اتحاديه دامداران ايران، سعيد سلطاني گفت كه توليد شتر، از نظر اقتصادي بسيار بهصرفه است. به گفته سلطاني، شتر حيوان بسيار قانعي است و غذاي كمي مصرف ميكند. همچنين بهعلت عادت به زندگي در شرايط سخت، به غذاي كم كيفيت هم رضايت ميدهد. بهعنوان مثال از خار نميتوان در تغذيه دامهاي مرسوم مانند گاو و گوسفند استفاده كرد، اما شتر با اشتياق از خار تغذيه ميكند. ميزان شيردهي شتر نيز قابلتوجه است؛ ۱۵كيلوگرم در يك روز.
توليد گوشت شتر در كشتارگاههاي رسمي، سالانه ۵هزار تن است. اين ۵هزار تن گوشت، از ۲۶هزار لاشه شتر بهدست ميآيد كه نشان ميدهد از هر لاشه شتر نزديك به ۲۰۰كيلوگرم گوشت توليد ميشود. اين نسبت براي گاو عددي نزديك به ۱۸۰كيلوگرم است.
نگهداري از شتر نيز بسيار ساده و كمهزينه است. بهعلت مقاومت بالاي حيوان نسبت به سرما و گرما، نيازي به استفاده از آغلهاي بسته نيست و ميتوان شتر را در آغلهاي باز يا بهاربندها نگهداري كرد.
اين نكات نشان ميدهد كه هزينههاي نگهداري از شتر پايين و در عوض بازدهي آن بسيار بالاست. سلطاني هم همين عقيده را دارد؛ «پرورشدهندگان شتر بهازاي سرمايهگذاري كمتر، درآمد بيشتري بهدست ميآورند.»
پرورش شتر و توسعه پايدار
بيش از ۸۰درصد از مساحت ۱۶۴ميليون هكتاري ايران خشك و نيمه خشك است و اين سطح پايين آب در اين مناطق را نشان ميدهد. دامداري، بايد در اين مناطق خشك انجام شود. اين درحالياست كه اين صنعت، بهشدت آببر است. دامها آب ميخورند و از علوفهيي تغذيه ميكنند كه براي رشد به آب نياز دارد. اين مساله در كنار بهرهوري پايين آب در ايران، توسعه پايدار و امنيت غذايي را به خطر مياندازد. پرورش شتر اما ميتواند آبي باشد بر آتش بيآبي. شتر باتوجه به مقاومت زيادش در شرايط سخت، آب كمي مصرف ميكند. همچنين از غذايي تغذيه ميكند كه در شرايط خشك و كمآبي هم پيدا ميشود. شتر، حيواني است كه بهخوبي با شرايط سخت مناطق خشك كنار ميآيد، بنابراين پرورش شتر و استفاده بيشتر از گوشت آن، به تامين امنيت غذايي كمك شاياني خواهد كرد. امنيت غذايي همواره از دغدغههاي اصلي مسوولان و مردم كشور بوده. اين درحالي است كه در سالهاي اخير ضريب امنيت غذايي در كشور روندي كاهنده داشته است. مصرف بسياري از مواد ضروري غذايي در كشور، با كاهش روبهرو شده و يكي از آنها گوشت قرمز است. مشكلات اقتصادي و بحران آب، دو عاملي هستند كه امنيت غذايي را با بحران مواجه كردهاند و بحران را بايد مديريت كرد. استفاده از تكنولوژيهاي جديد و محصولات جايگزين، براي عبور از اين بحران ضروري بهنظر ميرسد و گوشت شتر ميتواند يكي از اين كالاهاي جايگزين باشد. اما توليد آن، باوجود صرفه اقتصادي زياد، قرباني كمتوجهي شده است. شترها منتظرند تا بلكه سرمايهگذاران نيمنگاهي هم به آنها داشته باشند.
سلامت و امنيت غذايي، دو مقولهيي هستند كه از سالهاي اخير، قرباني توليد كم گوشت در كشور بودهاند.
اما چگونه ميتوان بر اين مشكل پيروز شد؟ يكي از مسوولان دامپزشكي كشور، پيشنهاد جالبي دارد: استفاده از گوشت حيواني كه در كشور زندگي ميكند اما كمتر مورد توجه قرار گرفته است. حيواني كه پرورش آن بسيار بهصرفهتر و كمهزينهتر از دامهاي مرسوم است؛ شتر.
گوشت سالمي كه از نظر پنهان مانده
بنابر آمار وزارت كشاورزي، مصرف سالانه گوشت ايران نزديك به ۹۰۰هزار تن است. ۸۰۰هزار تن از اين مقدار در ايران توليد و باقي وارد ميشود. مديركل دامپزشكي استان سيستانوبلوچستان اما راهكاري براي كاهش واردات و افزايش توليد گوشت در آستين دارد؛ استفاده از گوشت شتر.
مهدي حسيني ميگويد كه ارزش غذايي گوشت شتر همچنين سلامت آن نسبت به انگل در مقايسه با گوشت بوفالو غيرقابل انكار است و ميتواند جايگزين گوشتهاي وارداتي بوفالو شود. ارزش غذايي گوشت شتر در مقايسه با گوشت گوساله و گوسفند در شرايط برابر و حتي بالاتري قرار دارد و بهعلت آنكه در بيابانها تغذيه ميكند، از انواع انگل بري است، درحالي كه بوفالو بهعلت زيست در بركهها و مردابها، امكان آلوده بودن به انواع انگل را دارد.
به گفته حسيني مزارع پرورش در ايران بهصورت سنتي اداره شده و هنوز به شكل صنعتي براي پرورش شتر سرمايهگذاري صورت نگرفته است. از طرف ديگر از ارديبهشت۹۳ واردات شتر به كشور ممنوع اعلام شده است و از سال گذشته تاكنون هيچ مجوزي براي ورود شتر صورت نگرفته. اين درحالي است كه گوشت شتر ميتواند جايگزين مناسبي براي گوشت وارداتي همچنين راهكاري براي افزايش توليد گوشت باشد.
در حال حاضر، جمعيت شتر در كشور نزديك به ۱۶۰هزار نفر است و بيشترين تعداد از اين حيوان در استانهاي سيستانوبلوچستان، خراسانجنوبي و هرمزگان پرورش داده ميشوند. پرورش شتر در كشور كاملا سنتي است و بيشترين كاربرد اين حيوان باربري است. هرچند افراد محلي، جداي اين كاربرد مرسوم، از شير و پشم شتر هم استفاده ميكنند. اما استفاده از گوشت اين دام كمتر موردتوجه قرار گرفته است. طبق آمار، سالانه ۵هزار تن گوشت شتر در كشتارگاهها رسمي توليد ميشود. اين عدد در مقايسه با توليد ۱۳۸هزار تني گوشت گوسفند و ۱۹۸هزار تني گوشت گاو بسيار ناچيز است و نشان ميدهد كه گوشت شتر چندان به مذاق مصرفكنندگان خوش نميآيد يا از ديدشان پنهان مانده است.
البته جايگزيني گوشت وارداتي، تنها مزيت گوشت شتر نيست. حسيني معتقد است كه اين گوشت، تنها گوشت ارگانيك كشور است. او ميگويد ويژگي اصلي و متمايزكننده گوشت شتر در مقايسه با ساير گوشتها، نبود مواد هورموني و آنتيبيوتيك است، بنابراين ميتوان گوشت اين حيوان را كه در طبيعت آزاد و به دور از مراكز پرورش دامي رشد ميكند بهعنوان تنها گوشت ارگانيك كشور قلمداد كرد.
سرمايهگذاري كمتر، درآمد بيشتر
رييس اتحاديه دامداران ايران، سعيد سلطاني گفت كه توليد شتر، از نظر اقتصادي بسيار بهصرفه است. به گفته سلطاني، شتر حيوان بسيار قانعي است و غذاي كمي مصرف ميكند. همچنين بهعلت عادت به زندگي در شرايط سخت، به غذاي كم كيفيت هم رضايت ميدهد. بهعنوان مثال از خار نميتوان در تغذيه دامهاي مرسوم مانند گاو و گوسفند استفاده كرد، اما شتر با اشتياق از خار تغذيه ميكند. ميزان شيردهي شتر نيز قابلتوجه است؛ ۱۵كيلوگرم در يك روز.
توليد گوشت شتر در كشتارگاههاي رسمي، سالانه ۵هزار تن است. اين ۵هزار تن گوشت، از ۲۶هزار لاشه شتر بهدست ميآيد كه نشان ميدهد از هر لاشه شتر نزديك به ۲۰۰كيلوگرم گوشت توليد ميشود. اين نسبت براي گاو عددي نزديك به ۱۸۰كيلوگرم است.
نگهداري از شتر نيز بسيار ساده و كمهزينه است. بهعلت مقاومت بالاي حيوان نسبت به سرما و گرما، نيازي به استفاده از آغلهاي بسته نيست و ميتوان شتر را در آغلهاي باز يا بهاربندها نگهداري كرد.
اين نكات نشان ميدهد كه هزينههاي نگهداري از شتر پايين و در عوض بازدهي آن بسيار بالاست. سلطاني هم همين عقيده را دارد؛ «پرورشدهندگان شتر بهازاي سرمايهگذاري كمتر، درآمد بيشتري بهدست ميآورند.»
پرورش شتر و توسعه پايدار
بيش از ۸۰درصد از مساحت ۱۶۴ميليون هكتاري ايران خشك و نيمه خشك است و اين سطح پايين آب در اين مناطق را نشان ميدهد. دامداري، بايد در اين مناطق خشك انجام شود. اين درحالياست كه اين صنعت، بهشدت آببر است. دامها آب ميخورند و از علوفهيي تغذيه ميكنند كه براي رشد به آب نياز دارد. اين مساله در كنار بهرهوري پايين آب در ايران، توسعه پايدار و امنيت غذايي را به خطر مياندازد. پرورش شتر اما ميتواند آبي باشد بر آتش بيآبي. شتر باتوجه به مقاومت زيادش در شرايط سخت، آب كمي مصرف ميكند. همچنين از غذايي تغذيه ميكند كه در شرايط خشك و كمآبي هم پيدا ميشود. شتر، حيواني است كه بهخوبي با شرايط سخت مناطق خشك كنار ميآيد، بنابراين پرورش شتر و استفاده بيشتر از گوشت آن، به تامين امنيت غذايي كمك شاياني خواهد كرد. امنيت غذايي همواره از دغدغههاي اصلي مسوولان و مردم كشور بوده. اين درحالي است كه در سالهاي اخير ضريب امنيت غذايي در كشور روندي كاهنده داشته است. مصرف بسياري از مواد ضروري غذايي در كشور، با كاهش روبهرو شده و يكي از آنها گوشت قرمز است. مشكلات اقتصادي و بحران آب، دو عاملي هستند كه امنيت غذايي را با بحران مواجه كردهاند و بحران را بايد مديريت كرد. استفاده از تكنولوژيهاي جديد و محصولات جايگزين، براي عبور از اين بحران ضروري بهنظر ميرسد و گوشت شتر ميتواند يكي از اين كالاهاي جايگزين باشد. اما توليد آن، باوجود صرفه اقتصادي زياد، قرباني كمتوجهي شده است. شترها منتظرند تا بلكه سرمايهگذاران نيمنگاهي هم به آنها داشته باشند.
